// Mundarija
Bu ekran oddiy kir yuvish mashinasida kir yuvish vositasi bilan ellik marta yuvildi va deyarli xiralashmadi. U yengga toʻqilgan va ochiq xat varagʻidan bir oz kattaroq. Unda kalkulyator yoki kompasni ochish mumkin. Suratlar almashinadi. Video oʻynaydi. U hatto ovozli buyruqlarga ham javob beradi. Barmoq bilan rasmni bossangiz, yeng telefondek javob qaytaradi. Ajraladigan elektron modul yoʻq: iplar ichiga yashirilgan LED va chiplar barabanga oʻzlari tushadi.
Singapur Milliy universiteti muhandislari yengni 2026-yil 21-oktabrda Nature jurnalidagi maqolada tasvirlab berdi. Eng ajablanarlisi, u qanchalik kamtarligi. Ekranda 5184 piksel bor, bu Nokia 3310 tugmali telefonidan deyarli uchdan bir koʻp. Shunga qaramay, mualliflar uni kiyimning oʻz iplaridan toʻqilgan dunyodagi birinchi sensorli ekran, deb ataydi. Har bir ip ham yonadi, ham teginishni sezadi.
Ellik marta yuvish mavhum eshitiladi. Agar biror narsani haftada bir marta yuvsangiz, bu deyarli bir yillik kiyish: elektronika uchun rekord, ammo oddiy kiyim bardosh beradigan yillar uchun hali kam. Aqlli kiyim taxminan oʻn yildan beri va’da qilinadi va u ikki narsaga qoqilib kelmoqda: kir yuvishga va dasturiy taʼminotga. Yangi yeng birinchisida oldinga siljidi. Ikkinchisi bilan hali hech kim shugʻullangani yoʻq.
Bir millimetr yoʻgʻonlikdagi ip
Ekran bilagiga yotqizilgan 54 ipdan iborat. Har birida 96 tadan LED bor, bu 96 ga 54 nuqtali tasvirni beradi. LEDlar ostida, xuddi shu ip ichida bosimni sezadigan ikkinchi qatlam joylashgan. Barmoq uchi zanjirni ulaydi, kontroller qayerdaligini aniqlaydi va eng yaqin piksel yonadi.
Ip termik choʻzish bilan yasaladi, optik tola ham shunday tortib chiqariladi. Taxminan aytganda, avval yoʻgʻon, qatlamli zagotovka, kelajakdagi ipning kattalashtirilgan modeli yasaladi. Keyin uni yumshoq iris kabi yumshaguncha qizdirib, tortiladi. Qatlamlar tartibini saqlaydi va natijada qalinligi taxminan bir millimetr, uzunligi oʻn metrgacha tola hosil boʻladi. Taqqoslash uchun: yengning 17 santimetrlik 54 qatori taxminan toʻqqiz metrni tashkil qiladi. Butun ekran uchun bitta tortishning oʻzi yetadi.
Eng qiyini simlar boʻldi. Ip aslida bir oʻlchamli, murakkab zanjirni yotqizishga deyarli joy yoʻq, deb tushuntiradi guruh rahbari, NUS Dizayn va muhandislik kolleji yordamchi professori Tural Xudiyev. Ekran jamoa tolani oddiy ip kabi tutadigan “elektron qurilish bloklari”ga aylantirishni oʻrganganidan keyingina yigʻildi.
Ip ichida 20 000 kontaktni qanday lehimlash mumkin
Tola ichida nihoyatda ingichka izolyatsiyalangan simlar bor. Lazer kontakt kerak boʻlgan aynan oʻsha nuqtalarda izolyatsiyani olib tashlaydi. Eritilgan lehim sim boʻylab yoyiladi va faqat ochilgan joylarga yopishadi, xuddi toza shishada yogʻli dogʻlar orasida suv tomchilari yigʻilgani kabi. Yeng ekrani 5000 dan ortiq chipni 20 000 dan ortiq elektr ulanish orqali shunday bogʻlaydi.
Tugmali telefon ekrani darajasi
Yengdagi har bir nuqta deyarli igna boshidek, eni taxminan ikki millimetr. Nokia 3310 ekranida nuqtalar toʻrt baravardan koʻproq kichik edi, zamonaviy smartfonda esa ularni yalang koʻz bilan ajratib boʻlmaydi.
Bu kalkulyator yoki kompas strelkasi uchun yetarli. Uzun chat xabari uchun yetarli emas, universitet boshqacha da’vo qilmaydi. Jamoa keyingi qadamni kichikroq chiplar va ingichkaroq iplarda koʻradi: usul ikkalasiga ham imkon beradi, bu tasvirni ravshanlashtiradi va ipni oddiy zavod mashinalarida toʻqish va kashta qilish imkonini beradi.
Evaziga bu yerda har bir nuqta rangli, tasvir esa oddiy video kabi sekundiga 30 marta oʻzgaradi. Ekran toʻqimasi esa paxta yoki jinsi kabi nafas oladi. Bu eshitilganidan muhimroq. Plyonka ostida terlatadigan kiyimni, u qanchalik chiroyli yonmasin, hech kim kiymaydi.
Aytgancha, yonuvchi gazlama avval ham koʻrsatilgan. 2021-yilda Shanxaydagi Fudan universitetidan Xuisheng Pen guruhi Nature jurnalida uzunligi olti metr, eni 25 santimetr displey toʻqimasini tasvirlagan. U sanoat dastgohida oddiy mato kabi toʻqilgan, ammo uning klaviaturasi va quvvat manbai alohida mato boʻlaklari edi. Singapur yengida yorugʻlik va teginish simlar bilan birga bitta ipga sigʻadi, shuning uchun uni sensorli ekran deyishadi.
Oʻn marta yuvishga moʻljallangan kurtka
Aqlli kiyimni ommalashtirishga urinishlar boʻlgan va eng shov-shuvlisi sokin yakunlandi. 2015-yilda Google Project Jacquard loyihasini koʻrsatdi: oddiy matoga toʻqish mumkin boʻlgan oʻtkazuvchi iplar. Birinchi hamkor Levi’s boʻldi va 2017-yil kuzida 350 dollarlik jins kurtka doʻkonlarga yetib keldi. Kurtka shahar velosipedchilari uchun moʻljallangan edi. Chap manjetni surtsangiz, quloqchindagi trek oʻtib ketardi, choʻntakdagi telefon esa qoʻngʻiroqni qabul qilardi yoki qayerga burilishni aytardi.
Barcha elektronika manjetdagi olinadigan plastik belgida joylashgan edi, yuvishdan oldin uni ajratib olishardi. Barabanga faqat oʻtkazuvchi iplar tushardi va Google taxminan oʻn marta yuvishga va’da berdi. Kompaniya keyinroq aniqlashtirdi: oʻn sikl kurtka uy yuvishidan qattiqroq sinovlarda oʻtgan minimum edi. Singapur yengi bilan haqiqiy farq boshqa joyda: u yerda LED va chiplarning oʻzi kir yuvish mashinasiga tushadi.
// Xronika
- Google Project Jacquard loyihasini koʻrsatadi va birinchi hamkor sifatida Levi’sni nomlaydi.
- Jacquard bilan Levi’s kurtkasi 350 dollarga sotuvga chiqadi.
- Google Jacquard ilovasini yopadi va sezgir manjetlar ishlamay qoladi.
- Singapur muhandislari har bir ipi yonadigan va teginishni sezadigan yengni e’lon qiladi.
Kurtkani kir yuvish oʻldirmadi: Google Jacquard ilovasini yopdi va manjetlar jim boʻlib qoldi. Ular hamon oʻsha yerda edi, ammo endi ularga hech narsa javob bermasdi. 350 dollarlik aqlli kurtka yana oddiy kurtkaga aylandi.
Yengda hali nima yetishmaydi
Universitet e’lonida har qanday xaridor birinchi navbatda soʻraydigan narsa haqida hech narsa deyilmagan: batareya va yeng umuman qachon sotuvga chiqishi. Narx ham yoʻq. Bu laboratoriya prototipi, yuvish va egish koʻrsatkichlarini jamoaning oʻzi laboratoriyada oʻlchagan. Iplar besh millimetr radiusda 1000 marta egilishga bardosh berdi, ammo ular ryukzakda qishni qanday oʻtkazishini hech kim sinab koʻrmagan. Yuzinchi yuvishdan keyin ekranga nima boʻlishi ham maʼlum emas: uni hali bunchalik koʻp yuvishmagan.
Xudiyev birinchi qoʻllanilishni tibbiyotda koʻradi. Yeng allaqachon tana haroratini koʻrsatadi. Uning soʻzlariga koʻra, kiyim iplarga toʻqilgan sensorlar orqali tana haqida maʼlumotni uzluksiz yigʻishi mumkin, kiyuvchi esa uni telefon yoki soatsiz, toʻgʻridan-toʻgʻri yengda koʻra oladi. Qon bosimi muammosi bor keksa bemor yoki yuguruvchi uchun bu jozibali eshitiladi.
Qolgan ikkinchi zaif joyni laboratoriya tuzata olmaydi. Ipni chidamli qilish mumkin, ammo uning ortidagi ilova kompaniya qoʻllab-quvvatlashni xohlagancha yashaydi. Levi’s kurtkasining dasturiy taʼminoti besh yarim yil ishladi. Ip kir yuvish mashinasidan omon chiqishni oʻrgandi, ammo odamlar yillar davomida kiyadigan kiyimlar uchun dasturiy taʼminotni kim qoʻllab-quvvatlashga majbur boʻladi?
