Google’ın yapay zekâ uydusu haiku yazdı. Uzay sunucuları için 1.800 fırlatma gerekiyor

30 Ekim 2026’da bir Google uydusu Norveç’in Svalbard adaları üzerinden geçerken yer istasyonuna kısa bir şiir düştü. Mühendisler, uydudaki dil modelinden uzayda olmak üzerine bir haiku yazmasını istemişti. Model şöyle yanıt verdi: “Blue marble below / Data streams in silent grace / Starlight feeds my core.” Ardından bir parıltı emojisi ekledi.

Projenin başındaki isim Travis Beals, bunu Google’ın kendi veri merkezi çiplerinden birinin yörüngede ürettiği ilk yapay zekâ yanıtı olarak duyurdu. Uydu, Google’ın veri merkezlerini uzaya taşıma planı Project Suncatcher’ın prototipi.

Şiir dört çipten yalnızca birinden geldi ve uydunun enerjisi o çipi her seferinde ancak yaklaşık 20 dakika çalıştırmaya yetiyor. Üstelik Google’ın kendi hesabına göre bu tür uydular, yerdeki veri merkezlerinin yerini ancak Starship on yıl boyunca iki günde bir fırlatılırsa alabilir.

Dört çip ve bir kilovat

Uyduyu Planet yaptı; SpaceX’in Transporter-18 adlı ortak yolculuk görevi onu 1 Ekim’de yörüngeye taşıdı. İçinde dört TPU var; yani Google’ın kendi veri merkezlerinde yapay zekâyı çalıştırmak için tasarladığı tensör işlem birimleri. Uydudaki model ise Google DeepMind’ın açık modeli Gemma 4.

Enerji bütçesi mütevazı. Güneş panelleri en fazla bir kilovat sağlıyor; bu, sıradan bir elektrikli su ısıtıcısının çektiğinden az. TechCrunch’ın aktardığına göre bu yüzden dört TPU’dan yalnızca biri, yaklaşık 20 dakika boyunca çalışabiliyor.

“İlk” sözüne de bir dipnot düşmek gerekiyor. Google bunu yörüngedeki veri merkezi sınıfı bir TPU’dan gelen ilk yapay zekâ yanıtı olarak adlandırıyor ve ifade özenle seçilmiş. Gemma’nın kendisi daha önce de uzaya gitmişti. 2025’in sonlarında Starcloud girişimi Nvidia H100 grafik çipli bir uydu fırlattı, yörüngede küçük bir modeli Shakespeare’in oyunlarıyla eğitti ve Gemma’nın daha eski bir sürümünü çalıştırdı. Dünya’ya gönderdiği ilk mesaj “Greetings, earthlings” diye başlıyordu. Burada yeni olan, Google’ın bütün sistemi etrafında kurmak istediği kendi çipi.

Neden bir sunucuyu uzaya taşımalı

Yapay zekâ her yıl daha fazla elektrik yiyor, yerde veri merkezi kurmak ise giderek zorlaşıyor. Mayıs 2026’da Heatmap News’in yaptığı ve CNBC’nin aktardığı bir ankete göre Amerikalıların on da yedisi evlerinin yakınındaki bir veri merkezine karşı çıkardı; bir yıl önce bu oran on da dörttü. Yerel yönetimler moratoryum öneriyor. Sakinler su ve arazi için kavga ediyor.

Uzayda komşu yok, Güneş de neredeyse hiç batmıyor. Google, 2025 proje taslağında doğru yörüngedeki bir güneş panelinin Dünya’dakinden sekiz kata kadar fazla enerji üretebileceğini söylüyor. Söz konusu yörünge, şafak-alacakaranlık Güneş eşzamanlı yörünge, gece ile gündüz arasındaki çizgide ilerliyor; dolayısıyla oradaki bir uydu Dünya’nın gölgesine pek girmiyor.

Plan tek bir uydu değil. Google, yaklaşık 650 km yükseklikte 81 uzay aracından oluşan bir sürü tasarlıyor. Bulutun tamamı yaklaşık iki kilometre genişliğinde ve komşu uydular birbirinden 100 ile 200 metre arayla uçuyor; bu, yan sokaklardaki evler arasındaki mesafe kadar. Her biri onlarca çip taşıyacak, sürü lazerlerle birbirine bağlanıp tek bir büyük makine gibi hesaplama yapacak. Şimdilik prototip tek başına uçuyor. Google 2027’de lazerle bağlı iki uzay aracı fırlatmayı planlıyor.

Kimsenin fark etmediği hata

Yörüngede elektroniğin başlıca düşmanı radyasyon. Yüklü bir parçacık bir çipin içinden geçip bellekteki sıfırı bire çevirebilir. Zararsız gibi geliyor, ama bir sinir ağının içinde bu, bir yanıtı sessizce bozabilir.

Google, fırlatmadan önce Trillium kuşağı TPU’larını Kaliforniya Üniversitesi Davis’teki bir parçacık hızlandırıcısına götürdü ve onlara proton demeti tuttu. Güvenlik payı geniş çıktı. En hassas parça olan yüksek bant genişlikli bellek (HBM), ancak zırhlı bir çipin yörüngede beş yılda alacağı dozun neredeyse üç katında bozulmaya başladı. Bir çip beş yıllık dozun 20 katını aldı (15 krad, 750 rad’a karşı) ve yine de tümden arızalanmadı.

Sonra mühendisler, test çiplerinin çevresinde yörüngedekilere göre daha fazla metal olduğunu fark etti ve testi yeniden yaptı. Mantık hataları biraz arttı. Beals, sorgulara yanıt veren bir model için bu oranın çok düşük olduğunu söylüyor: yaklaşık milyon işlemde bir hata. Binlerce çipin aylarca çalıştığı dev bir eğitim koşusu içinse bu şimdiden bir sorun, diyor: bozulmuş bir bit yalnızca tek bir yanıtta değil, modelin kendisinde de yer edinebilir. “Yerde testler yaptık, ama gerçeğinin yerini tutacak bir test yok,” dedi Beals. Uydu da orada o gerçek olmak için duruyor.

1.800 fırlatma

Uzay veri merkezinin zor kısmı çipler değil. Zor olan taşıma ve bu hesabı Google kendisi yaptı. Fırlatma fiyatları 2030’ların ortasına doğru kilogram başına 200 dolara düşerse, tahminine göre bir yörünge veri merkezi, kilovat başına, aynı veri merkezinin Dünya’daki elektrik faturasıyla yaklaşık aynı maliyete gelir.

Ekim 2026’nın başında Google, analizin Joule dergisinde çıkacak hakemli sürümünü yayımladı. Bu fiyatın neyi gerektirdiği orada açıkça yazıyor. Yazarlar, ilk Falcon 1’den beri fırlatma maliyetlerinin ne kadar hızlı düştüğünden yola çıktı: yılda kabaca yüzde 20. Seri üretilen her şey gibi roketler de ne kadar çok uçarsa o kadar ucuzluyor; yani ucuz bir kilogram uçuşlarla kazanılmak zorunda. Starship’in Falcon 9’un izinden gitmesi için yörüngeye 370.000 ton taşıması gerekiyor. Sefer başına 200 tonla bu, on yılda yaklaşık 1.800 uçuş, yani yılda yaklaşık 180 uçuş demek.

Bu veri merkezlerini yukarı taşıması beklenen SpaceX’in kendi şüpheleri de var. Ocak 2026’da Elon Musk yörünge veri merkezlerine “kafa yormaya gerek yok” dedi. Oysa SpaceX, halka arz dosyasında yatırımcıları yörüngedeki yapay zekâ hesaplama planlarının “ticari açıdan uygulanabilir olmayabileceği” konusunda uyardı. Bu tür dosyalarda ihtiyatlı dil olağan, ama bağımlılık açıkça yazılmış: plan ancak Starship büyük ölçekte uçarsa işliyor. Beals de hızlı bir şey vaat etmiyor ve Suncatcher’ı “uzun vadeli bir ay hedefi” olarak adlandırıyor.

Svalbard üzerindeki haiku, bağlantının ve çipin çalıştığını kanıtladı. Gerisi yılda 180 kez uçması gereken bir roketin işi. Nisan 2023’teki ilk tam yığın test uçuşundan beri Starship bir yılda beş kereden fazla uçmadı.