// Mundarija
2026-yil iyun boshida taxminan 13 million dollarlik server uskunalarini tashiyotgan treyler AQSH shosselaridan biri bo‘ylab sharqqa, Jorjiya shtatidagi Feyetvill tomon ketayotgan edi. U yerda mamlakatdagi eng yirik ma’lumotlar markazi majmualaridan biri qurilmoqda. Yuk jiddiy qo‘riqlangan: orqasidan politsiya xodimlari o‘tirgan, eskort sifatida yollangan belgisiz mashina borardi. Magistralning qaysidir joyida boshqa bir avtomobil shu mashinaga urilib kirdi, eskort to‘xtadi, treyler esa yurishda davom etdi. Keyinroq u qandaydir maydonchadan topildi. Serverli paletlar yo‘q edi.
«Bu halokat tasodif emas edi», dedi yuk o‘g‘irliklarini tekshiruvchi xususiy tergovchi Xerardo Pachuka NBC News nashriga. Ko‘p o‘tmay hammasi qaytadi: bu safar Texasga ketayotgan 10 million dollarlik yuk bilan. Eskortga urib kirishdi, treylerdagi GPS-datchik esa soxta koordinatalarni yubora boshladi. NBC suhbatlashgan soha mutaxassislari va tergovchilarning aytishicha, iyundan beri AQSH yo‘llaridan ma’lumotlar markazlari uchun 100 million dollardan ortiq uskuna g‘oyib bo‘lgan.
Urib kirish aksiyon filmdagi sahnaga o‘xshaydi va barcha nashrlar xabarni aynan shundan boshladi. Biroq bu voqeada u istisno. Odatda yuk tinchgina ketib qoladi. O‘g‘rilar yuk mashinasining ketidan quvmaydi. Uni ularga kimdir o‘zi topshiradi, hujjatlari esa mutlaqo to‘g‘ri rasmiylashtirilgan.
Paletdagi oltin quyma
Nega birdan aynan serverlar? Chunki ular hozir oddiy yo‘lda yuradigan eng zich qiymatlardan biriga aylangan. Yuklarni kuzatib boradigan va ularni himoya qilish xizmatlarini sotadigan Overhaul kompaniyasi ma’lumotiga ko‘ra, bitta flagman sun’iy intellekt server stoykasi taxminan 3 million dollar turadi. Bunday stoykalar bilan to‘ldirilgan oddiy treyler sakkiz xonali summadagi yukdir. Stoyka ma’lumotlar zaliga mahkamlanmaguncha, bu pul mebel va gazlangan ichimliklar bilan bir shosseda ketaveradi.
Xavf tahlili bilan shug‘ullanuvchi Verisk CargoNet kompaniyasining operatsiyalar bo‘yicha rahbari Kit Lyuis bu yukni oltin quymaga o‘xshatdi va uni bankni talashdan ancha osonroq o‘g‘irlash mumkinligini aytdi. Holbuki, oltin quymalar odatda hech bo‘lmaganda zirhli mashinalarda tashiladi.
Gap faqat GPUlar haqida emas. O‘g‘irlangan narsalar ro‘yxatida yig‘ma serverlar, xotira modullari, disklar, routerlar, shuningdek optik tola va mis kabellar ham bor. Ma’lumotlar markazlari xotirani ko‘p sotib olayotgani uchun u qimmatlashdi, narx oshgach, qora bozorda ham yaxshiroq o‘lja bo‘lib qoldi. Ma’lumotlar markazlari uchun uskuna, chip va butlovchi qismlar o‘g‘irligi 2024-yildan beri 34 foizga oshgan, Overhaulning 21-oktyabrdagi hisoboti esa joriy yil zararini 150 million dollardan yuqori deb baholaydi. Kompaniya ma’lumotiga ko‘ra, alohida yo‘qotishlar muntazam ravishda 30 million dollardan oshadi, bunday uskunalar o‘g‘irligi esa endi har hafta sodir bo‘ladi.
Eskort noto‘g‘ri xavfdan qo‘riqlaydi
Tergovchilar urib kirish usulini bump-and-run deb ataydi. 30 yildan ortiq yuk o‘g‘irliklarini tekshirib kelayotgan va TAPA Americas raisi Skott Kornell ikkala holni ham FreightWaves bilan suhbatda ko‘rib chiqdi. Uning xulosasi kutilmaganda oddiy: bu usul faqat yuk mashinasi haydovchisi o‘g‘rilar bilan til biriktirgan bo‘lsagina ishlaydi.
Eskorti urilgan halol haydovchi to‘xtaydi va 911 ga qo‘ng‘iroq qiladi. Sotib olingan haydovchi esa shunchaki haydab ketaveradi. Hatto politsiya eskorti ham yukni faqat yo‘ldagi begonalardan himoya qiladi, xavf esa kabinaning o‘zida o‘tiribdi. Kornell ikkala muvaffaqiyatli o‘g‘irlikni ham bir xil nosozlikka bog‘laydi: yukni topshirishdan oldin haydovchilarni hech kim to‘g‘ri tekshirmagan.
Kornellning o‘zi ikki hodisani butun mamlakat tendensiyasiga aylantirmaslikka chaqiradi. Urib kirishlar shovqinli bo‘lgani uchun esda qoladi. Pulning katta qismi esa boshqacha yo‘l bilan g‘oyib bo‘ladi.
Yuk mashinasini to‘xtatmay qanday o‘g‘irlash mumkin
Overhaul ma’lumotiga ko‘ra, yuqori qiymatli texnologik yuklarni o‘g‘irlashning 92 foizida aldov ishtirok etgan. Eng sokin usul qanday ishlashini FBI bahorda tushuntirgan edi: 2026-yil 30-aprelda byuro kiber vositalar yordamidagi yuk o‘g‘irliklari haqida ogohlantirish e’lon qildi.
Tasavvur qiling: firibgar yetkazib berish xizmatining elektron pochtasiga kirib, buyurtmangiz manzilini jimgina almashtirib qo‘ydi. Kuryer hech narsa xato qilmaydi: u posilkani unga aytilgan joyga olib boradi. Yuk mashinalari bilan ham xuddi shunday, uch bosqichda. Birinchi bosqich: broker (yuk uchun mashina topib beradigan vositachi) yoki tashuvchiga tanish kompaniyadan kelganday ko‘ringan xat keladi, unda «tashuvchi bilan shartnoma» haqida havola bo‘ladi. Havola masofaviy boshqaruv dasturini o‘rnatadi, firibgarlar esa jimgina kuzatib boradi: nima jo‘natilmoqda va qachon olib ketilishi. Keyin haqiqiy tashuvchi qiyofasida ishni o‘z zimmasiga olib, yuk xatiga (bill of lading) o‘zlarining yetkazish manzilini yozib qo‘yadilar.
Keyin yuk sherik haydovchili boshqa mashinaga ortiladi. FBI hisob-kitobiga ko‘ra, 2025-yilda AQSH va Kanadada yuk o‘g‘irliklari qariyb 725 million dollarga tushgan, o‘rtacha o‘g‘irlikning qiymati esa taxminan uchdan biriga oshgan: o‘g‘rilar tanlovchan bo‘lib qolgan.
Bu yerda achchiq istehzo ham bor. NBC reportajiga ko‘ra, Hardware Busters qisqacha bayon qilganidek, manbalar sun’iy intellekt yaratgan shaxsiy hujjatlarni rul ortiga kerakli sherikni o‘tkazishning usullaridan biri sifatida ko‘rsatgan. Neyrotarmoqlar uchun uskunani olib ketadigan guvohnomani neyrotarmoq chizadi.
Ba’zan bundan ham kamroq narsa yetarli bo‘ladi. Kornell qimmat texnologik yuk kichik hotshot avtovozga topshirilgan bir holni esladi. Bu odatda qisqa treylerda avtomobillarni tashiydigan firma. U kerakli jihozlarsiz va odatdagi hududidan ancha uzoqda maxsus yukni o‘z zimmasiga olgan. Qidiruv tizimida bir daqiqa o‘tirsa, buni bilib olish mumkin edi. Bu bir daqiqani hech kim sarflamadi.
Faqat bir tomonga chipta
O‘g‘irlangan serverlar onlayn bozorlarda kamdan-kam paydo bo‘ladi. Xaridor odatda o‘g‘irlikdan oldin, oldindan topib qo‘yiladi. Kornell hisobicha, AQShda o‘g‘irlangan har o‘nta yukdan oltitasi-yettitasi hozir mamlakatdan chiqib ketadi. Uning aytishicha, yukni yashirish uchun soxtalashtirilgan hujjatdan boshqa narsa kerak emas. O‘g‘irlangan televizorlar cross-dock ortishidan keyin yuk xatida oddiy «umumiy elektronika»ga aylanib qoladi, bunday hujjatlar bilan treyler plombasini buzib tekshirishga hech kim shoshilmaydi.
Yakuniy manzil ko‘pincha Vashington ilg‘or chiplarni sotishni taqiqlagan joy bo‘ladi. Overhaul vitse-prezidenti Devid Uorrik Fortune nashriga Xitoy, Rossiya va Eronni tilga olib, bu guruhlarni yirik korporatsiyalardek ishlaydigan xalqaro sindikatlar deb ta’rifladi. Talab haqiqiy: Fortune keltirgan Financial Times ma’lumotiga ko‘ra, Nvidianing RTX 6000 Pro ish stansiyasi kartasining Xitoydagi qora bozor narxi 2026-yil boshidan keyin ikki baravardan ko‘proq oshgan.
// Xronika
- O‘g‘rilar Kaliforniyadagi omborxonadan Nvidianing 7 million dollardan ortiq chiplarini olib ketdi, bu yuk San-Xosedagi Supermicro obyektiga rejalashtirilgan yetkazishdan bir kun oldin sodir bo‘ldi.
- Renoda taxminan 15 million dollarlik yarimo‘tkazgichlar va Apple mahsulotlarini tashiyotgan yuk mashinasi g‘oyib bo‘ldi. Bo‘sh treyler ikki haftadan keyin Kaliforniyada, 280 mil narida topildi.
- FBI broker va tashuvchi akkauntlarini buzib kirish orqali amalga oshiriladigan kiber vositali yuk o‘g‘irliklari to‘lqini haqida ogohlantirdi.
- Eskortga urib kirgan o‘g‘rilar Jorjiyaga mo‘ljallangan 13 million dollarlik serverlarni olib qochdi. Ko‘p o‘tmay Texasga ketayotgan 10 million dollarlik yuk ham xuddi shunday g‘oyib bo‘ldi.
- Skott Kornell 3-iyundan beri ma’lum bo‘lgan ma’lumotlar markazi yuklari o‘g‘irliklarini jami 110,6 million dollar deb hisobladi.
- Overhaul sun’iy intellekt uskunalari o‘g‘irligidan joriy yildagi zararni 150 million dollardan yuqori deb baholadi.
Hisobni kim to‘laydi
To‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘qotish hisobning faqat bir qismi. Verisk ogohlantirishicha, kechikishlar va ishsiz turib qolish kompaniyalarga o‘g‘irlangan uskunaning o‘z qiymatidan bir necha baravar qimmatga tushishi mumkin. Stoykalari yo‘q ma’lumotlar markazi o‘z vaqtida ochilmaydi, xotira va chiplar tanqisligi sharoitida almashtirish uchun uskunani tez sotib olish ham qiyin.
Raqamlarga ehtiyotkorlik bilan qarash kerak. NBC manbalari keltirgan 100 million dollar, Kornellning 110,6 million dollari va Overhaulning 150 million dollari turli odamlar tomonidan turli davrlar uchun hisoblangan. Overhaul hisobotining ommaviy qisqacha mazmunida umumiy summa nechta o‘g‘irlikdan iboratligi ko‘rsatilmagan, yuklarni himoya qilish esa aynan kompaniya sotadigan xizmat. Shunga qaramay, bu bozorda ishlaydigan hamma bir xil yo‘nalishni ko‘rmoqda.
Yechimlar deyarli zerikarli eshitiladi. Kornell qog‘oz yuk xatlari bilan birga himoyalangan raqamli yuk xatlaridan foydalanishni va yukni topshirishdan oldin tashuvchi odatda nima bilan shug‘ullanishini tekshirishni tavsiya qiladi: uning jihozlari, tarixi va hududi. FBI kompaniyalardan har bir jo‘natish so‘rovi va yukni olib ketishni alohida kanal orqali tasdiqlashni so‘raydi, chunki tanish nom yoki elektron pochta manzili hech narsani isbotlamaydi. Javob esa tez bo‘lishi kerak, chunki o‘g‘irlangan yuklarning aksari chet elga ketadi. «Hammasi vaqtga bog‘liq», deydi Kornell.
Logotipli qum
2026-yil sentyabr oxirida o‘g‘rilar Kaliforniyaning Fremont shahridagi PlusAI maydonchasidan ikkita treylerni olib ketdi, ulardan birida Nvidia logotipi bor edi. PlusAI o‘zi boshqaradigan yuk mashinalari uchun dastur yaratadi va chindan ham Nvidia chiplarida ishlaydi. Biroq treylerlarda chiplarning bittasi ham yo‘q edi. Ikkalasida taxminan 20 000 funtdan qum bor edi, kompaniya sinov treylerlarini haqiqiy yukdek og‘ir qilish uchun undan foydalanadi.
O‘g‘rilar kirib, qimmatli narsa topolmadi va treylerlarni tashlab ketdi. Fortune yozishicha, PlusAI yuridik ishlar bo‘yicha vitse-prezidentining do‘sti ularni o‘sha kuniyoq yaqin atrofdagi Nyuarkdagi ofis oldida payqab, surat yuborgan. «Bu birinchi marta edi», dedi kompaniyaning marketing bo‘yicha vitse-prezidenti Loren Kvan: PlusAIdan avval hech qachon traktor yoki treyler o‘g‘irlanmagan.
Logotip o‘g‘rilarni jalb qilgan-qilmagani noma’lum. Lekin agar shunday bo‘lsa, boshqalarni aldaydigan o‘g‘rilar haqidagi hikoyada bu o‘g‘rilarning o‘zi aldanib qolgan kamdan-kam hol edi.
