NASA, Hubble’ı kurtarmak isteyeni geri çevirdi. Şimdi başında o var

“Bu oyunda ‘süre’nin bilerek doldurulmasından biraz endişeliyim… bu gidişle kurtarılacak bir Hubble kalmayabilir.” Milyarder ve özel astronot Jared Isaacman bunu Ocak 2024’te X’te paylaşmıştı. Teleskoba bir SpaceX ekibi gönderip onu daha yükseğe itmenin masrafının büyük kısmını cebinden ödemeyi teklif etmişti. NASA hayır dedi.

29 Ekim 2026’da ise NASA’nın kendisi şirketlere sordu: Hubble’ı nasıl yakalar ve en az 600 km’ye (373 mil) nasıl çıkarırsınız?

Ajansı artık, yakında kurtarılacak bir şey kalmayabileceği uyarısını yapan Isaacman’ın ta kendisi yönetiyor.

Hubble’ın arka ucunda 2009’dan beri bir halka duruyor. Astronotlar onu, bir gün emekli teleskobu bir robot yakalayıp okyanusun ıssız bir köşesine indirebilsin diye taktı. Şimdi Hubble’ı 25 yıl daha yörüngede tutacak olan da bu tutamak olabilir.

Durmadan alçalan teleskop

Hubble yaklaşık 12 ton ağırlığında ve büyük bir okul otobüsü kadar uzun. Motoru yok. Uçtuğu yükseklikte hava neredeyse bitmiş durumda, ama “neredeyse” hiç demek değil: her turda o ince gaz teleskobu frenliyor ve Hubble biraz daha alçalıyor.

Hubble en son 2002’de, Columbia mekiği ziyarete geldiğinde yükseltildi; o sırada 583 km (362 mil) yükseklikte uçuyordu. O günden bu yana 113 km (70 mil) kaybetti ve şimdi yaklaşık 470 km (292 mil) yükseklikte. 2009’daki son mekik ziyareti yörüngeye dokunmadı, iki yıl sonra da mekikler emekliye ayrıldı. Hubble’ı yukarı itebilecek hiçbir araç kalmadı.

Ne kadar hızlı düştüğü Güneş’e bağlı. Güneş etkinleştiğinde üst atmosfer ısınır, şişer ve alçak yörüngedeki her şeyi daha sert frenler. 2024’te NASA, Hubble’ın en az 2035’e kadar yörüngede kalmasını bekliyordu. Artık atmosfere girişin 2033 ya da 2034’te olacağı tahmin ediliyor; yani kurtarma görevi, hangisi olursa olsun, 2032’ye kadar uçmalı.

Hubble düşerse, çoğu insanın uzay deyince gözünün önüne getirdiği evren de onunla birlikte düşer: parlayan bulutsular, çarpışan galaksiler, binlerce minik sarmalla dolu derin alanlar. Hubble çoğunlukla gözümüzün gördüğü görünür ışıkla çalışır, ama bu ışıktan 40.000 kat fazlasını toplar. NASA Mart 2024 itibarıyla 1,7 milyondan fazla gözlem ve teleskobun verilerine dayanan 23.000’i aşkın bilimsel makale saymıştı.

Ars Technica’nın tahminine göre 600 km’ye çıkarılan Hubble büyük olasılıkla en az 25 yıl daha yörüngede kalır. Şimdilik yerini tutacak bir şey yok: Webb ve kısa süre önce fırlatılan Roman teleskobu kızılötesinde görüyor. Hubble’ın görünür ve morötesi ışıktaki gerçek halefi Habitable Worlds Observatory ise 2040’lardan önce fırlatılmayacak.

NASA’nın geri çevirdiği hediye

Isaacman fikrini NASA’ya 2022’de götürdü. Bir Crew Dragon ekibi Hubble’a kenetlenecek, onu en az 50 km yükseltecek, belki de yeni jiroskoplu bir modül takacaktı; faturanın büyük kısmını da Isaacman ödeyecekti. Eylül 2022’de NASA ile SpaceX devlete hiçbir maliyeti olmayan bir çalışma üzerinde anlaştı. Ajans başka şirketleri de fikir sunmaya davet etti ve sekiz yanıt aldı.

NPR’ın bilgi edinme başvurusuyla elde ettiği çalışan e-postalarına bakılırsa, plan NASA içinde herkesin hoşuna gitmedi. Uzay istasyonu programının yöneticisi Dana Weigel, “SpaceX’in risklere bakışı ve risk almaya istekliliği NASA’nınkinden oldukça farklı” diye yazdı ve “uzay giysisinin henüz son derece ham olmasından” kaygılandı. 2009’da o halkayı Hubble’a bizzat takan astronot John Grunsfeld ise başka bir soruyu gündeme getirdi: yükseltme “şimdi mi gerekli, yoksa sonra mı?”

Isaacman’a göre riski ve kazancı tartınca karar “hiç düşünmeye gerek olmayan” türdendi. Haziran 2024’te NASA pas geçti. Ajansın astrofizik bölümünün o zamanki başkanı Mark Clampin, “Mevcut ticari olanakları inceledikten sonra şu an bir yükseltmenin peşine düşmeyeceğiz” dedi. Daha sonra Isaacman ve SpaceX planlarını “aslında yalnızca kâğıt üzerindeki kavramlar” diye niteledi.

Peki iki yılda ne değişti? Güneş, Hubble’ın düşüşünü hızlandırdı ve beklenen atmosfere giriş tarihi “en erken 2035”ten 2033 ya da 2034’e kaydı. Başka bir teleskobu, Swift’i kurtarmak için yapılan başarısız girişim, böyle bir görevin milyarlarca değil onlarca milyon dolara mal olduğunu gösterdi. Ve Isaacman artık NASA’nın başında.

Cenaze için yapılmış bir halka

Mayıs 2009’da, son onarım uçuşunun dördüncü gününde Grunsfeld ve Andrew Feustel ilk uzay yürüyüşünü bitirmek üzereydi. O günkü son işleri, teleskobun arka ucuna yumuşak yakalama mekanizmasını takmaktı. Avrupa Uzay Ajansı’na göre halkanın görevi, ömrünün sonunda Hubble’ı güvenle indirmeye yardım etmek. Beş gün sonra Megan McArthur, Atlantis’in robot koluyla Hubble’ı kargo bölmesinden kaldırdı ve Afrika’nın üzerinde serbest bıraktı. Komutan Scott Altman Houston’a telsizle “Hubble serbest bırakıldı, keşif yolculuğuna güvenle geri döndü” diye bildirdi.

Bu yıl Swift, bir tutamağın ne kadar önemli olduğunu gösterdi. Gama ışını patlamalarının avcısı olan bu küçük teleskop da düşüyordu ve NASA, Katalyst adlı bir şirkete dokuz ayda robotik bir çekici araç yapması için 30 milyon dolar ödedi. Swift’in tutunacak hiçbir yeri yoktu. Katalyst’in başındaki Ghonhee Lee’nin deyişiyle, üzerinde “ne bir arayüz, ne bir kavrama noktası, ne de fiş takabileceğiniz bir USB portu” vardı. Lee’nin hatırladığına göre Swift 2004’te fırlatılmadan önce kimse arka tarafının fotoğrafını bile çekmemişti. Hubble’ın arkasında ise üzerinde hedefler olan bir halka var.

Çekici araç LINK Temmuz 2026’da fırlatıldı, ama üç hafta sonra arızalı bir valf yüzünden kontrolsüzce dönmeye başladı ve yakıtını tüketti. Swift’e en fazla 12–15 km yaklaşabildi: fotoğraf çekmeye yetecek kadar yakın, yakalamaya yetmeyecek kadar uzak. 25 Eylül’de LINK, kurtarmaya geldiği teleskoptan önce atmosferde yanıp kül oldu; 23 Ekim’de de NASA Swift görevini sonlandırdı. Hikâyenin tamamı ayrı bir yazıda.

NASA bu işten hayal kırıklığından fazlasını çıkardı. Başarısızlık, bir kurtarma görevinin onlarca milyon dolara mal olabileceğini gösterdi; oysa iptal edilen bir devlet uydu bakım projesinin milyarlarca dolar tutması bekleniyordu. Ama Hubble, Swift’ten çok daha değerli; Ars Technica’nın aktardığına göre ajans bu yüzden yükleniciye 30 milyon dolardan fazlasını ve dokuz aydan uzun bir süreyi vermek istiyor. Ne kadar fazlası, kimse bilmiyor: NASA’nın böyle bir görev için ayırdığı para yok.

Teleskobu almaya kim gelebilir

NASA’nın talebi kısa ve katı. Şirketler üç şeyden birini önerebilir: Hubble’ı en az 600 km’ye çıkarmak, onarıp yenilemek ya da kontrollü biçimde atmosfere sokmak. Roketi, bakım aracını, görev operasyonlarını ve “gerekirse mürettebatı” yüklenici getirir. NASA ana şartı açıkça yazdı: görev teleskoba zarar vermemeli; 2032’ye kadar gerçekleşmesi de bekleniyor.

Onarımın ise apaçık bir hedefi var. Hubble’ın hassas biçimde nişan alabilmesi için jiroskoplar gerekiyor; teleskop Haziran 2024’ten beri tek jiroskopla yönleniyor, sağlam bir tanesini de yedekte tutuyor. Proje yöneticisi Patrick Crouse, “2035’e kadar en az bir jiroskopla çalışma” ihtimalini yüzde 70’in üzerinde gördü. Hubble’ı yalnızca yükseltmek değil, gözlerinin ömrünü de uzatmak isteyen bir kurtarıcı yanında jiroskop getirmek zorunda kalacak.

Grunsfeld’in “sonra”sı geldi çattı; Isaacman’ın uçurmak istediği araç ise yakında tarihe karışacak: Ars Technica’ya göre SpaceX, Crew Dragon’ı 2030’a kadar emekliye ayırmayı planlıyor. Isaacman’ın kendisi talebin “robotik şirketlerinin ilgisini çekmesini” bekliyor. Bu şirketlerin sayısı her yıl artıyor: aynı yayının aktardığına göre 2026’nın başlarında Northrop Grumman ve Pentagon’un araştırma ajansı DARPA, dünyanın en gelişmiş robotik bakım uydusunu fırlattı.

Yine de sektör hâlâ kırılgan. 3 Kasım 2026’da NASA, bakım gösterimi için sözleşme imzalanan şirketlerden Starfish Space’in ilk Otter aracıyla bağlantının koptuğunu duyurdu. Otter’ın kendi arıza koruma yazılımı telsizini yanlışlıkla kapalı tutuyor; NASA ve Starfish aracın kurtarılamayacağı sonucuna vardı.

Henüz var olmayan robotlara altı yıl

NASA bir görev satın almayı vaat etmiyor. Önce kimin oraya ulaşabileceğini, bunun neye mal olacağını ve 2032’ye kimin yetişebileceğini öğrenmek istiyor. Bu sürede birinin bir uzay aracı inşa etmesi ve ilk denemede 12 tonluk bir teleskobu yakalaması gerekiyor. İkinci bir deneme olmayabilir.

2024’te Isaacman, bu hızla gidilirse kurtaracak bir Hubble kalmayabileceğinden endişeleniyordu. Şimdi saati izleyen, onun kendi ajansı.

NASA yanıtları 30 Kasım 2026’da ABD Doğu saatiyle 15.00’e kadar kabul ediyor. Hubble 36 yaşında, yakalama halkası da 17 yıldır sırtında bekliyor.