// İçindekiler
2 Eylül 1988’de Mars yolundaki Sovyet sondası Phobos 1 sustu. Birkaç gün önce görev kontrol merkezi sondaya tek karakteri hatalı bir komut göndermişti; bu hata çoğu kaynakta eksik bir kısa çizgi olarak geçer. Komutu denetlemesi gereken bilgisayar arızalıydı, operatör de prosedürü atlayıp komutu yine de yolladı. Komut sondaya ulaşınca aracı doğru yöne bakar hâlde tutan yönelim iticilerini kapattı. Güneş panelleri Güneş’e sırtını döndü, piller tükendi ve altı tonu aşkın uzay aracından bir daha ses çıkmadı.
Otuz sekiz yıl sonra sonda yeniden ortaya çıktı, hem de bir bilimsel makalede. Harvard’lı astrofizikçi Avi Loeb’un da yer aldığı bir ekip, Phobos 1’in 1998 KY26 katalog adının arkasında saklanıyor olabileceğini öne sürdü. Söz konusu cisim, Japonya’nın Hayabusa2 aracının şu anda yöneldiği 11 metrelik asteroit. Fikir cüretkâr, gökbilimcilerin çoğu da ikna olmuş değil. Ama öteki açıklamaların listesi de giderek kısalıyor.
Sorun şu: 1998 KY26 hızlanıyor ve kimse nedenini bilmiyor. Eskiden akla ilk gelen cevap gizli buzdu; kaçan buhar, bir kuyruklu yıldızı ittiği gibi kayayı da itiyor olabilirdi. Georgia Tech’teki mühendisler hesabı yaptı: Bu itişi yaratacak kadar hızlı buharlaşan buz 62 yılda tükenirdi. Buzun bugün hâlâ iş görmesi için KY26’nın yörüngesine kozmik ölçekte neredeyse dün yerleşmiş olması gerekirdi. Buna işaret eden hiçbir şey yok.
// Rakamlarla 1998 KY26
Beş dakika süren bir gün
Asteroit 28 Mayıs 1998’de keşfedildi. 2025’te Alicante Üniversitesi’nden Toni Santana-Ros’un liderliğindeki bir ekip, cismin sanılandan neredeyse üç kat küçük olduğunu buldu: yaklaşık 11 metre çapında ve 5,35 dakikada bir kez dönüyor. Onu fotoğraflayan teleskobun kubbesine sığardı.
Güneş panelleri açıkken Hayabusa2’nin genişliği 6 metreye yaklaşıyor. Santana-Ros’un sözleriyle: “Asteroidin boyutu, onu ziyaret edecek uzay aracının boyutuyla kıyaslanabilir.” Bugüne dek hiçbir sonda bu kadar küçük bir cisimle buluşmadı. Görevin ilk hedefi Ryugu ise 900 metreye yakın çaplıydı ve 7,6 saatte bir dönüyordu.

Ama küçük olmak zararsız olmak demek değil. Avrupa Güney Gözlemevi’nden gökbilimci ve çalışmanın ortak yazarı Olivier Hainaut, 2013’te Rusya’nın Çelyabinsk kenti üzerinde patlayan uzay kayasının KY26’dan ancak biraz büyük olduğunu hatırlattı. Böyle cisimleri önceden fark etmek zordur ve yollarını tahmin etmek için onları neyin hareket ettirdiğini anlamak gerekir. Bu kaya ise tam bu noktada söz dinlemiyor.
Kuyruklu yıldız gibi davranan bir kaya
Gökbilimciler bir asteroidin yörüngesini Güneş’in ve gezegenlerin çekiminden hesaplar. Bu hesabın açıklayamadığı her şeye kütleçekimsel olmayan ivme denir. Şubat 2023’te gökbilimciler Darryl Seligman, Davide Farnocchia ve meslektaşları, hesaba uymayan artık itişi şaşırtıcı derecede büyük olan altı küçük asteroidi tanımladı. 1998 KY26 da listedeydi. Üstelik bu itiş Güneş’ten dümdüz uzağa doğru değil; kayayı yana doğru dürtüyor.
Kuyruklu yıldızlar böyle itilip kakılmaya alışkındır. Güneş ışığı buzlarını ısıtır, gaz jetler hâlinde fışkırır ve her jet, herhangi bir yöne bakabilen minik bir roket motoru gibi çalışır. Ama kuyruklu yıldızın bir de kuyruğu ve toz bulutu olur. KY26’da ikisi de yok. Güneş ışığının kendisi de işi açıklayamadı: Işığın basıncı esas olarak Güneş’in tersi yönüne iter ve 2023 makalesinin yazarları, hiçbir ışınım etkisinin bu kadar büyük bir yan itiş üretemeyeceğini yazdı.
Haziran 2024’te asteroit Dünya’nın 5,5 milyon kilometre yakınından geçti ve Bryce Bolin’in liderliğindeki bir ekip çevresinde hiçbir toz izi bulamadı. Spektrumu parlak kayalık asteroitlerinkine benziyordu. Yazarlara göre itişin kaynağı buhar değil, hızla dönen kayanın yüzeyinden savrulan iri toz taneleri olabilirdi.
Buz tükeniyor
Georgia Teknoloji Enstitüsü’nden Korbin Hansen ve Masatoshi Hirabayashi buhar fikrini sınadı. Icarus dergisindeki makalelerinde KY26’nın hem yüzeyde hem de derinlerde nasıl ısındığını modellediler. ScienceAlert çalışmayı 8 Kasım 2026’da haber yaptı.
Gömülü buzun varlığını sürdürebilmesi için -128 °C’den soğuk kalması gerekir; oysa KY26’nın en soğuk noktalarının bile ortalaması -61 °C’den sıcak. Buz için burası bir fırın. Buz asteroidin kütlesinin %1’ini oluştursaydı, 2.000 yıldan biraz fazla bir sürede sessizce buharlaşırdı. Ama kayayı gökbilimcilerin gözlediği kadar güçlü itmek için buharın çok daha hızlı kaçması gerekirdi ve buz stoku 62 yılda biterdi.
Yazarlar şöyle diyor: “Sıcaklık modeli sonuçlarımız, 1998 KY26’daki su buharı salım hızının gömülü buzu korumak için fazla yüksek olacağını gösteriyor.” Vardıkları hüküm: KY26 büyük olasılıkla suyunu yitirmiş bir asteroit.

Buzu tümüyle dışlamıyorlar: KY26’nın ne zamandır şimdiki yörüngesinde olduğunu kimse bilmiyor ve oraya yakın zamanda geldiyse biraz buz hayatta kalmış olabilir. Yine de Hansen ve Hirabayashi güneş ışığından yana. Işık kayaya baskı uyguluyor, ısınan yüzü de ısıyı dengesiz biçimde geri salıyor; vardıkları sonuca göre bu kuvvetler birlikte yan itişin bir kısmını açıklayabilir. Makale bunu kanıtlamıyor ama masada üç açıklama bırakıyor: güneş ışığı artı eşitsiz soğuma, Bolin’in savrulan toz taneleri ve eğer kaya içi boşsa Loeb’un fikri.
1988’den bir şüpheli
Loeb cüretkâr hipotezleriyle tanınıyor; örneğin 2017’de fark edilen yıldızlararası cisim ‘Oumuamua’nın uzaylı teknolojisi olabileceğini savunmuştu. KY26 makalesinin başyazarı Londra’daki Initiative for Interstellar Studies’ten Adam Hibberd, Loeb ise kıdemli yazar. Ön baskı 31 Mayıs 2026’da yayımlandı, grup eylülde de bir devam çalışması paylaştı. İki makale de henüz hakem değerlendirmesinden geçmiş değil.

İddiaları üç argümana dayanıyor. Boyut tutuyor: Yazarların tahminine göre Phobos 1 panelleri açıkken yaklaşık 10 metre genişliğindeydi, KY26 ise yaklaşık 11 metre. Parlaklık da uyuyor: 1998’deki keşfin hemen ardından asteroidin parlaklığı her dönüşte yaklaşık altı kat artıp azalıyordu; iki uzun paneli olan uzunca bir gövdeden beklenecek de tam buydu.
Üçüncü argüman hareketle ilgili. Güneş’e açılı duran düz bir panel ışığı yelken gibi yakalar ve Güneş’in tam tersine değil, yana doğru itilir. Böyle panelleri olan bir sonda modeli, KY26’nın 260 konum ölçümüne yalnızca kütleçekime dayanan bir hesaptan yaklaşık %11 daha iyi uyuyor. Kulağa etkileyici geliyor, ama gökbilimcilerin açıklanamayan her itiş için kullandığı standart formül biraz daha da iyi sonuç veriyor. Yani sonda, hareketi “bir şey onu itiyor” demekten daha iyi açıklamıyor.
Bir de işin zayıf noktası var. Sondanın yörüngesini KY26’nınkine dönüştürmek için aracın hızını iki kez, hem de epey değiştirmesi gerekirdi. Önce 2 Eylül 1988’de, yani sondanın sustuğu gün, saniyede 0,61 km. Sonra 19 Mayıs 1996’da, Phobos 1’in sesi kesildikten sekiz yıl sonra, saniyede 1,28 km. Yazarlar sondanın yakıt bütçesini kontrol etti ve yakıtın buna yettiği sonucuna vardı. Öte yandan çalışmalarının KY26’nın Phobos 1 olduğunu kesin olarak kanıtlayamadığını da kabul ediyorlar.
Rüzgâr boş kutuyu neden yuvarlar
Bir “asteroidin” insan yapımı bir araç çıkabileceği fikri kulağa geldiği kadar çılgınca değil. Eylül 2020’de Hawaii’deki Pan-STARRS teleskobu, Dünya’nınkine şüphe uyandıracak kadar benzeyen bir yörüngede 2020 SO adlı bir cisim buldu. NASA’nın Jet İtki Laboratuvarı’ndaki mühendisler cismin yolunu geriye doğru hesapladı ve Eylül 1966’da Dünya’nın çok yakınından geçtiğini buldu. O yıl 20 Eylül’de bir Centaur üst kademesi Surveyor 2 iniş aracını Ay’a yollamıştı. NASA, 2020 SO’nun büyük olasılıkla o roket kademesinin ta kendisi olduğu sonucuna vardı.
İpuçlarından biri güneş ışığıydı: Işık boş bir roket gövdesini aynı boydaki yoğun bir kayadan daha güçlü iter, tıpkı rüzgârın boş bir kola kutusunu sokakta yuvarlayıp bir çakıl taşını neredeyse kımıldatmaması gibi. Işığın etkisi en çok, yüzeyi geniş ama kütlesi az olan cisimlerde hissedilir.

Geriye KY26 hakkındaki asıl soru kalıyor: Bu boyda bir kaya, güneş ışığının onu bu kadar sert itebileceği kadar hafif olabilir mi, yoksa bunun için içi boş bir gövde mi gerekir? Henüz kabul görmüş bir yoğunluk tahmini yok. KY26’nın spektrumu parlak asteroitlerinkine benziyor ve Santana-Ros’un ekibinin parlaklığındaki dalgalanmalardan çıkardığı biçim daha çok yer yer içe göçük bir kayayı andırıyor. Futurism’in aktardığına göre Loeb, blogunda meslektaşlarını “eğitim veri setlerini” genişletmeye ve bir cisim tuhaf davrandığında kayalardan ve buz dağlarından fazlasını düşünmeye çağırdı. Haklı bir çağrı; ama şimdilik bu bir keşif değil, yalnızca kontrol etmeye bir davet.
Cevap 2031’de geliyor
Meseleyi Hayabusa2 çözecek. Japonya uzay ajansı JAXA’nın yönettiği araç 2014’te fırlatıldı, 2018’de Ryugu’ya ulaştı ve Aralık 2020’de Avustralya üzerine asteroit toprağı taşıyan bir kapsül bıraktı. Deposunda yakıt kaldığı için JAXA onu KY26’ya uzun bir yolculuğa çıkardı. Yolda, 5 Temmuz 2026’da Torifune asteroidinin yaklaşık bir kilometre yakınından geçti ve onu fotoğrafladı.
Önünde 2027 ve 2028’de Dünya’nın yakınından iki geçiş ve Temmuz 2031’de KY26 ile buluşma var. Kolay olmayacak: Sondanın, kendi boyundaki ve günü beş dakika süren bir kayaya kısa süreliğine dokunması planlanıyor; ESO da işin beklenenden zor çıktığını söylüyor. Hayabusa2 yakından bakınca cismin tek parça bir kaya mı yoksa bir moloz yığını mı olduğunu, yoğun mu gözenekli mi olduğunu ve üzerinde toz ya da buz bulunup bulunmadığını görecek. Dünya’daki hiçbir teleskop bu resmi veremez.
Görüntüler bir kaya gösterirse gökbilimciler onu neyin ittiğini yine de çözmek zorunda kalacak; bu soru, bir gün bize doğru yönelebilecekler de dâhil, onun gibi her cisim için önemli. Ama kayanın güneş panelleri olduğu ortaya çıkarsa soru artık gökbilimcilerin sorusu olmaktan çıkacak: Mayıs 1996’da, sekiz yıldır sessiz bir sondanın motorunu kim ateşledi?







