// İçindekiler

Bitcoin, bankaya ihtiyaç duymayan bir para olarak tasarlandı. 2008 tarihli teknik makalenin ilk cümlesi, ödemelerin “bir finans kuruluşundan geçmeden doğrudan bir taraftan diğerine” gönderileceğini vaat ediyor. Anahtar sahibinin elindedir, hesabı kimse donduramaz.

Rusya ise bitcoini tam da bu kısmı olmadan yasallaştırmak üzere. 17 Kasım 2026’dan itibaren her Rus, hayatında tek bir hisse senedi almamış olsa bile, lisanslı bir aracı kurum üzerinden bitcoin, ether ya da stablecoin USDT satın alabilecek. Alımların yıllık üst sınırı 300.000 ruble (birkaç bin dolar). Coinler aracının elinde kalıyor. Yasa, alıcının onları kendi cüzdanına taşımasına ya da başka birine göndermesine izin vermiyor. Yabancı bir borsaya göndermekse serbest. Sonuç: Dubai’deki bir borsaya yasal olarak gidebilen ama masanızın çekmecesine giremeyen bir bitcoin. Üstelik üç coinden birini yurt dışındaki özel bir şirket her an dondurabilir. Rus kullanıcılar bunun örneğini zaten gördü.

Koca piyasadan üç coin

Rusya Merkez Bankası listeyi 6 Kasım’da onayladı. Listede bitcoin, ether (Ethereum ağının parası) ve Tether şirketinin çıkardığı dijital dolar USDT var. Düzenleyici, en yüksek işlem hacmine sahip ve en az beş yıllık fiyat geçmişi olan coinleri seçti. Alıcılar bir aracı kurum, bir portföy yönetim şirketi ya da merkez bankasının siciline kayıtlı bir kripto döviz bürosu üzerinden işlem yapabilecek; Moskova Borsası da kripto işlemlerini 1 Aralık’ta başlatıyor. Herkesin bir testten geçmesi gerekiyor. İstediği coini sınırsız alabilen tek kesim nitelikli yatırımcılar. Üstelik aldığınız coinle ne kahve alabilirsiniz ne de tesisatçının parasını ödeyebilirsiniz: yasaya göre kripto yalnızca yatırım içindir.

Moskova Borsası’nın ana binası. Borsa kripto işlemlerini 1 Aralık’ta başlatıyor
Moskova Borsası’nın ana binası. Borsa kripto işlemlerini 1 Aralık’ta başlatıyorFotoğraf: Fitiss / commons.wikimedia.org · CC BY-SA 3.0

Bütün bunların dayanağı, 4 Ağustos 2026’da imzalanan dijital para birimleri ve dijital haklara dair 282-FZ sayılı federal yasa. Ruslar o güne kadar kriptoyu gri alanda alıyordu: başka insanlardan doğrudan, kişiden kişiye (P2P denen) işlemlerle, yabancı borsalarda ya da lisanssız Rus platformlarında.

Yalnızca içeri açılan kapı

Asıl kısıtlama, merkez bankası sitesinin soru-cevap bölümüne sıkıştırılmış. Bunun neden önemli olduğunu anlamak için tek bir terimi bilmek gerekiyor.

Rus düzenleyicilerin “saklamasız” (non-custodial) dediği kişisel cüzdanda anahtar sahibinin elindedir: bir telefon uygulamasında, USB bellek boyutunda bir donanım cüzdanında, bir kâğıt parçasında. Anahtar olmadan coinler kıpırdamaz. Anahtar elinizdeyse, başka biri anahtarı öğrenmedikçe kimse onları alamaz. Saklamalı (custodial) cüzdan ise banka hesabı gibi çalışır. Anahtarlar şirkettedir, sahibi de şirketin uygulamasında coinlerine dair bir kayıt görür. Kripto kullanıcıları bu farkı kısa bir sözle özetler: anahtar senin değilse, coin de senin değil.

Merkez bankasının cevapları bu konuda son derece net. Dijital hesabınızdaki coinleri kişisel cüzdanınıza aktarabilir misiniz? Banka, yasanın 31. maddesinin 9. fıkrasına dayanarak “Hayır” diyor. Peki başka birine, hatta onunla alım satım yaptıktan sonra aktarmak mümkün mü? Yine “hayır”. Bankanın Birinci Başkan Yardımcısı Vladimir Çistyuhin, temmuzda bankanın Finans Kongresi’nde bunu daha sade anlattı: Rus yargı yetkisi “yalnızca saklamalı cüzdanlarda saklamaya izin veriyor.” Coinleri kendi elinde tutmak ise ona göre ancak bu yetki alanının dışında mümkün.

Kapı ters yöne ise açılıyor. Bir coin zaten kendi adresinizde duruyorsa ve sahibi hâlâ sizseniz, bir saklama kuruluşu (müşterilerinin coinlerinin kaydını tutan şirket) onu hesabınıza geçirebilir. Donanım cüzdanınızdaki bitcoin Rus sistemine girebilir. Yalnızca o cüzdana geri dönemez.

Bir coin kendi cüzdanınızdan Rus sistemine girebilir, ama o cüzdana geri dönemez
Bir coin kendi cüzdanınızdan Rus sistemine girebilir, ama o cüzdana geri dönemez

Tek çıkış yurt dışına açılıyor. Merkez Bankası Başkanı Elvira Nabiullina temmuzda kriptonun ülke dışına çıkarılmasında “hiçbir kısıtlama olmadığını” söyledi. Bankanın soru-cevap bölümü, saklama kuruluşunun alıcı cüzdanın yabancı bir şirkete ait olduğunu nasıl doğruladığını anlatıyor; hangi belgeleri isteyeceğine de her kuruluş kendisi karar veriyor. Yani Moskova’da alınan bir coin, yabancı bir borsadaki hesaba gidebilir. Bu da yine saklamalı bir cüzdan, sadece başkasının.

Ruslar böyle işleyen bir ürünü zaten tanıyor: fiziki teslimatsız altın hesabı. Banka adınıza gram gram altın kaydeder ama elinize bir külçe bile geçmez. Elinizdeki tek şey bankanın kaydıdır. Rusya’nın bireysel yatırımcıya sunduğu bitcoin de aynı mantıkla çalışıyor. Fiyat, grafikler ve kâr üzerinden alınan vergi (%13 ve üzeri) gerçek. Anahtar sizin değil.

Devlet anahtarları neden kendinde tutuyor

Bunun bir mantığı var ve iş yalnızca kontrolden ibaret değil. Nabiullina, deneyimsiz yatırımcılara getirilen sınırları bankanın finansal piyasalara genel yaklaşımının parçası olarak sunuyor. “Bu kripto paralara özgü bir şey değil” diyor: devlet, acemi yatırımcıları anlamadıkları risklerden koruyor. Bu risklerden birinin hackerlarla hiçbir ilgisi yok. İnsanlar anahtarlarını kendileri kaybediyor. FUTURMAG, 6.000 bitcoinin şifrelerinin bir olta çantasının içinde nasıl çöplüğü boyladığını anlatmıştı. Bir aracı kurumun anahtarı böyle kaybetmesi pek olası değil.

Rusya Merkez Bankası Başkanı Elvira Nabiullina, Moskova’da hükümetin bütçe projeksiyonları komisyonu toplantısında
Rusya Merkez Bankası Başkanı Elvira Nabiullina, Moskova’da hükümetin bütçe projeksiyonları komisyonu toplantısındaFotoğraf: Ekaterina Shtukina / Kremlin.ru / Wikimedia Commons · CC BY 4.0

İkinci neden denetim. 1 Temmuz 2027’den itibaren kripto işlemlerine yalnızca lisanslı aracılar üzerinden izin verilecek, bankalar da geri kalan her şeyi reddetmek zorunda kalacak. Merkez bankası P2P işlemlere “yalnızca 01.07.2027’ye kadar” izin veriyor. Aracı kurum üzerinden yapılan bir alım tamamen görünür: kim aldı, ne zaman, ne kadar. Donanım cüzdanındaki bir coin ise öyle değil.

Anahtar aracının elindeyse coinin kaderi de ona bağlıdır. Listedeki üç coinden birinde ise son sözü ne aracı kurum söyler ne de alıcı. O söz yurt dışındaki bir şirkete ait.

Listedeki üçüncü coin

6 Mart 2025’te Tether, ABD ve AB yaptırımları altındaki Rus borsası Garantex’e ait cüzdanları dondurdu. Borsa, Telegram’da Tether’in “Rus kripto dünyasına karşı savaş” yürüttüğünü ve cüzdanlarını bloke ettiğini yazdı. Borsanın kendi verilerine göre bu cüzdanlarda 2,5 milyar rubleden fazla, yani yaklaşık 27 milyon dolar vardı. Garantex işlemleri ve para çekimlerini durdurdu.

İroni gözden kaçacak gibi değildi. Garantex, müşterilerinin anahtarlarını kendisi tutuyordu. Ama dondurmanın ardından kurucusu Sergey Mendeleyev (borsadan 2020’de ayrıldığını söylüyor) insanları anahtarlarını kendileri tutmaya çağırdı. Bu hikâyenin “anahtar senin değilse, para da senin değil” ilkesini anlatmaya yardım edeceğini ve “kullanıcıya nihayet akıllı sözleşme düzeyinde bloke edilebilen tokenları” bloke edilemeyenlerden ayırt etmeyi öğreteceğini umduğunu söyledi.

Peki bu nasıl mümkün? Bitcoin ve ether kimseye ait değil: arzları koda yazılı ve ağlarında dondurma düğmesi yok. USDT ise başka. Bu bir stablecoin, yani fiyatı yaklaşık bir dolarda sabit duran dijital bir token; onu da özel bir şirket, Tether çıkarıyor. Merkez bankasının soru-cevap bölümü bile onu dijital para birimleri arasında değil, “yabancı dijital araçlar” başlığı altında sınıflandırıyor: arkasında ihraççı olan bir varlığın statüsü de farklı oluyor. Tether herhangi bir adresteki tokenları bloke edebiliyor ve ediyor da. Örneğin Binance’ten çalınan stablecoinleri dondurdu.

İşte bu USDT şimdi en deneyimsiz alıcılara açılan listede yer alıyor. Maliye Bakan Yardımcısı İvan Çebeskov’un kendisi de stablecoinleri riskli varlıklar olarak nitelendirmişti. Risk USDT ile de sınırlı değil. The Moscow Times’a göre piyasa oyuncuları, Batılı ülkeler Rus kriptosunu şüpheli olarak işaretlediği için Moskova Borsası’ndaki coinlerin yabancı borsalara kıyasla iskontolu işlem göreceğinden endişe ediyor.

USDT’nin kapatma şalteri Rus yasalarının erişemediği Tether’in elinde
USDT’nin kapatma şalteri Rus yasalarının erişemediği Tether’in elinde

Nabiullina bu riski kabul ediyor. Kriptonun tehlikelerinden biri olarak, Rusya bağlantısı şüphesiyle meşru sahiplerinden el konulan coinleri gösterdi. Kriptolarını Rus yargı yetkisinin dışında, yabancı platformlarda tutan yatırımcılar için de şöyle dedi: “Sorun çıktığında bunları yabancı bir yargı alanında çözmek zorunda kalacaklar. Bunu yakın zamanda varlıkların bloke edildiği vakada gördük.” Rus aracı kurum, alıcıyı anahtarını kaybetmekten koruyor. Tether’in vereceği bir karardan ise koruyamıyor.

Satın aldıktan sonra hesapta ne duruyor

// Bir bitcoin, iki sahiplik biçimi

Kendi cüzdanınızda

Anahtar yalnızca sahibindedir. Coin herkese, her yere gidebilir. Anahtarı kaybederseniz coin sonsuza dek gider; kimse onu geri getiremez. 1 Temmuz 2027’den itibaren Rusya’da alınıp satılması yalnızca lisanslı bir aracı üzerinden yasaldır.

Bir Rus aracı kurumda

Anahtar aracıdadır. Alım yasaldır, vergi sizin yerinize hesaplanır, fiyat da borsanın emir defterinde görünür. Nitelikli olmayan yatırımcıya üç coin ve her aracı için yılda 300.000 ruble düşer. Coin yabancı bir borsaya gidebilir ama kendi cüzdanınıza gidemez.

Bazılarına bu tür bir bitcoin yeter. Birikiminin bir kısmını sürekli adını duyduğu coine yatırmak isteyen biri önünde net bir yol buluyor: aracı kurum uygulaması, test, sınır, vergi raporu. Nakit karşılığı kripto satan şüpheli büfeler yok, P2P sohbetinde bir dolandırıcıya denk gelme riski yok.

Bitcoini anahtarı kendi cebinde olsun diye alanların ise önünde kısa bir süre var. Yasa cüzdanın kendisini yasaklamıyor. Ama yasal alımlar başladıktan 226 gün sonra, 1 Temmuz 2027’de kişiden kişiye işlemler sona eriyor. Bu tarihten sonra bitcoini başka birinden doğrudan kendi cüzdanınıza almak artık yasal olmayacak. Bitcoin, parayı “bir finans kuruluşundan geçmeden” taşımak için yaratılmıştı. Kendi anahtarınızı tutmak yasal olmaya devam ediyor. Sadece Rus sisteminin içinden oraya giden yasal bir yol yok: Çistyuhin’in dediği gibi, coinleri kendi elinde tutmak yalnızca Rus yargı yetkisinin dışında mümkün.