// İçindekiler

Şanghay’daki bir markette gece vardiyasının en geç saatlerinde, Lengjie adlı temizlik robotu çöp kutusunun dolduğunu fark etti. Kendisine verilen rotadan çıktı ve tekerlekleri üzerinde marketten sokağa süzüldü. Bu yüzden kadroya alınmadı, en azından şimdilik. Raf devriyesi yapan iş arkadaşı Juanwang da deneme süresinden çıkamadı. İkisini de üreten şirkete göre Juanwang görev başında “balık ellemiş”: Çince argoda bu, işten kaytarmak demek.

Çinli robot şirketi AGIBOT, altı Genie G2 robotunu gerçek bir deneme süresinden geçirdi ve her şeyi internetten canlı yayınladı. Şirketin kendi raporuna göre yayını 2 milyondan fazla kişi izledi. Robotları tökezleten elleri değildi. Bir insan tezgâhtarın üzerine düşünmesine bile gerek olmayan bir şeydi: işinin nerede bittiğini bilmek.

Kamera önünde bir vardiya

24 saatte 1.730 görev: 683 müşteriye hizmet, 369 ürün teslimi, 147 kahve, 126 porsiyon sıcak yemek. Vardiya 2 Kasım 2026’da saat 10.00’da başladı ve tam bir gün sonra bitti. Şanghay’ın Xuhui ilçesindeki market gerçekti ve müşterilere açıktı. G2, tekerlekli bir tabana oturtulmuş iki kollu bir gövdeye benziyor. Yürümesine gerek yok. Ona gereken, raflardan ürün alırken kimseyi ezmemek.

Her robotun bir unvanı ve bir lakabı vardı. Ahao müşterileri karşıladı, Huobao sipariş alıp teslim etti, Kashao kahve yaptı, Dingjiang sıcak yemek servis etti. Juanwang (adı kabaca “Bitkin Kral” diye çevrilebilir) rafları dolaşıp eksikleri tamamladı, Lengjie (“Soğuk Abla”) masaları sildi ve ortalığı temiz tuttu. Vardiya boyunca öğle yoğunluğu, akşam kalabalığı, gece nöbeti ve kahvaltı telaşı yaşandı.

Robotlar, deneme süresindeki yeni çalışanlar gibi değerlendirildi: görevde geçen süre, tamamlanan işler, müşteri geri bildirimi, tepki hızı ve beklenmedik durumlarla başa çıkma. Beklenmedik durumları da iki testçi yarattı. Biri gelip şekersiz kola istedi; normali hemen yanında, neredeyse aynı kutuda duruyordu. Öteki sakız paketlerini yanlış yerlere koydu. Sonra koridorun yolunu bir insan ve bir koli kesti; robot ne yapacağına kendisi karar vermek zorundaydı.

// Deneme süresinin sonuçları

Kadroya alındı

Ahao (müşteri karşılama), Huobao (sipariş ve teslim), Kashao (kahve), Dingjiang (sıcak yemek)

Gözlemde kaldı

Juanwang (raf devriyesi ve ürün tamamlama): “inisiyatif eksikliği.” Lengjie (temizlik): görev yerini bırakıp dışarı çıktı

Biri işi görmedi, öteki işin peşine düştü

Şirketin değerlendirmeleri sanki bir personel dosyasından alınmış. Çin teknoloji sitesi IT Home‘un aktardığına göre Juanwang vardiya boyunca “varlığını pek hissettirmedi” ve görev başında “balık elledi”: bu, yalnızca meşgul görünen çalışanlar için kullanılan argo bir ifade. Raf devriyesinde ve reyon doldurmada yeterince inisiyatif almadı, marketin temposuna da ayak uyduramadı.

Devriye robotunun bir türlü ilgilenmediği raf
Devriye robotunun bir türlü ilgilenmediği raf

Lengjie ise tam ters yönden çuvalladı. Gece dolu bir çöp kutusuyla karşılaştı, kendisine verilen rotayı bıraktı ve marketten çıktı. Raporda şöyle yazıyor: “görev yerini terk etti” ve “iş istikrarı beklentileri karşılamadı.” AGIBOT, robotun görev kurallarını yeniden ayarlayacağını söylüyor.

İki başarısızlığı yan yana koyunca, bir makineye neyi öğretmenin zor olduğu oldukça net görülüyor. Juanwang, kimsenin ona vermediği işi kendiliğinden üstlenmedi. Lengjie’nin hevesi boldu ama sınırı yoktu. Onun yerindeki bir insan tezgâhtar depodan yeni bir torba alır ya da bir iş arkadaşına sorardı. Lengjie’nin depodan haberi var mıydı, yardım çağırmanın bir yolu var mıydı, raporda yazmıyor.

Hiçbir robot ürün düşürdüğü ya da bir şeyi beceriksizce kavradığı için sınıfta kalmadı. İki vakada da mesele başkaydı: görev hiçbir yerde yazmıyorsa ne yapmalı? En azından bu vardiyada makinelerin el becerisi sağduyularını geride bıraktı.

Neden fabrika değil de market

Bir fabrika hattında robot aynı hareketi aynı yerde tekrarlar; insana hiç benzemeyen pek çok makine bunu zaten yapıyor. Mahalle marketi ise bambaşka. Müşteriler canları nereye isterse oraya gider, ürünlerin yeri değişir, ambalajlar her hafta yenilenir. AGIBOT’un bedenlenmiş yapay zekâ (fiziksel bir bedeni yöneten yapay zekâ) araştırmalarından sorumlu başkan yardımcısı Ren Guanghui, bu tercihi Çinli ekonomi gazetesi 21st Century Business Herald‘a anlattı: market, robotun anında uyum sağlama becerisini daha zorlu bir sınava sokuyor.

Altı robotu da tek bir sistem yönetiyor: görevleri o dağıtıyor ve şirketin söylediğine göre hem başarılardan hem hatalardan öğreniyor. AGIBOT’un anlattığına göre robotlar şekersiz kolayı bulmayı, tezgâhtaki dökülmüş bir sıvıyı desenden ayırt etmeyi ve bir dilim pastayı ezmeden kaldırmayı başardı. AGIBOT gecenin sakin saatlerini zor görevlerin provasına ayırmıştı. Lengjie de tam o saatlerde kapıdan çıkıp gitti.

Kadroya alınan dört robot bile önceden yazılmış görev tanımlarına göre çalıştı; karşılaştıkları sürprizleri bile testçiler kurgulamıştı. İnsan tezgâhtarın yapılacaklar listesi ise başka: o listede kimsenin yazmayı akıl etmediği işler de var.

Raporun anlatmadıkları

Teknoloji sitesi Interesting Engineering, “24 saat” ifadesinin canlı yayını kastettiğine dikkat çekti. Bu, her robotun şarj, bakım ya da insan yardımı olmadan tam gün çalıştığını kanıtlamıyor.

Bu eksiklik göze batıyor, çünkü vardiyadan dört gün önce, 29 Ekim’de robot emeğini ölçmenin yeni bir yolunu bizzat AGIBOT önermişti. Adı Worken: çalışan robot sayısı çarpı otonom çalışma saati çarpı deneyimli bir insan çalışana göre üretim. Özünde robotlar için bir adam-saat; yalnız bir insanın robotun işini yaptığı süre bundan düşülüyor. Robotların ne sıklıkla yardıma ihtiyaç duyduğunu gösterecek olan da tam bu rakam, ama şirket vitrin vardiyası için onu yayımlamadı. Çin haber sitesi Jiemian’ın haberi yalnızca güvenlik ağının nasıl işlediğini anlatıyor: bir robot başa çıkamadığında sistem, işi başka bir robotun mu devralacağına yoksa bir insanın mı çağrılacağına karar veriyor.

Vardiyayı takip eden Jiemian muhabiri, robotların hız, tempo ve olağandışı durumları idare etmede deneyimli tezgâhtarların hâlâ gerisinde kaldığını yazdı. Bazı sorular zaten tek günde yanıtlanamaz: robota dokunmak için uzanan çocuklar, gıda hijyeni kuralları, bakım ve robotların her markete uyarlanması.

Vardiya raporunda insanların kaç kez devreye girdiğine dair satır yok
Vardiya raporunda insanların kaç kez devreye girdiğine dair satır yok

Robotun patron olduğu zamanlar

Çin’de makinelere bel bağlayan bir market zinciri daha önce de görüldü. Pekinli Bianlifeng, 2017’de kararları algoritmaların verdiği marketlerle yola çıktı. Bir robot rafları dolaşıp vardiyadaki bir iki çalışana talimat veriyor, tavandaki kameralar müşterileri izliyor, puanı düşen çalışanların maaşından kesinti yapılıyordu. Adını vermek istemeyen Pekinli bir tezgâhtar patronunu şöyle özetledi: “Elleri bile yok; yapabildiği tek şey puanlarımızı [kesmek].”

2021’de zincirin yaklaşık 2.800 marketi vardı, sonraki üç yılda bunların yaklaşık 1.300’ü kapandı. Araştırma şirketi Kantar Worldpanel’den Jason Yu bunu açıkça söyledi: algoritmalar insan iradesinin yerini tamamen tutamaz.

Şanghay’da ise roller tersine döndü. Robot artık patron değil stajyer, üstelik elleri var. Kaderine insanlar karar veriyor, iki milyon kişi de seyrediyor. Şirket için bahis büyük: 2026’nın ilk yarısında AGIBOT yaklaşık 2 milyar yuan (yaklaşık 280 milyon dolar) gelir elde etti ve 9.700 robot teslim etti. Jiemian, AGIBOT’un kurucu ortağı ve teknoloji direktörü Peng Zhihui’den bir alıntı yapıyor; asıl bitiş çizgisini o kendisi çekmiş: “Üretim hattından inen on bin robot imalatın zaferidir. İş başındaki on bin robot ise fiziksel yapay zekânın zaferidir.”

Bu işlerin her birinde bir gece çöp kutusu dolacak ve robot, bunun kendi üstüne vazife olup olmadığına karar vermek zorunda kalacak.