Düşünce okuyan şapkaya 50 milyon dolar. Sensörleri kafaya sığmıyor

Kaliforniyalı girişim Sabi, beynin elektriksel etkinliğini algılayan 100.000 sensörü sıradan bir şapkaya sığdırabildiğini söylüyor. Şapka, içinizden sessizce söylediğiniz kelimeleri doğrudan saçınızın üzerinden okuyup ekrana yazacak. Şirkete sonuna kadar iyi niyetle yaklaşalım: kendi basın bülteninde geçen en küçük sensör boyutunu, 1 mm’yi alalım ve sensörleri hiç boşluk bırakmadan kenar kenara dizelim. Bu karelerden yüz bini 1.000 santimetrekare kaplar. Kabaca iki kafa eder.

Üstelik iki kafa, bizim hesabımızla bile en iyi ihtimal. Nöroteknoloji alanındaki sektörel yayın Neurofounders’ın genel yayın yönetmeni Dominic Borkelmans aynı karşılaştırmayı yaptı ve daha sert bir sonuca ulaştı. 28 Ekim 2026’da Sabi hakkında bir soruşturma yayımladı. Onun hesabına göre yetişkin bir kafa derisinde yaklaşık 500 cm² yer var. Gerçek bir cihazın gerektirdiği aralıklarla yerleştirilen sensörler ise 4.000 cm² civarında yer kaplar. Tek bir şapka için sekiz kafa.

Bundan üç hafta önce Sabi, 50 milyon dolarlık bir tohum yatırım turunu kapatmıştı. Turun başını Khosla Ventures çekti ve Forbes’a göre bu turla şirkete 600 milyon dolar değer biçildi. Şirket dışında kimse şapkayı test etmedi, onu anlatan tek bir bilimsel makale de yok: performansı hakkında bilinen her şey Sabi’nin kendisinden geliyor. Üstelik saçın üzerinden düşünce okuması beklenen şapkanın eğitim verileri, kafası kazınmış gönüllülerden toplandı.

Beş milimetre saç

Sabi, 16 Nisan 2026’da gizli moddan çıkıp kendini tanıttı. O gün 70.000 ila 100.000 minyatür sensörlü örgü bir bere gösterdi; düşünceyle dakikada yaklaşık 30 kelime yazmayı ve yıl sonuna kadar satışa çıkmayı vaat etti (New Atlas). Sonbahara gelindiğinde bere bir beyzbol şapkasına dönüşmüştü. 9 Ekim tarihli basın bültenine göre sensörler 1 ila 5 mm boyutunda, jel gerektirmiyor ve cilde hiç değmiyor. Sinyalleri 5 mm’ye kadar mesafeden, doğrudan saçın içinden alıyorlar. Çözümlemeyi şirketin “Brain Foundation Model” adını verdiği bir sinir ağı yapıyor; Sabi’ye göre bu ağ 100.000 saatten fazla etiketli kayıtla eğitildi.

Elektroensefalografi, yani EEG, kafa yüzeyindeki zayıf elektriksel dalgalanmaları kaydeder: milyonlarca nöron aynı anda etkinleştiğinde oluşan türden. Sinyal dışarı çıkarken beyni saran zarlardan, kafatasından ve deriden geçer ve dışarıya iyice bulanıklaşmış olarak ulaşır. Apartmanda duvarın arkasından komşuları dinlemek gibi: tartıştıklarını anlarsınız ama tek bir kelimeyi seçemezsiniz.

Sabi’nin bütün hesabı, yeterince sık bir sensör ağının görüntüyü yeniden netleştirebileceği üzerine kurulu. CEO Rahul Chhabra nisandaki bir röportajda buna “nöral çözümleme için uzamsal ölçekleme yasası” dedi. Kıyas için: araştırmalarda kullanılan en yoğun EEG sistemlerinde sensör sayısı 1.024 civarında tavan yapıyor.

Yatırımcıları ise başka bir argüman ikna etti. Fonun kurucusu Vinod Khosla basın bülteninde “Bir milyar klavyenin yerini almak için bir milyar beyin ameliyatı yapamazsınız” dedi. Accel, DST Global ve OpenAI’ın eski ürün direktörü Kevin Weil de para koydu.

Bengaluru’da kazınmış kafalar

Soruşturma şirketin geçmişini de kurcalıyor. Selefi Neuralace, 9 Mayıs 2024’te Delaware’de kuruldu ve aynı yılın temmuz ayında veri toplama Hindistan’ın Bengaluru kentine taşındı. Yerel bir serbest iş platformundaki ilanlar, EEG kayıt seansları için İngilizce konuşan 25–35 yaş arası erkekler arıyordu. Gönüllüler video, ses ve metin üzerine kurulu görevler yapıyor ve ayda 42.000 rupiye, yaklaşık 400 avroya kadar kazanabiliyordu. Bir şart vardı: kazınmış kafa.

Chhabra, Forbes’a şirketin bu türden 100’den fazla sözleşmeli çalışanı işe aldığını söyledi. Yani saçın üzerinden çalışması gereken bir şapka, saçsız kafalarla eğitildi. İlanlar usturanın neden gerektiğini söylemiyor. Akla yatkın bir açıklama, daha temiz bir eğitim sinyali. Öyleyse açık soru şu: model, bütün projenin varlık sebebiyle, yani sıradan bir saçla nasıl başa çıkacak?

Rakamlar da bir sunumdan ötekine değişip durdu.

EEG gerçekte ne yapabiliyor

Yayımlanmış en iyi kıyas noktası bir Meta laboratuvarından geliyor. Şubat 2025’te laboratuvarın araştırmacıları 35 sağlıklı gönüllüyle yapılan bir deneyi anlattı. Gönüllüler ezberledikleri kısa cümleleri sıradan bir klavyede yazarken bir sinir ağı, beyin etkinliklerinden hangi harflere bastıklarını çıkarmaya çalıştı. EEG ile ağ, karakterlerin ortalama %67’sini yanlış bildi: üç harften ikisini. Yalıtılmış bir odadaki hantal bir manyetik tarayıcı daha iyi sonuç verdi ama yine de aşağı yukarı her üç harften birini kaçırdı.

Gözden kaçması kolay bir ayrıntı var. Gönüllüler gerçekten tuşlara basıyordu, yani model beynin parmakları hareket ettirmek için kullandığı sinyallere yaslanabiliyordu. Sabi ise kişinin yazmadığı, sesli de söylemediği kelimeleri okumayı vaat ediyor.

İç konuşmayı şimdiye kadar yalnızca kafatasının içindeki elektrotlar çözebildi. Ağustos 2025’te bir Stanford ekibi, felçli dört kişinin içlerinden sessizce söyledikleri cümleleri %74’e varan doğrulukla çözdüğünü duyurdu. Dördünün de motor korteksine mikroelektrotlar yerleştirilmişti. Neuralink’in implantı dakikada 75 kelimeye ulaşıyor, ama sessiz düşünceyi değil, konuşma girişimlerini çözüyor.

Bu tabloda Sabi, nisanda “makul bir doğrulukla” dakikada 30 kelimeden söz etmişti. Ekimde Chhabra, Neurofounders soruşturmasında aktarılan Forbes haberine göre, nihayet bir rakam verdi. Kask benzeri erken bir prototipin, onunla iki haftadan fazla antrenman yapmış kişilerde düşünceleri “%77’ye kadar” doğrulukla çözdüğünü söyledi. Kastedilenin kelime mi, harf mi yoksa komut mu olduğunu belirtmedi. Borkelmans da aynı soruyu sordu ve yanıt alamadı.

Sekiz milyon görüntülenme

Lansmanın kendisi de tuhaf görünüyordu. Borkelmans, Chhabra’nın nisandaki lansman paylaşımının altında 50 hesaptan gelen 52 alışılmadık yorum saydı. Pek çoğu birbirini kelimesi kelimesine tekrarlıyordu. Biri yalnızca “Done” diyordu.

Lansman kampanyasını yürüten ajans Atomik Growth, bir vaka çalışmasında 8 milyondan fazla görüntülenme elde ettiğini öne sürdü. Aynı ajans, Borkelmans’ın bir tanıdığına lansmanı yorumlu alıntıyla paylaşması için 750 dolar, kendi paylaşımı için ise 1.000 dolar teklif etti. Tanıdığı reddetti. Vaka çalışması daha sonra ajansın sitesinden kayboldu.

Soruşturmada “dolandırıcılık” kelimesi hiç geçmiyor. Borkelmans şapkanın çalışmadığını iddia etmiyor. Gösterdiği şu: şapkayı henüz kimse doğrulayamıyor ve rakamlar birbiriyle çelişiyor. Yayımlamadan önce Chhabra’ya ekip, veriler, prototipler ve doğruluk hakkında sorular gönderdi. Chhabra milyon saat konusuna değindi, teknik ayrıntıları “önümüzdeki haftalarda ve CES’te” paylaşacağına söz verdi, ama somut hiçbir şey sunmadı.

Şapka ne zaman dinlemeye başlar

Şapka çalışsa bile, girişimlerin geçiştirmeyi tercih ettiği bir soru kalıyor: okumaya ne zaman başlıyor? Stanford çalışmasında sistem, katılımcılar ekrandaki pembe daireleri içlerinden sayarken, kimse onlardan bir şey söylemelerini istemediği hâlde sayıları yakaladı. Bu yüzden araştırmacılar çözümlemeyi bir parolaya bağladı: sistem ancak kişi içinden “chitty chitty bang bang” dediğinde devreye giriyordu. Sistem bu ifadeyi vakaların %98’inden fazlasında tanıdı.

Chhabra ise nisanda zihinsel parola fikrini, tüketici ürününde işlemeyeceği gerekçesiyle bir kenara itti. Ona göre şapka, birinin bir şey söylemek istediğini kendi başına anlayacaktı. Sabi ayrıca verilerin daha sensördeyken şifreleneceğini ve şifreli hâlde işleneceğini, böylece “ekibimiz dahil” kimsenin şapkayı takan kişinin ne düşündüğünü göremeyeceğini vaat ediyor. Bu da doğrulanamıyor.

İlk gerçek sınavı şirket kendisi belirledi: Sabi, Ocak 2027’de Las Vegas’taki CES’te bir prototip göstereceğini söylüyor. Gerçek bir kanıt şöyle olurdu: sıradan saç kesimli biri şapkayı takar, iki haftalık eğitimi atlar ve şapka klavyede tuşlanan bir metni değil, bir düşünceyi yazar. Doğruluk, adı konmamış bir şeyin “%77’ye kadarı” olarak değil, harf ya da kelime cinsinden verilmeli ve bunu şirket dışından biri ölçmeli. Sahnedeki gösterişli bir demo bunların hiçbirini kanıtlamaz. Borkelmans soruşturmasını böyle bir ürünün var olup olamayacağını sorarak bitiriyor. Sonra ekliyor: “Yanıldığım ortaya çıksa çok sevinirim.”