Paraguay'ın gözde banka uygulaması karardı, devlet başkanı istifa etti

“Bakiye görüntülenemiyor.” Euronews’in aktardığına göre, 3 Kasım 2026’da saat 03.24’te ueno müşterileri bankacılık uygulamasında bu mesajla karşılaştı. Nüfusu 6,5 milyon civarında olan bir ülkede bu müşterilerin sayısı 3 milyona yaklaşıyordu. Bankanın kendi hesabına göre Paraguay’daki her üç anlık havaleden biri bu bankadan geçiyordu. Sabah olduğunda uygulama da kartlar da ATM’ler de şubeler de susmuştu.

29 Ekim’de banka, sermaye yeterlilik oranının, yani zararları emen güvenlik yastığının, %13,8 olduğunu duyurmuştu: zorunlu %12’nin rahatça üstünde. Dört gün sonra merkez bankası müfettişleri bu oranı %5,56 olarak hesapladı. Bundan üç gün sonra, 5 Kasım’da, ülkenin devlet başkanı Santiago Peña istifa etti.

Bu, telefondaki bir bankanın beş yılda koca bir ülkenin cüzdanına nasıl dönüştüğünün hikâyesi. Bir de asıl bozulan şeyin neden uygulama olmadığının.

Dört dakikada hesap

2021’de Grupo Vázquez holdingi Financiera El Comercio adlı küçük bir finans şirketini satın aldı ve onu baştan dijital bir hizmet olarak kurdu. 2023’te merkez bankası ona tam teşekküllü banka olma izni verdi, 2024’te de ueno daha köklü bir kredi kuruluşu olan Visión Banco’yu müşterileriyle birlikte yuttu.

Vaat basitti. Telefondan yalnızca kimlik kartıyla hesap açıyordunuz ve bankanın çeyrek raporuna göre bu dört dakikadan kısa sürüyordu. Hesapta da banka kartında da ücret yoktu. Paraguay’da bunun önemi büyüktü. ueno’nun alıntıladığı Dünya Bankası verilerine göre 2021’de yetişkinlerin onda üçünden azının banka hesabı vardı; 2024’te bu oran neredeyse yarıya çıktı. Kredi bürosu Equifax’in, yine bankanın alıntıladığı bir araştırmasına göre bir milyondan fazla Paraguaylı hayatındaki ilk banka hesabını ueno’da açtı. Bu bir pazarlama rakamı, yine de Dünya Bankası verileriyle örtüşüyor: pek çok kişi için ueno ilk banka oldu, çoğu zaman da tek banka.

Emekli maaşına forma hediye

Ardından ueno gündelik hayata yerleşti. Ülkenin en büyük iki futbol kulübü ve ezeli rakipleri Cerro Porteño ile Olimpia’nın, bir de Defensores del Chaco stadyumunun sponsoru oldu. Emekli maaşının ueno’ya yatırılmasını kabul eden emekliler milli takım formasının bir replikasını alıyordu. Devletin sosyal güvenlik kurumu IPS’nin yaklaşık 32.000 emeklisi maaşını bu bankadan alıyordu.

Haziran 2026’ya gelindiğinde ueno’nun, kendi rakamlarına göre yetişkin nüfusun %63’üne denk gelen 2,94 milyon müşterisi vardı. Banka yılın ilk yarısını tarihinin en iyi dönemi ilan etti. Mart ayında yurt dışında 350 milyon dolarlık tahvil sattı, Macar OTP Bank da ana şirketteki payını 47 milyon dolara çıkardı. 6 Ekim’de Paraguay Reklamverenler Derneği ueno’yu “Yılın Markası” seçti. Bankanın dört haftası kalmıştı.

Reklamcılar alkışlıyordu, ama yatırımcılar çoktan tedirgindi. Ekim sonunda derecelendirme kuruluşu Fitch, bankanın bilançosunun ne kadar hızlı büyüdüğüne ve bunun ne kadarının maddi olmayan varlıklardan oluştuğuna dikkat çekerek ueno tahvillerinin görünümünü durağandan negatife çekti. Mart ayında dolar başına 99 sentten satılan 2031 vadeli tahviller 87 civarına geriledi. Bütün bunlar, %13,8 ile övünen basın bülteninden yalnızca günler önce oldu.

Devlet de parasını orada tutuyordu. Al Jazeera’ya göre ueno’nun yönettiği kamu fonları 850 milyon dolara yaklaşıyordu. Arjantin yayın organı Perfil’e göre yalnızca IPS emeklilik kurumunun bankaya yatırdığı para yaklaşık 355 milyon dolardı, yani portföyünün aşağı yukarı %9’u. Devlet elektrik şirketi ANDE ve Paraguay’ın Brezilya ile ortak sahibi olduğu Itaipú barajı bile orada hesap tutuyordu.

Dostlara kredi

Dijital bankayı, bankacılığın en eski derdi batırdı. Denetçiler, bankanın kendi sahipleriyle bağlantılı şirketlere gereğinden fazla kredi verdiğini tespit etti.

2026’nın ortasında merkez bankası denetçileri ueno’yu bu tür kredilerde iki kez sınırı aşarken yakaladı. Banka basit bir çıkış yolu buldu: yaklaşık 40 milyon dolarlık sorunlu krediyi Vinanzas adlı bir şirkete sattı. Ne var ki senatörlerin soruları, Vinanzas’ın bu bedeli aynı sahiplere ait firmaların çıkardığı tahvillerle toplanan parayla ödediğine işaret ediyor. Yani banka kendi batık alacaklarını fiilen kendisi geri aldı; risk yalnızca bir cepten öbürüne geçti.

Bunların hiçbiri gizli değildi. Merkez bankasının denetim başkanı Fernando Rivarola, 10 Temmuz tarihli gizli bir notta düzeneği ayrıntısıyla anlattı. 14 Eylül’de ABC Color gazetesi senatörlerin bu konudaki sorularını yayımladı. Senatörler Rivarola’nın neden başka bir devlet kurumuna kaydırıldığını da soruyordu. Merkez bankası başkanı gazeteye yanıt vermedi.

Rahatsız edici bağlantıların kökü daha da eskiye uzanıyordu. Merkez bankasını 2023’ten beri, daha önce Financiera Ueno’nun başında bulunan Carlos Carvallo yönetiyordu. Devlet Başkanı Peña’nın kendisi de Mart 2025’e kadar bankanın sahipleriyle bağlantılı bir şirket olan Ueno Holding’de hisse sahibiydi. 2024’te ueno’nun başkanı, devlet başkanının bankanın kendisiyle hiçbir bağı olmadığında ısrar etmişti. AP’nin aktardığına göre Peña yakın zamana kadar ueno’ya dair kaygıları, halkı korkutan bir karalama kampanyası diye geçiştiriyordu.

Son, bir hafta içinde geldi.

Merkez bankası, bazı kredilerin belgelerinin eksik olduğunu, bazı varlıkların da defterde göründüğünden daha az ettiğini açıkladı. 2 Kasım’da yönetim kurulu oybirliğiyle ueno’nun çözümlemeye alınmasına karar verdi. Çözümleme, alışılmış anlamda bir iflas değil: düzenleyici kontrolü ele alıyor, faaliyetleri durduruyor ve mevduatları ile varlıkları rekabetçi ihaleyle başka bankalara devrediyor.

Uygulamanın karardığı gece

3 Kasım sabahı merkez bankası yönetim kurulu üyesi Liana Caballero gazetecilere, o gün itibarıyla “ne uygulamanın, ne kartların, ne de kurumun herhangi bir hizmetinin aktif olduğunu” söyledi. Kapalı şubelerin önünde kuyruklar oluştu, kapılarda polis bekliyordu. Euronews, ağır hasta çocuğunun ilacı için parasını çekmek isteyip gözyaşları içinde yalvaran insanları ve o gün çocuklarına yiyecek alamayan bir inşaat işçisini anlattı. AP’nin haberine göre ertesi gün o kadar çok müşteri başka bankalarda hesap açmaya koştu ki diğer bankaların uygulamaları çöktü.

Hasar mevduat sahipleriyle sınırlı kalmadı. ueno’nun yaklaşık 7.000 çalışanı maaşsız kaldı; ueno’dan ve Grupo Vázquez’in diğer şirketlerinden yüzlerce çalışan Çalışma Bakanlığı önünde eylem yaptı. Kendi açıklamasına göre ueno, ülkedeki diğer tüm bankalardan daha fazla banka kartı ve kredi kartı çıkarmıştı. Ulusal ithalatçılar ve tüccarlar derneği, büyük perakendecilerde satışların %35 düşeceği konusunda hemen uyardı. Protestocu Belarmino Balbuena AP’ye “Bu, dürüst ve çalışkan vatandaşlara, küçük birikimleri yılların emeğinin meyvesi olan insanlara yönelik bir saldırı daha,” dedi.

Paraguay’ın Mevduat Garanti Fonu (ABD’deki FDIC’nin muadili), kişi ve banka başına 75 aylık asgari ücrete, yani yaklaşık 38.600 dolara (228,3 milyon guarani) kadar güvence veriyor. Merkez bankası, ueno’nun sistem çapında bir krizin başlangıcı değil, münferit bir vaka olduğunda ısrar ediyor; ülkenin bankalar birliği de şimdilik diğer bankalar için bir tehdit görmediğini söylüyor.

Asıl mesele zamanlama. Sırada ilk olarak küçük hesaplar var: yaklaşık 1.675 dolara, yani kabaca üç aylık asgari ücrete kadar olanlar, tabii hesap sahibinin ueno’ya borcu yoksa ve başka bir bankada hesabı varsa. Yasa 17 Kasım’ı son tarih olarak belirliyor, bu süre 2 Aralık’a kadar uzatılabiliyor. Tek bankası ueno olan yaklaşık 280.000 müşteri için yetkililer sıfırdan hesap açıyor. ueno’da 38.600 dolardan fazla parası olanların ise tamamını geri alacağının hiçbir garantisi yok.

Devlet başkanı, banka ve düzenleyici

Ardından olaylar, banka hikâyelerinde alışılmadık bir hızla gelişti. 3 Kasım’da merkez bankası başkanı Carvallo istifa etti. ueno yönetiminden aralarında kurucu Miguel Vázquez ile banka başkanı Juan Manuel Gustale’nin de bulunduğu sekiz kişi gözaltına alındı. 4 Kasım’da savcılar bankayla ve grubun şirketleriyle bağlantılı 27 kişi hakkında suçlama yöneltti. Milletvekilleri Peña’nın azlini dillendirmeye başladı.

5 Kasım’da Peña bir video mesajla istifasını duyurdu. “En büyük dileğim, o paraların geri ödenmesinin güvence altına alınması,” dedi. Sonra şöyle devam etti: “Bir noktada halkı hayal kırıklığına uğrattıysam onlardan özür dilemek de istiyorum. Bana duydukları güveni boşa çıkarmak asla niyetim olmadı.” Ama bankanın çöküşünün sorumluluğunu üstlenmedi. Decrypt’in haberine göre dakikalar sonra Temsilciler Meclisi yine de 78’e 0 oyla Peña’nın azline karar verdi ve dosyayı Senato’ya gönderdi. Şimdi Senato, istifayı kabul etmekle azil sürecini sonuna kadar götürmek arasında karar vermek zorunda. Yerine Devlet Başkan Yardımcısı Pedro Alliana’nın geçmesi bekleniyor.

Bitcoin kurtarır mıydı?

Kripto basını neredeyse anında tepki verdi: Decrypt haberini “Bitcoin Fixes This?” (“Bitcoin bunu çözer mi?”) başlığıyla yayımladı. Mantığı anlamak zor değil. Bir aracının elindeki para, ancak o aracı izin verdiği ölçüde kullanılabilir. Anahtarlarınız kendi elinizdeyse, bir düzenleyicinin gece yarısı aldığı karar size dokunamaz.

Decrypt’in hakkını vermek gerek, madalyonun öbür yüzünü de anlatıyor. Kaybolan bir anahtarı kimse geri getiremez, ne bir aracı ne de polis; kripto borsaları da tıpkı bankalar gibi para çekimini dondurabilir. Buna şunu da ekleyin: kripto cüzdanlarının mevduat sigortası yok, kripto dünyasının dijital doları olan stablecoin’leri çıkaran şirketlerin de bir dondurma düğmesi var ve onu kullanıyorlar.

ueno’daki para baştan beri dijitaldi; bozulan başka bir şeydi. Beş yılda tek bir şirket yetişkinlerin %60’ının hesaplarını, ülkedeki havalelerin üçte birini, emekli maaşlarını ve yüz milyonlarca dolarlık kamu parasını elinde topladı. Senatörlerin anlattığına göre denetçiler başlarını öbür yana çevirdi. Uygulama bankayı kolaylaştırdı, kolaylık da onu devleştirdi. Denetim ise arkasından hiç yetişemedi.

İlk hesabını ueno’da açan bir milyon insan şimdi ilk bankacılık derslerini de aldı: mevduat sigortası nedir, bir ödeme kaç gün sürer. Başkent Asunción’daki protestolarda bir pankart, henüz kimsenin yanıtlamadığı bir soruyu soruyordu: “Bir ömürlük birikimin hesabını kim verecek?”