Neuralink implanti daqiqasiga 75 soʻzga yetdi, lekin hozircha faqat gap bilan

Daqiqasiga yetmish besh soʻz, har 17 soʻzda bitta xato. Neuralink 2026-yil 28-oktabrda X tarmogʻida eʼlon qilgan natija shu: amiotrofik lateral skleroz (ALS) bilan ogʻrigan inson miya implantini yoqqaniga atigi bir hafta boʻlganda unga matn diktovka qilgan. Uch yil oldin shu turdagi eng yaxshi tizim har toʻrtinchi soʻzni xato eshitardi.

Agar bu raqam tasdiqlansa, u nutq implantlari orasida eng yaxshi boshlangʻich natija boʻladi: birinchi haftadayoq shunday tezlik va shunday aniqlikni birga koʻrsatgan tizim hali boʻlmagan. Rekordga oʻxshaydi. Biroq hozircha butun eʼlon ikki gapga sigʻadi. Unda nechta inson qatnashgani, sinov qanday oʻtkazilgani, ishtirokchi aslida qanchalik tez-tez shunday gapira olishi haqida bir soʻz yoʻq. Eng yaxshi mezon esa allaqachon bor: ALS bilan ogʻrigan, qariyb ikki yildan beri uyda implant orqali gaplashayotgan va ishiga qaytgan inson.

Maqola oʻrniga ikki gap

Qisqasi, postda quyidagilar aytilgan. Kompaniya ALS bilan ogʻrigan odamlar uchun «suhbat tezligidagi nutq-matn va ovoz»ni yoqmoqda. Bitta ishtirokchi birinchi haftada 125 000 soʻzlik lugʻatda daqiqasiga 75 soʻz tezlikka va 5,8 % soʻz xatosiga erishgan. Xuddi shu kuni neyroxirurg Nader Puratian maʼlumotlarni ALS tadqiqotchilari konsorsiumi NEALSning yillik yigʻilishida taqdim etgan.

Puratian VOICE sinovini boshqaradi. Reyestrdagi yozuvga koʻra, bu Dallasdagi bitta kasalxonada oʻtadigan, olti ishtirokchili dastlabki tadqiqot. Asosiy maqsad — xavfsizlik: operatsiyadan keyingi bir yil ichidagi asoratlar va nojoʻya taʼsirlar. Nutq — ikkinchi darajali maqsad, u har oyda erishilgan eng yaxshi tezlik boʻyicha oʻlchanadi.

Postga nisbatan birinchi savol shu yerdan tugʻiladi. Agar sinovda tezlik choʻqqi qiymati bilan hisoblansa, daqiqasiga 75 soʻz oʻrtacha emas, eng yaxshi lahza boʻlishi mumkin. Post yana bir narsani aytmaydi: ishtirokchi ekrandagi gaplarni oʻqiganmi yoki xayoliga kelganini aytganmi. Nutq implantlari uchun bu farq juda katta, chunki tayyor matnni takrorlash suhbat yuritishdan ancha oson.

Miya qanday diktovka qiladi

Zoʻrgʻa gapiradigan va qoʻllarini cheklangan darajada ishlata oladigan odam (ALS, insult yoki orqa miya jarohati tufayli) barmoq yoki koʻz bilan terishga majbur. Bu sekin va charchatadi. Shu sababli miyadan toʻgʻridan-toʻgʻri aloqa gʻoyasiga qiziqish katta.

Nutq implanti oddiy maʼnodagi fikrlarni oʻqimaydi. Uning elektrodlari qobiqning lab, til va hiqildoqni boshqaradigan qismiga oʻrnatiladi. Inson soʻzni aytishga urinsa, u yerdagi neyronlar kasallikdan oldingidek faollashadi, garchi mushaklar endi javob bermasa ham. Dastur bu impulslardan nutq tovushlarini ajratishni oʻrganadi, til modeli esa tovushlarni ehtimoliy soʻzlarga yigʻadi. Telefondagi avtoteriishga oʻxshatish mumkin, faqat tugmalarni bosayotgan — miya qobigʻi.

Sentabrda Neuralink Terri ismli ishtirokchini tasvirlab berdi . U algoritmni avval soʻzlarni ovozsiz ogʻiz qimirlatib aytib oʻrgatgan, keyin shunchaki oʻylagan va dinamikdan oʻzining avvalgi ovozi chiqqanini eshitgan. Uning N1 implanti bosh suyagida joylashgan, simsiz zaryadlanadi va maʼlumotni radio orqali uzatadi. Yangi raqamlar Terrinikimi — Neuralink aytmaydi.

Poyganing uch yili raqamlarda

2023-yil avgustda Nature bir sonida ikkita maqola chop etdi va hozirgi poyga shundan boshlandi. Stenford va San-Fransisko jamoalari tezlikka intilib, oddiy nutq tezligining yarmiga yaqinlashdi, ammo buning evaziga aniqlikdan voz kechdi. Stenford mualliflari mezonni oʻzlari qoʻygan: oddiy suhbat daqiqasiga taxminan 160 soʻz tezlikda boradi.

Keyin aniqlik oldinga chiqdi. 2024-yilda Devis (Kaliforniya universiteti) jamoasi NEJMda 45 yoshli ALS bemori Keysi Xarrellni tasvirlab berdi . Ikkinchi kunning oʻzidayoq uning implanti soʻzlarning 90,2 % ini tushundi, yaʼni oʻnta soʻzda taxminan bitta xato. Neuralink birinchi haftada 17 soʻzda bitta xatoni daʼvo qilmoqda, buning ustiga tezlik Xarrell oʻshanda erkin suhbatda koʻrsatganidan ikki baravardan ortiq. Biroq sinov shartlari nomaʼlum.

Keysi Xarrellning 3800 soati

Eng foydali mezon 2026-yil iyunda paydo boʻldi. Nature Medicine qariyb ikki yillik natijalarni chop etdi: Xarrell implantdan uyda 3800 soatdan koʻproq foydalangan. U qariyb 2 million soʻz va 183 000 dan ortiq gap hosil qilgan, oʻrtacha tezlik daqiqasiga 56 soʻz. Tizimni uydagi parvarish jamoasi tadqiqotchilarsiz boshqaradi, Xarrellning oʻzi esa atrof-muhit himoyachisi sifatida toʻliq stavkali ishga qaytdi .

Xuddi shu tadqiqot laboratoriya aniqligi hayotdan qanchalik farq qilishini koʻrsatadi. Nazorat sinovlarida tizim soʻzlarning 99 % idan koʻpini toʻgʻri tanidi. Kundalik nutqda esa Xarrellning oʻzi gaplarning 92 % ini aniq yoki deyarli aniq deb baholadi. Taxminan har oʻn ikkinchi gapda sezilarli xato chiqdi. Bu kundalik suhbatda his qilinadigan narsa, garchi 2023-yil mezonlari bilan qaraganda moʻjizadek koʻrinar edi.

Xarrellning tizimi ham cheklovlardan xoli emas: uning elektrod massivlari boshqa kompaniya — Blackrock Neurotech mahsuloti, oʻzi esa hamon tashqi kompyuterga simli ulangan. Neuralinkning simsiz konstruksiyasida uyda yashash qulayroq boʻlishi mumkin. Lekin buni bilishning yagona yoʻli oʻsha-oʻsha: bir haftalik emas, oylar davom etgan oddiy hayot.

Haqiqiy suhbatgacha qancha qoldi

Eng yaxshi holatda ham daqiqasiga 75 soʻz oddiy nutq tezligining yarmidan kam. Elektron xat diktovka qilishga yetadi. Kechki ovqat paytida bahslashishga yetmaydi.

Suhbat javob berish tezligiga ham bogʻliq: bir necha soniyalik pauza ritmni buzadi, suhbatdosh gapingni oʻzi tugatadi yoki telefoniga berilib ketadi. Neuralink kechikish haqida hech narsa demadi, jonli suhbat uchun esa u rekord tezlikdan muhimroq.

Uch yilda nutq implantlari har toʻrtinchi soʻzning xato chiqishidan sinovlarda yuzta soʻzda bittadan kam xatogacha yetdi. Xarrellning aytishicha, u sinab koʻrgan hech bir texnologiya unga tabiiy gapirishiga bunchalik yaqin muloqot qilishga imkon bermagan. VOICE ishtirokchilari buni hali koʻrsatishi kerak: birinchi haftada emas, uyda, oyma-oy.

Xarrell 2 million soʻzga yetgunga qadar qariyb ikki yil ketdi. Shu vaqtga kelib Neuralink ishtirokchisi nechta soʻz aytgan boʻladi va ularning nechtasi xato boʻladi?