// Mundarija
2025-yilda dunyo boʻylab narxi 100 dollardan past boʻlgan 173 million smartfon sotuvga chiqarilgan, deb hisoblagan IDC . Bular birinchi telefonlar: oʻsmir uchun, keksa ota-ona uchun, internetga ilk bor kirayotgan odam uchun. Tahlilchilar ularni yetkazib berish hajmi, yaʼni ishlab chiqaruvchilar doʻkon va operatorlarga joʻnatgan telefonlar soni boʻyicha kuzatadi. 2026-yilning ikkinchi choragida arzon smartfonlar yetkazib berish qariyb 60 foizga qisqardi. Talab yoʻqolgani yoʻq. Yoʻqolgani shu telefonlar yasaladigan xotira: uni sunʼiy intellekt maʼlumot markazlari olib qoʻydi.
Miqyosni tasavvur qilish oson. Bugungi SI serverlarining ishchi oti — Nvidia B300 tezlatgichi 288 GB xotira olib yuradi . Bu 4 GB dan operativ xotirasi boʻlgan 72 ta arzon telefonning xotirasiga teng. Telefonning oʻzi uchun xotira eng katta xarajatga aylandi: Omdia hisob-kitobicha, 200 dollardan arzon qurilmalarda u barcha komponentlar narxining qariyb 60 foizini tashkil etadi. Ekran, kamera, batareya va korpusning jami narxi xotira chiplaridan arzon.
// SI uchun xotira yili
Butun sayyora uchun uchta zavod
Noutbuklardan tortib ekranli muzlatkichlargacha deyarli hamma narsadagi operativ xotira aslida uchta kompaniyadan keladi. Samsung, SK Hynix va Micron birgalikda jahon bozorining qariyb 90 foizini nazorat qiladi. IDC mobil qurilmalar boʻyicha tadqiqotlar direktori Ramon Lyamas Rest of World nashriga aytishicha , oʻtgan yil davomida uchala kompaniya ham yetkazib berishning katta qismini maishiy elektronikadan SI maʼlumot markazlariga yoʻnaltirgan. Mantiq oddiy: maʼlumot markazlari koʻproq toʻlaydi va zavodlar ishlab chiqara oladigan hamma narsani olib ketadi.
SI tezlatgichlariga HBM, yaʼni High Bandwidth Memory deb ataladigan maxsus xotira kerak. Uning chiplari baland minora qilib joylanadi va maʼlumot tezroq yurishi uchun protsessorning yonginasiga oʻrnatiladi. Muammo shundaki, HBM ochkoʻz. Uning har bir gigabayti oddiy DDR5 gigabaytiga qaraganda zavodga taxminan uch baravar koʻp kremniy tushadi: bir xil plastinadan uch baravar kam bit chiqadi. Micron buni uchga bir nisbati deydi. Maʼlumot markaziga ketgan har bir gigabayt maishiy qurilmalar rejasidan uch gigabaytni oladi.
Bitta tezlatgichga nechta telefon sigʻadi
Endi stakan tagidagi hisob-kitob. Oddiy «100 dollarlik telefon»ni olaylik. 4 GB operativ va 128 GB doimiy xotirali Redmi A5 2025-yilda Filippinda 4099 pesoga, yaʼni taxminan 74 dollarga sotilgan.
Hajm jihatidan bu — oʻsha 72 ta telefon, ammo uchga bir nisbatini hisobga olsak, chip taxminan 216 ta arzon telefon sarflaydigan kremniyni sarflaydi. Oddiy serverda shunday sakkizta tezlatgich bor, jami taxminan 2,3 TB xotira, yaʼni 1700 dan ortiq telefonga yetadigan kremniy. Maʼlumot markazi esa bitta emas, minglab serverdan qurilgan.
Bu hisob-kitob qanday taxminlarga tayanadi
- Telefonlarda mobil LPDDR xotira ishlatiladi, Micronning uchga bir koʻrsatkichi esa HBMni DDR5 bilan solishtiradi. Mobil xotira uchun nisbat biroz boshqacha boʻlishi mumkin, shuning uchun natijani tartib darajasidagi baho deb qabul qiling.
- 4 GB operativ xotira arzon modellar uchun yuqori chegara; baʼzilari 3 GB bilan chiqadi, bu telefonlar sonini yanada oshirardi.
- Doimiy (flesh) xotira, yaʼni oʻsha 128 GB hisobga olinmagan, garchi u ham qimmatlashgan boʻlsa-da.
Raqamlar taxminiy, xulosa esa aniq. Xotira endi tanqis, kimga nasib boʻlishini esa ishlab chiqaruvchi hal qiladi: eng baland narx toʻlayotgan bulut gigantimi yoki foydasi tiyinlarda sanaladigan 74 dollarlik telefon yigʻuvchisimi.
Birovning SI uchun kim toʻlaydi
Redmi A5 kabi telefon 2026-yilda avvalgidek qola olmaydi. Ishlab chiqaruvchida ikki yoʻl bor: narxni oshirish yoki xususiyatlarni qisqartirish. Counterpoint tahlilchilarining kuzatishicha , brendlar ikkalasini ham qilmoqda: xotira kamaymoqda, kameralar oddiylashmoqda, baʼzi narx oraligʻlarida esa 5G oʻrniga yana faqat 4G modellar qaytmoqda. «Arzon telefonlar ishlab chiqarish uchun iqtisodiy jihatdan foydasiz boʻlib qolmoqda», — dedi IDC vitse-prezidenti Brayan Ma CNBC ga .
Demak, kimningdir internetdagi ilk qadami uchun telefon qimmatlashmoqda, chunki boshqa birov neyrotarmoq bilan suhbatlashyapti. Zarba eng kam pulli odamlarga qattiqroq tegadi. Mobil operatorlar assotsiatsiyasi GSMA hisob-kitobicha , 2025-yil oxiriga kelib past va oʻrta daromadli mamlakatlarning eng kambagʻal beshdan bir qismi uchun oddiy smartfon allaqachon oylik daromadning deyarli yarmiga, yaʼni 44 foiziga tushgan. Saxaradan janubidagi Afrikada bu koʻrsatkich uchdan uch qismni, 76 foizni tashkil etadi.
Narxlar hamma joyda oshyapti, ammo notekis. Xuddi shu Counterpoint narx kuzatuvchisiga koʻra, mavjud modellar 2026-yil boshidan beri qariyb 15 foizga qimmatlashgan, yangi chiqqanlari esa oʻtgan yilgidan taxminan 25 foiz qimmatroq keladi. Sakrash narxga sezgir bozorlarda eng yaqqol: Hindistonda telefonlar 21 foizga qimmatlashdi.
Solishtirish uchun, AQShda narxlar atigi 5 foizga oshdi, biroq arzon segment u yerda ham deyarli uchdan ikki qismga qisqardi. 2026-yil 2-choragida 100 dollardan arzon telefonlar sotuvi 64 foizga tushdi : baʼzi brendlar ularni yetkazishni toʻxtatdi, boshqalari narxni koʻtardi.
Tubiga hali yetilgani yoʻq
2026-yilning uchinchi choragi chiziq tortdi. Jahon smartfon yetkazib berish hajmi 22 foizga tushib, 255,3 million donaga yetdi — IDC kuzatuvlaridagi eng yomon natija. Arzon modellar hisobiga yashagan Xitoy brendlari eng qattiq zarba oldi. IDC qurilmalar boʻyicha katta tadqiqot direktori Nabila Popal bozor hali tubiga yetmagan, deb hisoblaydi. IDC 2028-yilgacha tiklanishni kutmaydi, butun 2026-yil uchun esa 16,7 foizlik pasayishni bashorat qiladi — bir milliarddan sal koʻproq telefongacha.
Kichik tasalli bor. Xotira avvalgidan sekinroq qimmatlashmoqda: IDC maʼlumotiga koʻra, 3-chorakda tannarx oldingi chorakka nisbatan «ikki xonali past» foizga oshgan, bundan oldin esa har chorakda 50 foizdan 100 foizgacha oshgan edi. Sentyabr oyida Brayan Ma CNBC ni ogohlantirgan ki, sekinlashuv burilish degani emas: tanqislik yengillashsa, narxlar shunchalik tez oshmaydi, lekin pasaymaydi ham. Xuddi shu tanqislik kompyuterlarga ham tegmoqda: jahon kompyuter yetkazib berish hajmi uchinchi chorakda 21 foizga tushdi .
40 dollarlik telefon hozircha qogʻozda yashaydi
Sanoat nimani yoʻqotayotganini biladi. 2026-yil mart oyida GSMA va oltita yirik operator oltita Afrika davlatida — Kongo DR, Efiopiya, Nigeriya, Ruanda, Tanzaniya va Ugandada narxi 30–40 dollar boʻlgan 4G telefonlar pilot loyihasini eʼlon qildi . Eʼlonning oʻzida qimmat xotira past narxga erishishni qiyinlashtirishi tan olingan va hukumatlardan boshlangʻich darajadagi smartfonlarga boj va soliqlarni bekor qilish soʻralgan. Bunday telefonlar sotuvga chiqqani haqida hozircha xabar yoʻq.
Xavf gadjetlar bozoridan kattaroq. Rest of World hisob-kitobicha, taxminan 800 million kishining internetga yoʻli xavf ostida: GSMA ularni 2030-yilga kelib mobil internetda koʻrishni kutgan edi, ammo ularni shu yerga olib boradigan arzon telefon doʻkon peshtaxtalaridan yoʻqolmoqda.
