// Mundarija
2009-yil fevralida Randall Munro ikki kadrli komiks chizdi. Birinchi kadrda kripto ixlosmandi xayol suradi: uning noutbugi 4096 bitli shifr bilan himoyalangan, yovuzlar uni buzish uchun million dollarlik klaster yigʻadi-yu, taslim boʻladi. Ikkinchi kadrda esa aslida nima boʻlishi koʻrsatilgan: ular egasiga dori ichirib, parolni aytguncha besh dollarlik gayka kaliti bilan urishadi.
On yetti yil oʻtib, bu hazil politsiya jurnalidagi yozuvga oʻxshab qoldi. 2026-yil 19-sentabr kechasi Fransiya shimolidagi kichik shahar Vendin-le-Vyoyda niqobli toʻrt kishi uyga bostirib kirdi. Ular ota-onani va sakkiz hamda oʻn ikki yoshli ikki bolani bogʻlab qoʻydi , otani alohida xonaga olib kirib, taxminan 40 ming yevrolik kriptoni oʻtkazishga majburladi. Ota kripto sohasida ishlaydi. Birorta parol buzilgani yoʻq.
Bunday jinoyatning nomi bor: gayka kaliti hujumi (wrench attack). Uning jahon yetakchisi ham bor, buni birinchi urinishda kam odam topadi. AQSh ham, Braziliya ham emas, Fransiya. Iyul oyida Parij yaqinida uch kishi yana bir oilani bogʻlab qoʻydi, aytilishicha, kripto soliq xizmatining sizib chiqqan maʼlumotlar bazasidan olingan maʼlumot asosida. Hamyonda taxminan 100 yevro bor edi.
Komiks jadvalga aylandi
2018-yildan buyon amerikalik dasturchi Jameson Lopp kripto egalariga qilingan jismoniy hujumlarning ochiq roʻyxatini yuritadi, unda 2014-yildan boshlab yozuvlar bor. Oʻzi ham shu roʻyxatda. 2017-yil oktabrida soxta favqulodda chaqiruv politsiyaning maxsus guruhini uning Shimoliy Karolinadagi uyiga yoʻnaltirdi va kimdir undan pul tovlamoqchi boʻldi. Bu usul svotting deb ataladi.
Birinchi yozuv Hal Finniga tegishli. 2009-yil yanvarida u tarmoq yaratuvchisi Satoshi Nakamotodan eng birinchi bitkoin tranzaksiyasini oldi. 2014-yilga kelib ALS kasalligi uni deyarli butunlay falaj qilib qoʻygan edi. Umrining oxirgi yilida tovlamachilar uning oilasiga qoʻngʻiroq qilib 1000 bitkoin talab qilishdi. Keyin soxta chaqiruv bilan politsiya uyga bostirib kirdi.
Ortidan yozuvlar tez koʻpaydi. Roʻyxatda 2017-yil uchun 22 ta, 2025-yil uchun 167 ta holat bor. 2026-yil 22-oktabrga kelib bu yil uchun 133 ta boʻldi, ularning 50 tasi Fransiyada, bu Fransiyadagi butun 2025-yilga nisbatan ikki barobar koʻp. Lopp roʻyxat toʻliq emasligidan ogohlantiradi: koʻp hujumlar haqida umuman xabar berilmaydi.
CertiK kompaniyasining iyul hisoboti asosiy oʻzgarishni bir qarashda koʻrsatadi. Uyga bostirib kirishlar olti oyda 20 taga yetdi, bir yil avval bitta edi, endi bunday hujumlarning eng keng tarqalgan turiga aylandi. Qaroqchilar qurbonni koʻchada poylashni bas qilib, uning uyiga kela boshladi.
Chainalysis 30 million dollardan koʻproq pul haqiqatan oʻgʻirlanganini hisobladi. Biroq kompaniya kuzatgan 46 ta hujumdan qaroqchilar pulni atigi 12 tasida, yaʼni 26 foizida oldi. 2025-yilda bu koʻrsatkich 49 foiz edi. Zoʻravonlik koʻp, oʻlja kam.
Oʻz bankingiz, oʻz omborxonangiz
Kriptoning sevimli shiori: «oʻz bankingiz boʻling». Kalitlarni saqlaydigan, USB-fleshka kattaligidagi qurilma — apparat hamyondagi tangalar birja bankrot boʻlsa yoki buzib kirilsa ham saqlanib qoladi. Lekin bu bankda qorovul yoʻq, boshqa manzilda omborxona ham yoʻq. Seyf yotoqxonada, kod esa egasining xotirasida.
Oddiy pul qurol bilan qilinadigan talonchilik uchun yomon oʻlja. Banklar limit qoʻyadi, gʻalati oʻtkazmalarni belgilab qoʻyadi, toʻlovlarni esa bahslashish mumkin. Bitkoin oʻtkazmasi esa qaytarib boʻlmaydi: pulni qaytarib beradigan yordam markazi yoʻq. Politsiya ba’zan oʻgʻirlangan mablagʻning bir qismini birjalarda muzlatib qoʻya oladi, lekin bu quvish, «bekor qilish» tugmasi emas.
Yana bir sabab bor. Blokcheyn ochiq, har qanday manzilning balansini hamma koʻra oladi. Manzilni ismga bogʻlasangiz, qaroqchi qurbonning pullari haqida qoʻshnilardan koʻproq biladi.
Nega aynan Fransiya
2026-yil 30-iyunda Ichki ishlar vaziri Loran Nunes mamlakatni bunday hujumlarning «ma’lum maʼnoda epitsentri» deb atadi. U keltirgan olti oydagi 77 ta holat CertiK ning butun dunyo boʻyicha umumiy sonidan oshadi, chunki politsiya urinishlarni va matbuot yoritmagan holatlarni ham koʻradi. Nunesning aytishicha, favqulodda choralar 200 ta hibsga olishga olib kelgan, kripto sohasidan 724 kishi politsiyaning tezkor ogohlantirish tizimiga yozilgan.
Burilish nuqtasi 2025-yil yanvarida yuz berdi. Fransiyalik apparat hamyon ishlab chiqaruvchisi Ledger asoschilaridan biri David Balland markaziy Fransiyadagi uyidan rafiqasi bilan birga oʻgʻirlab ketildi . Oʻgʻrilar uning barmogʻining bir qismini kesib, videoni boshqa asoschiga yubordi. Politsiya Ballandni ertasi kuni ozod qildi.
2025-yil may oyida hujum videokameraga tushib qoldi. Parij markazida niqobli kishilar kripto birjasi Paymium rahbari Pierre Noizatning qizi va chaqaloq nabirasini yetkazib berish mashinasiga oʻxshatib bo‘yalgan mikroavtobusga majburlab solishga uringan . Qizning sherigi ularga qarshilik koʻrsatdi, oxiri qochib ketishdi.
Chainalysis Fransiyadagi oʻsishning asosiy sababi sifatida maʼlumotlar sizib chiqishini koʻradi. Tergovchilarning fikricha, Bobinyidagi soliq idorasi xodimi soliq bazasidan kripto investorlarni qidirgan va ularning maʼlumotlarini jinoyatchilarga sotgan. U 2025-yil iyun oxirida hibsga olingan.
2026-yil yanvarida xakerlar Waltioga, kripto investorlarga soliq deklaratsiyasini topshirishda yordam beradigan fransuz xizmatiga, buzib kirdi. Mijozlarning elektron pochta manzillari 2024-yil oxiridagi balanslari bilan birga sizib chiqdi. Fransuz matbuotining yozishicha, aynan shu fayl 2026-yil 13-iyulda Parij yaqinidagi Taverniyda uyga bostirib kirgan uch kishiga yoʻl koʻrsatgan. Ular onani va uning oʻn yoshli bolasini bogʻlab qoʻydi, otani esa kodlarini aytguncha elektroshok bilan qiynadi.
Maʼlumotlar bir yarim yil eskirgan edi. Hamyonda taxminan 100 yevro bor edi. Shuning uchun hujumchilar xotindan 450 yevrodan ikkita oʻtkazma talab qilishdi. Sentyabrda olti gumonlanuvchiga uyushgan guruh tomonidan qurolli tovlamachilik ayblovi qoʻyildi.
Seyf yotoqxonada, kod esa egasining xotirasida.
Ular notoʻgʻri odamlarning oldiga keladi
CertiK taʼkidlashicha , qaroqchilar tobora koʻproq tanga egasining oʻzini emas, uning oilasini nishonga olyapti: ota-onasi, turmush oʻrtogʻi, bolalari. Kompaniya hisobiga koʻra, yarmidan koʻp holatda asosiy nishonning qarindoshi qurbon yoki bosim vositasiga aylanadi.
2026-yil 5-fevralda tong otmasdan Grenobl yaqinida oʻgʻrilar 35 yoshli sudyani va uning 67 yoshli onasini olib ketdi. Ular kripto bilan to‘lanadigan to‘lov talab qilishdi, buni sudyaning uyda boʻlmagan sherigidan, kripto-startapning hammuallifidan talab qilishgan. Ayollar qoʻshni departamentdagi garajdan jarohatlangan holda topildi: ular oʻzlarini yechib, qoʻshnini yordamga chaqirgan. Hech qanday to‘lov to‘lanmadi.
Ba’zan hammasi oddiyroq: guruh manzilni adashtiradi. 2026-yil 12-fevralda bir guruh Binance France rahbarining uyiga bordi, uni uyda topolmay, ikkita telefon bilan ketdi. Bir necha soatdan keyin xuddi shu odamlar boshqa kripto tadbirkorni qidirib bordi, uyni adashtirib shu yerda yashovchi ayolning boshiga miltiq qoʻndogʻi bilan urdi. Avgust oyida Renn yaqinida hujumchilar kripto egasidan ijaraga olingan uy ijarachilarini ushlab, kaltaklashdi . Uy egasi u yerda yoʻq edi.
Eshik ortida kim turibdi
Oddiy hujumchi kino gangsteriga mutlaqo oʻxshamaydi. Polkovnik Kristel Tarrol jandarmeriyaning tergov boʻlinmalaridan biriga rahbarlik qiladi. Uning raqamlariga koʻra, jandarmeriya ularni 2026-yil 7-oktabrda eʼlon qilgan , bunday oʻgʻirlashlar uchun yollanganlarning 16 foizi voyaga yetmaganlar, 70 foizi esa 18 yoshdan 29 yoshgacha.
Ular WhatsApp, TikTok, Snapchat va Telegram orqali yollanadi. Koʻpchiligi giyohvand savdosidan chiqqan, ammo ular orasida jinoiy tarixi yoʻq, haydovchi boʻlishga rozi boʻlgan, nimaga qoʻl qoʻyganini har doim ham tushunavermaydigan talabalar ham bor. O‘g‘irlangan sudya ishida olti yosh yigit ayblandi , ulardan biri voyaga yetmagan.
Bu zoʻravonlik kuryerlik xizmatiga oʻxshab ketadi. Tashkilotchi koʻpincha uzoqda oʻtirib, xabar almashish ilovasida buyruq beradi, yollangan ijrochilar esa har ish uchun boshqa. Shuning uchun jandarmlar bir vaqtning oʻzida ikki nishonni quvadi: Fransiyadagi ijrochilarni va xorijdagi tashkilotchilarni.
Vaqt qulfli seyf
Doʻkonlarda anchadan beri vaqt qulfli seyflar ishlatiladi: kassir ularni muddatidan oldin och olmaydi, har qancha yaxshi iltimos qilishsa ham. Gayka kalitidan himoya ham shunday ishlaydi. Maqsad parolni yashirish emas, pulga tez kirishni imkonsiz qilishdir.
CertiK yirik egalarga multisig hamyonlar va yechib olishni kechiktirishni tavsiya qiladi. Multisig degani, oʻtkazma uchun turli joylarda yoki turli odamlarda saqlanadigan bir necha kalitning imzosi kerak. Tahdid ostida ham bir kishi hamma narsani oʻtkaza olmaydi. Kechiktirish qaroqchilarni qurbonni soatlab, hatto kunlab ushlab turishga majbur qiladi, bu esa kimdir ularga xalaqit berish ehtimolini oshiradi.
Lopp repozitoriysidagi qoʻllanma yana chalgʻituvchi hamyonni qoʻshadi. Bu — hisobida ozgina pul bor, PIN-kodi yodlab olingan ishonarli hamyon, uni asosiy mablagʻni fosh qilmay topshirib yuborish mumkin. Shu qoʻllanma asosiy zaxirani uydan uzoqda saqlashni va birja hisoblarini ijtimoiy tarmoqlardagi ochiq profillarga hech qachon bogʻlamaslikni maslahat beradi.
Hamyonida bir-ikki ming yevrosi bor oddiy odam uchun qoida zerikarliroq. Tangalaringiz bilan internetda maqtanmang va balansingizni biladigan har qanday xizmat bir kun sizib chiqishi mumkinligini unutmang. Taverni voqeasi shuni koʻrsatadiki, qaroqchiga eski jadvaldagi bitta qator yetarli.
Kripto oraliq vositachini chetlab oʻtish uchun ixtiro qilingan. Bank odamlar bilan ularning pullari orasidagi ortiqcha boʻgʻinga oʻxshab koʻrindi. Maʼlum boʻldiki, zerikarli vositachining hech kim oʻylamagan ishi bor ekan: uning omborxonasi sizning uyingizda emas edi.
