// İçindekiler
“İnsanlar bunlara sürekli arkadan çarpıyor. Çoğu zaman da çekip gidiyorlar.” Bunu Mart 2024’te Waymo’nun yol destek uzmanlarından biri, Phoenix’in banliyösü Chandler’da bir kavşağın yakınındaki kaza ihbarına gelen polise söyledi. Biri sürücüsüz bir robotaksiye çarpıp kaçmıştı. Memur Seth Chavez, yaka kamerasının kaydında böyle bir çağrıyla daha önce hiç karşılaşmadığını itiraf ediyor.
Bu görüntüleri Phoenix merkezli televizyon kanalı Arizona’s Family’nin muhabirleri buldu. Phoenix çevresindeki beş şehirden polis tutanaklarını ve videoları toplamak için on ay harcadılar. Buradaki polis 2020’den 2024’ün sonuna kadar Waymo araçlarının karıştığı 88 kaza kaydetmiş. Bunların 43’ünde, yani %49’unda, diğer sürücü olay yerinden ayrılmış, robot ise olduğu yerde kalmış. Bu yalnızca Arizona’nın hikâyesi olarak kalmayacak: Waymo’ya göre araçları artık ABD’nin 15’ten fazla şehrinde, direksiyonda kimse olmadan haftada 4 milyon milden fazla yol katediyor.
En tuhaf sahne 2022’de, yine Chandler’da, bir 7-Eleven otoparkında yaşandı. Ufak bir sürtmenin ardından kusurlu taraf olan kadın sürücü, ehliyeti ve ruhsatı elinde Waymo’nun yanına yürüdü. Belgeleri verebileceği kimse yoktu, o da gitti.
Ehliyet elde, verecek kimse yok
Küçük bir kaza neredeyse her yerde aynı biter. İki sürücü de iner, göçüklerin fotoğrafını çeker, sigorta bilgilerini değiş tokuş eder. Arizona yasası boş bir aracı da kapsıyor: ona çarpan sürücü durmak ve ya sahibini bulmak ya da hasarlı araçta “görünür bir yere” adını ve adresini yazdığı bir not bırakmak zorunda. Çekip gitmek, eyaletteki en ağır kabahat türü olan birinci sınıf kabahat sayılıyor.
Yasa koyucular otonom araçlarla ilgili bir madde de eklemiş. Ama bu madde tam tersi durumu düzenliyor: çarpan sürücüsüz araçsa, yalnızca durması yeterli, bildirimi araç sahibi yapıyor. Bir robota çarpan kişi ise park hâlindeki bir arabaya çarpan biriyle aynı kurallara tabi. Silecek altına bırakılan bir not teknik olarak yeterli, ama nabzı hâlâ küt küt atarken bunu pek kimse akıl etmez.

Polis tutanakları sürücülerin neden kaçtığını nadiren yazıyor. Bazen sebep apaçık ortada. 2020’de Mesa’daki bir kazada, videodaki polis memuru Waymo’ya çarpan sürücüye “Kafan epey güzel. Dilin dolaşıyor” diyor. Diğerlerinde ise insanlar görünüşe göre muhatap bulamamış.
Carnegie Mellon Üniversitesi’nin emekli profesörü Phil Koopman “Sıradan sürücüler ‘robotaksiyle nasıl konuşulur’ eğitimi almıyor” diyor. Ona göre polis ve acil durum ekipleri de bu araçlarla zorlanıyor. George Mason Üniversitesi’nden Missy Cummings ise daha dobra: “Sigorta kartlarını değiş tokuş edecek kimse yoksa ne yapacaksın?”
Waymo’nun aslında bir cevabı var. Sadece önceden bilmeniz gerekiyor.
?Bir Waymo'ya çarparsanız ne yapmalısınız?
Durun. Sonra Waymo’nun bilgilerinizi bırakmanız için sunduğu yollardan birini kullanın: sürücü tarafındaki kapıda bulunan QR kodunu okutun, Waymo uygulamasını kullanın, şirketin kazaya karışanlar için hazırladığı sayfadaki formu doldurun, telefonla arayın ya da sigorta ekibine e-posta gönderin. Waymo’ya göre bilgilerinizi ilettikten sonra olay yerinde bir şirket temsilcisini beklemeniz gerekmiyor.

Arkadan bir darbe ve boş bir sürücü koltuğu
Öndeki araca arkadan çarpan, genellikle kusurlu taraftır. Kaybedecek bir şeyi olan odur; önünde ise ne yüzleşeceği biri vardır ne de plakasını aklında tutacak biri. Dolayısıyla robotlara ne kadar sık arkadan çarpılırsa, hem kaçmak için nedeni hem de fırsatı olan insan sayısı o kadar artıyor.
Bunun ne sıklıkta olduğu tartışmalı. Cummings kamuya açık verileri inceleyip Waymo’lara ortalama bir insan sürücüye göre iki kat daha sık arkadan çarpıldığı sonucuna varmış. Suçu hayalet frene, yani aracın aslında orada olmayan bir engel yüzünden aniden frene asılmasına bağlıyor. “Üretken yapay zekânın halüsinasyonlarını herkes duymuştur” diyor. “Bunlar gerçek halüsinasyonlar.” Koopman makinenin mantığını açıklıyor: sistem ne gördüğünden emin değilse taktik olarak en güvenli hamle durmak, arkadaki sürücü ise bunu beklemiyor.
Waymo buna katılmıyor. Şirketin hesabına göre araçları, aynı şehirlerdeki insan sürücülere kıyasla hava yastığı açılan arkadan çarpmalara %41 daha az karışıyor. Bunların neredeyse dörtte üçünde Waymo duruyormuş ve şirketin analizi hiçbirinde sert fren tespit etmemiş.

Kimsenin itiraz etmediği tek şey şu: bir robotaksi için en yaygın kaza, arkadan çarpılmak. Waymo aynısının insan sürücüler için de geçerli olduğunu söylüyor. Understanding AI bülteni, Waymo’nun federal karayolu güvenliği kurumu NHTSA’ya sunduğu raporları taradı: yalnızca Phoenix’in değil, şirketin hizmet verdiği tüm şehirlerin raporlarını. Birinin yaralandığı ya da hava yastığının açıldığı 78 kazanın 48’inde başka bir araç Waymo’ya arkadan çarpmıştı. Bunların yarısında robotaksi kırmızı ışıkta ya da dur tabelasında bekliyordu.
Robotlara insanlardan daha sık arkadan çarpılıp çarpılmadığı, çarpılıyorsa neden, hâlâ belli değil. Bu arada bu kazaların her birinde kusurlu sürücü, içinde kimse olmayan bir arabaya doğru yürüyor.

Kim sayıldı, kim sayılmadı
2,4 katlık fark insan sürücüler hakkında verilmiş bir hüküm gibi görünüyor, ama zayıf bir noktası var ve Waymo tam da oraya parmak basıyor. Araçlarının gerçekten daha sık çarpıp kaçma kurbanı olduğunu mu, yoksa şirketin bunları bildirmekte daha titiz mi olduğunu ayırt etmenin bir yolu yok. Bu argüman göründüğünden daha güçlü. NHTSA’nın bir tahminine göre ABD’de yalnızca maddi hasarla sonuçlanan kazaların yaklaşık %60’ı polise hiç ulaşmıyor. Süpermarket önünde tamponu çizilen biri çoğu zaman omuz silkip evine gidiyor. Diğer sürücü kaçmışsa, bu olay hiçbir istatistiğe girmiyor.
Muhabirler milyon mil başına oranları, adını vermedikleri bir trafik güvenliği araştırmacısıyla birlikte hesapladı. Sıradan sürücüler için çıkan oranı da yayımlamıyorlar, yalnızca aradaki farkın kaç kat olduğunu veriyorlar. Bu yüzden 2,4 muhtemelen fazla yüksek: Waymo kazalarını tutarlı biçimde bildirdiğini söylüyor, oysa insan sürücülerin yalnızca maddi hasarlı kazalarının yarısından azı polise ulaşıyor. Waymo ayrıca güvenlik rakamlarını öne sürüyor: Haziran 2026’ya kadar 271 milyon sürücüsüz mil, insan sürücülere göre %82 daha az yaralanmalı kaza ve nadir olduğunu söylediği çarpıp kaçmalar.
Bir tuhaflık daha var. Waymo’lar baştan aşağı kamerayla donatılmış. Ekim 2024’te Phoenix’te bir kamyon araçlardan birine hasar verip kaçtıktan sonra bir Waymo uzmanı “Yani bunlarda kamera olduğunun farkında değil misiniz?” diye sordu. Haber dizisi, bu görüntülerin kaçan tek bir sürücünün bile bulunmasına yardım edip etmediğini söylemiyor. Waymo, bu tür vakaları kendisinin sayıp saymadığını bile muhabirlere söylemedi. Daha 2025’te Waymo’nun araç çağırma operasyonlarından sorumlu kıdemli direktörü Camille Dredge aynı muhabirlere şöyle demişti: “Bugünün standardı kusursuzluk değil. Çarpışmalar olabilir ve olacaktır. Bunlara müdahale etmeye kesinlikle hazırız.”
Kimsenin tasarlamadığı konuşma
Mühendisler yıllarca robot sürücüye kaza yapmamayı öğretti. Bir insanın ona çarptıktan sonra ne yapması gerektiğine ise çok daha az kafa yoruldu. Tek bir metropol bölgesinde, dört yılı aşkın sürede bu boşluk 43 çarpıp kaçma tutanağına dönüştü. 7-Eleven otoparkındaki kadın, yasanın karşısında konuşacak birini varsaydığı noktaya kadar her şeyi doğru yaptı.
Koopman “Robotaksi şirketleri başka insanlarla etkileşime giren araçları kamuya açık yollara çıkarıyorsa, bu etkileşimin nasıl gerçekleşeceğini bulmak da robotaksi şirketlerinin işi olmalı” diyor.







