// İçindekiler

Edinburgh’daki yuvarlak bir havuzda su, üç kanatlı bir türbinin yanından hızla akıyordu. Akıntı güçlendi. Kanatların ince kauçuk kenarları esneyerek türbinleri zamanla yıpratan darbelerin şiddetini azalttı. 11 Kasım 2026’da Edinburgh Üniversitesi ile lastik üreticisi Michelin’den mühendisler, Nature’da yayımladıkları çalışmada esnek kenarların bazı ani yük değişimlerini üçte bir oranına kadar azalttığını bildirdi. Tek bir gelgit döngüsünü canlandıran simülasyonda, esnek kanatlar ile açısı motorla ayarlanan sert kanatlar neredeyse aynı miktarda enerji üretti.

Gelgitin saati belli, girdabınki değil

Gelgit türbini, su altında çalışan bir rüzgâr türbini gibidir. Akan su rotoru döndürür, rotor jeneratörü çalıştırır, bir kablo da elektriği karaya taşır. Gelgitleri Ay ve Güneş oluşturur. Akıntının bir daha ne zaman yön değiştireceği çok önceden bilinir. Ama bir su girdabının ne zaman gelip kanatlardan birine diğerlerinden biraz daha sert vuracağını hiçbir gelgit tablosu söyleyemez.

Bir parça tek bir darbeyi rahatça atlatabilir. Aynı darbeler tekrar tekrar gelirse parça yine de yıpranır. Buna malzeme yorulması denir. Bir ataşı aynı yerden tekrar tekrar bükerseniz sonunda oradan kırılır. Motor, sert kanatların her birini kendi uzun ekseni etrafında çevirerek suyun kanada uyguladığı kuvveti azaltabilir. Akıntı yavaş yavaş güçlenirken bu yöntem işe yarar. Ani bir darbe ise motor tepki verene kadar gelip geçebilir.

Akıntı kanada biçim veriyor

Birkaç yıl önce Edinburgh’da çalışan mühendis Ignazio Maria Viola ve ekibi, bir yayın direncine rağmen dönebilen bir kanadı denedi. Akıntı kanadı döndürüyor, yay da eski konumuna getiriyordu. Bu, darbelerin bir kısmını hafifletti. Ama kanadın hareket edebilmesi için önce bağlantı noktasındaki sürtünmeyi yenmesi gerekiyordu.

Yeni kanat rotor göbeğinde sabit duruyor. Çelik kiriş kanadın ön kısmını sertleştiriyor, kauçuksa arka kenara doğru inceliyor. Durgun suda kanat kavisli. Akıntı güçlendikçe kanat düzleşiyor ve üzerinden geçen suyun yönünü daha az değiştiriyor. Su daha az bastırdığında kauçuk eski biçimine dönüyor. Darbe geldiğinde kenarın bir bölümü esneyebiliyor. Böylece kanadın geri kalanına binen yük azalıyor.

Kanadın dibindeki yük daha az dalgalanıyor

Mühendisler, 1,26 metre çapındaki rotoru FloWave’in 25 metre çapındaki havuzunun ortasına yerleştirdi. Kanatları değiştirip farklı akıntı hızlarında denediler. Akıntı, türbinin tasarlandığı akıntı hızına ulaştığında kauçuk kenarlar eğilme momentindeki dalgalanmaları yüzde 28 azalttı. Eğilme momenti, akıntının kanadı göbeğe bağlandığı noktada ne ölçüde eğdiğini gösterir. Rotorun tamamına etki eden itme kuvveti de daha az dalgalandı. Akıntının en yavaş olduğu koşulda esnek kanatlardaki yük sert kanatlardakinden daha fazla dalgalandı. Ancak o hızda kanatlara etki eden kuvvetler küçüktü.

1,26 metre çapındaki türbin, FloWave’in dairesel havuzunda denendi
1,26 metre çapındaki türbin, FloWave’in dairesel havuzunda denendi

Ekip havuzdaki ölçümleri, akıntının tam bir gelgit döngüsü boyunca hızlanıp yavaşladığı bir modele aktardı. Türbinlerden biri sert kanatlarının açısını değiştirdi. Diğerinde esnek kanatlar vardı ve yalnızca rotorun dönüş hızı ayarlandı. İki tasarımın enerji üretimi neredeyse aynı çıktı.

Ayrı bir tam ölçekli simülasyonda, 20 metre çapında bir rotor saniyede üç metre hızla akan suya yerleştirildi. Yük ve güç benzer bir seyir izledi, ancak o büyüklükteki bir kanat için farklı sertlikte kauçuk gerekti. Bu boyutta bir kanadın denizde ne kadar dayanacağı henüz belli değil.

Onarım için gemi gerekirse

İskoçya’nın kuzey ucu açıklarında gelgit akıntısı, ana kara ile Stroma Adası arasındaki boğazda hızlanıyor. MeyGen projesinin dört türbini burada kuruldu. Rotorların çapı 18 metre. Güçlü akıntıya uyum sağlamak için kanatlar kendi eksenleri etrafında dönebiliyor. İşletme planına göre, türbini kaidesinden kaldırmak için bir vinç gemisi gerekiyor. Listelenen gemilerden biri yaklaşık 120 metre uzunluğunda.

İşletmeci, 18 Aralık 2025’te ekibin iki türbini güverteye çıkardığını, bakımlarını yaptıktan sonra yeniden suya indirdiğini açıkladı. Üçüncü türbin, Nigg’de bakım yapılmak üzere karaya götürüldü. Tesis, 2026’nın ilk yarısında üç türbinle çalıştı ve bir önceki yılın aynı dönemine göre daha az elektrik üretti.

Havuzda esnek kenar, normalde motorun yaptığı işin bir kısmını üstlendi. Kauçuk yıllar içinde fazla yumuşarsa kanadın bükülme biçimi ve türbinin çalışması değişebilir. Sistem denizde de işe yararsa, vinç gemisine bir sefer daha az iş düşecek.