Dunyodagi eng katta elektr paromga butun shahar kattaligidagi rozetka kerak

16 megavatt. Buquebus kompaniyasining Urugvaydagi Koloniya-del-Sakramento shahridagi operatsiyalarini boshqaradigan Pablo Lopesning aytishicha, butun shahar taxminan shuncha quvvat sarflaydi. Mahalliy portdagi ikkita zaryadlovchi qurilma ham aynan shuncha quvvat beradi, ular esa bitta parom uchun qurilgan. “Bu butun Koloniya shahri uchun kerak boʻladigan quvvat, shuning uchun alohida liniya tortishga toʻgʻri keldi”, — dedi Lopes 2025-yil kuzida, oʻrnatish ishlari boshlanganda.

Paromning nomi — China Sorilya. U Buquebus asoschisi Xuan Karlos Lopes Menaning yaqin doʻsti boʻlgan urugvaylik aktrisa sharafiga qoʻyilgan va hozirgacha qurilgan eng yirik akkumulyatorli kemadir. 2026-yil 22-oktabrda u Buenos-Ayres bilan Koloniya oʻrtasida Río-de-la-Plata orqali tijoriy reyslarni boshladi: birinchi safarda 700 dan ortiq yoʻlovchi bor edi. Parom avstraliyalik Incat kemasozlik zavodida qurilgan. Akkumulyatorda yuradigan kema qurish mumkin ekan. Qiyini — uning atrofidagi hamma narsa boʻlib chiqdi. Parom okeanni boshqa kemaning palubasida yuk sifatida kesib oʻtdi, bunda ajablanadigani yoʻq: akkumulyatorlari atigi bir yarim soatlik yurishga yetadi. Qirgʻoqda esa unga butun shahar kattaligidagi rozetka kerak boʻldi.

Toʻrt xonada ikki yuz ellik tonna

Parom 130 metr uzunlikda va 32 metr kenglikda. U 2100 yoʻlovchi va 225 avtomobilni sigʻdiradi, paluba ostidagi toʻrtta alohida akkumulyator xonasida esa jami taxminan 250 tonna keladigan 5016 ta akkumulyator moduli joylashgan. Ular 40 megavatt-soatdan ortiq energiya saqlaydi. Incat bu kemaga oʻrnatilgan har qanday oldingi batareyadan toʻrt barobar katta ekanini aytadi.

Qirq megavatt-soatni avtomobillarda tasavvur qilish osonroq. Agar yirik elektromobilning batareyasi 75 kVt·soat boʻlsa, parom taxminan 530 ta shunday mashinaning energiyasini oʻz ichiga oladi. Bu taxminiy hisob, ammo koʻlami aniq: yuk joyida 225 mashina yuradi, akkumulyatorlarda esa undan ikki baravardan koʻp parkning zaryadi bor.

Incat hisobiga koʻra, bu taxminan 90 daqiqa ishlashga yetadi. Río-de-la-Platadan oʻtish taxminan 55 km boʻlib, 75 daqiqa davom etadi, shuning uchun parom har bir reysdan keyin, ikkala portda ham zaryadlanishi kerak. Sakkizta elektr motor sakkizta suv purkagichni aylantiradi, harakat uchun dizel dvigatel yoʻq.

Birinchi yoʻlovchilarni eng koʻp hayratga solgani jimjitlik boʻldi. Perfil maʼlumotiga koʻra, birinchi reysdagi 700 dan ortiq kishi dvigatel shovqinisiz va noqulay mexanik tebranishsiz suzdi. Bortda boʻlgan Incat boshqaruvchi direktori Kreyg Klifford buni aynan shunday kutgan edi: uning aytishicha, odamlarni eng koʻp ajablantiradigan narsa — tanish dvigatel gumburlashining butunlay yoʻqligi.

Eng tez parom va uning sekin vorisi

Buquebus uchun aniq taqqoslash nuqtasi bor. China Sorilyadan oldin uning eng yirik kemasi Fransisko edi — u ham Incat qurgan, tezligi bilan mashhur. Ginnes rekordlar kitobi uni 58,1 tugun, yaʼni taxminan 107 km/soat tezlik bilan dunyodagi eng tez parom sifatida roʻyxatga olgan. China Sorilya Fransiskoga qaraganda ikki baravar koʻp odamni olib yuradi.

Yangi parom ham shunga oʻxshash boʻlishi kerak edi. 2019-yilgi loyihada suyultirilgan tabiiy gazda ishlaydigan toʻrtta dvigatel bor edi va u taxminan 37,5 tugun tezlikka chiqishi kerak edi. Soʻng Buquebus zavoddan akkumulyatorli variantni oʻrganishni soʻradi va 2023-yilda loyiha qurilish jarayonida almashtirildi. Incat raisi Robert Klifford buni bosqichma-bosqich oʻzgarish emas, ataylab qilingan sakrash deb atadi: yoqilgʻi narxlari tebrandi, akkumulyatorlar arzonlashdi, zaryadlash esa ancha tezlashdi.

Lopes Menaning oʻzi buni soddaroq aytdi. “Elektr kema qurish imkoni paydo boʻlganda, biz keyingisini kutishni xohlamadik. Aynan shu boʻlishini xohladik”, — dedi u 2026-yil sentabrida.

Bu sakrash tezlik evaziga toʻlandi: elektr paromning xizmat tezligi 25 tugun bilan cheklangan, bu taxminan 46 km/soat, va farq uning gazda ishlaydigan ikki hamtovogʻi yonida yaqqol koʻrinadi.

Pablo Lopesning aytishicha, kema texnik jihatdan tezroq yura olardi, lekin energiya sarfi haddan tashqari oshib ketardi. Suvda qarshilik tezlikdan ham tezroq ortadi, shuning uchun har bir qoʻshimcha tugun zaryadning nomutanosib katta qismini yeydi.

Okeanni boshqa kema palubasida kesib oʻtish

Dunyodagi eng yirik elektr kema okeanni oʻz kuchi bilan kesib oʻta olmaydi. Uning akkumulyatorlari bitta qisqa reysga yetadi, Tasmaniyadan Urugvaygacha boʻlgan yoʻl esa, Infobae maʼlumotiga koʻra, dengiz orqali 15 000 km dan ortiq masofani tashkil etdi.

Shu sababli parom boshqa kemada yurdi. 217 metrlik yarim choʻktiriladigan Black Marlin Xobart yaqinidagi Derwent daryosida yuk palubasini suvga tushirdi, parom uning ustiga joylashtirildi, ballast chiqarib yuborilib, u suvdan koʻtarildi. Safar taxminan 40 kun davom etdi. U rejalashtirilganidan bir necha oy kech yoʻlga chiqdi, chunki Black Marlinning kelishi Hormuz boʻgʻozidagi uzilishlar tufayli kechikkan edi. 2026-yil 12-sentabrda parom Urugvayning Nueva-Palmira portida suvga tushirildi va ikkita buksir uni Koloniyagacha kuzatib bordi. U zavod 2023-yilda aytgan sanadan bir yildan ortiq kech xizmatga kirdi.

Rozetkadagi shahar

Bu hikoyada dok kema kabi muhim. Koloniya bitta kema uchun zaryadlovchilar, yangi kabel va podstansiya oldi, buning narxi taxminan 20 million dollar boʻldi, oxir-oqibat esa operator toʻlaydi, qisman kelajakdagi elektr hisoblari orqali.

Toʻliq zaryadlash Incat hisobiga koʻra taxminan 40 daqiqa davom etadi. Pablo Lopesning aytishicha, zaryadlash yoʻlovchilar almashinuviga sigʻadi. Mashinalar tushib, chiptalar tekshirilayotgan paytda parom zaryadlanadi, jadval esa deyarli oʻzgarmaydi.

Urugvay uchun bunday mijoz hatto foydali. UTE prezidenti Andrea Kabrera paromning taqdimotida mamlakat elektr energiyasining 98 foizi qayta tiklanuvchi manbalardan olinishini eslatdi. 2024-yildayoq Lopes Mena Urugvay ishlab chiqarishi baʼzan talabning 120 foiziga yetishini, ortiqchasini esa saqlash joyi yoʻqligini tushuntirgan edi. Har reysdan keyin zaryadlanadigan parom bu ortiqchaning bir qismini safarlarga aylantira oladi.

Bu parom nimani isbotlaydi va nimani yoʻq

Hozircha u bittagina narsani isbotlaydi. Yirik yoʻlovchi parom jadval boʻyicha akkumulyatorda yura oladi, agar marshrut qisqa boʻlsa va ikkala qirgʻoqda ham quvvatli zaryadlovchilar bor boʻlsa. Incat Daniya operatori Molslinjen uchun uzunligi 129 metrdan boʻlgan yana uchta elektr paromni allaqachon qurayotganini aytadi.

Uzoq marshrutlar hali ham yetib boʻlmas, ochiq okean ham shunday. Operatorlarga tayanib, New Atlas yiliga 4,5 million dollar yoqilgʻi tejalishi va besh yildan sakkiz yilgacha qoplanish muddatini yozadi. Bular — prognozlar, natijalar emas. Buquebus hatto aniq masofani ham aytmaydi. “Amalda haqiqiy avtonomiyani koʻramiz. Dengizda u quruqlikdagiga qaraganda koʻproq oʻzgaradi”, — deb ogohlantirdi Pablo Lopes.

Yoʻlovchilar uchun har qanday rekorddan koʻra chipta narxi muhimroq. Bu narxga endi dokda olinadigan butun shahar quvvati ham kiradi, bu quvvatning narxini esa kommunal korxona belgilaydi. Operatorning asosiy yetkazib beruvchisi ilgari yoqilgʻi kompaniyasi edi. Endi esa elektr tarmogʻi. Lopes Mena buni 2024-yildayoq, kema hali qurilayotgan paytda tushungan edi. “Men chegirma soʻrashim kerak: xarajatlar past boʻlsa, narxlarni tushira olamiz”, — degan edi u oʻshanda.