// İçindekiler
19 ila 27 sayfa, içtihatlara ve parlamento yasalarına atıflarla dolu: Boşaltılmayan bir çöp kutusu için yazılan şikâyet, kalemi bir sohbet botu tutunca işte buna dönüşüyor. Eskiden bir sayfanın tek yüzüne sığardı. Britanya’daki yerel yönetimlerde çalışan avukatları temsil eden Deborah Evans, bu rakamları BBC’ye verdi. Evans’a göre yerel konseylere (Britanya’nın şehir ve kontluk yönetimleri; başka işlerin yanı sıra çöpü de onlar topluyor) gelen şikâyetlerin çoğu artık sohbet botları çıkmadan öncekilere göre on kat daha uzun. Bildiği en uzun şikâyet yaklaşık 200 sayfa.
İşçi Partili bir milletvekilinin ofisinde kıdemli dosya sorumlusu olan Hollie Wickens, “Aldığımız e-postaların yarısı bir şekilde yapay zekâ ürünü” diyor. Wickens’a göre 2024’te bunlar damla damla geliyordu. Şimdi sel gibi akıyor.
Britanya’da sorunun şimdiden bir adı var: “AI clog”, yani yapay zekâ tıkanıklığı. Yeni Zelanda’da ise 40.000 Yeni Zelanda doları isteyen 215 sayfalık bir talep, kiracıya 80 dolar kazandırdı. Bu komik rakamların ardında rahatsız edici bir fikir yatıyor. Pek çok kamu hizmetini aşırı yükten koruyan şey hiçbir zaman akıllıca bir tasarım olmadı. Onları koruyan emekti: Düzgün bir şikâyet yazmak zaman ve çaba istiyordu.
Her söylediğinize hak veren bedava avukat
Bu on yılın başında ev sahibinizden şikâyet etmek ya da yan parseldeki inşaata itiraz etmek emek isterdi: doğru yasayı bulmak, resmî bir üslup tutturmak, formla boğuşmak. Şimdi ChatGPT’ye ya da başka bir sohbet botuna sert bir metin yazmasını söylemeniz yetiyor. Bir dakika sonra elinizde bir avukatın kaleminden çıkmış gibi duran bir belge oluyor.
Evans, 5.600 konsey avukatını üye sayan Lawyers in Local Government (Yerel Yönetimlerde Avukatlar) birliğini yönetiyor. Yapay zekânın bir şikâyete “inanılmaz profesyonel, çok resmî” bir hava verebildiğini kabul ediyor. Sorun şu ki model, gündelik bir derdi çoğu zaman bir dava gibi ele alıyor. Kanun maddeleri sıralıyor, emsal kararlar ekliyor ve bunların hangi ülkede geçerli olduğuna bakmıyor. Evans, “Kanada’dan harika bir içtihat bulabiliyor” diyor. Bazen yasayı yanlış aktarıyor. Bazen düpedüz bir şeyler uyduruyor. Sonra konseyde birinin bu hataların her birini elle ayıklaması gerekiyor.
İkinci sorun daha az göze batıyor. Sohbet botları konuştukları kişiye hak verme eğiliminde. Bir okul yönetim kurulu üyesi BBC radyosuna yazdığı mesajda, yapay zekânın şikâyetçiye dönüp “Aslında bence buna değmez” demeyeceğini söyledi. Bir arkadaş ya da etten kemikten bir avukat insanı umutsuz bir davadan vazgeçirebilir. Model ise yalnızca davanın kulağa daha korkutucu gelmesine yardım ediyor.
Danışmanlık şirketi Hamilton Nash’te çalışan ilişkileri uzmanı Jim Moore başka bir tuhaflığı fark etmiş. Ona göre bu şikâyetler gözdağı verecek bir dille yazılıyor ama en önemli şeyi atlıyor: yazanın aslında nasıl bir çözüm istediğini. Yirmi sayfa suçlama var, neyin düzeltilmesi gerektiğine dair tek bir satır yok.
40.000 dolarlık talep, 80 dolarlık karar
Ortadaki para büyüdükçe dosya da kalınlaşıyor. Yeni Zelanda’da çocuğuyla birlikte kırsalda bir ev kiralayan bir kadın, ev sahibini Kira Mahkemesi’ne (Tenancy Tribunal) götürdü ve 40.000 Yeni Zelanda doları istedi. İçme suyunun asitliği yüzünden güvenli olmadığını, huzur içinde oturma hakkının çiğnendiğini ve çamaşır kurutma makinesinin ancak dört haftada tamir edildiğini söyledi. RNZ’nin aktardığına göre talep 215 sayfaydı; bunun 101 sayfasını tutarları kalem kalem sıralayan bir rapor oluşturuyordu. İki duruşma gerekti. Nisan 2026’da mahkeme, bozuk kurutma makinesinin yarattığı zahmet için kadına 80 Yeni Zelanda doları ödenmesine hükmetti.
Davayla ilgili haber, metni bir sohbet botunun yazdığını açıkça söylemiyor. Ama Property Brokers şirketinde mülk yönetimi biriminin başındaki David Faulkner, sonradan aynı formatta, çok yüksek meblağlar isteyen iki üç talep daha gördü. Faulkner’a göre bunlarda “yapay zekâyla üretildikleri epey belli oluyor.”

Başka yerlerde rakamlar farklı ama tablo aynı. Sosyal yardım uyuşmazlıklarına bakan bazı Alman sosyal mahkemeleri, 2025’teki iş yüklerinin %55 artmasında büyük ölçüde yapay zekâyla yazılmış davaları sorumlu tutuyor. Bu mahkemelere gelen bazı mektuplar 4.000 sayfayı aştı. Britanya’nın iş mahkemelerinde tek davacılı davalar bir yıl öncesine göre %28 arttı. Bir girişim kurucusunu, düşük performans yüzünden işten çıkardığı bir çalışan mahkemeye veriyor. Kurucu, bu tür davaları üsluplarından tanıdığını söylüyor ve avukatlara yaklaşık 30.000 sterlin ödemeyi bekliyor. “Artık herkesin bedava bir avukatı var” diye yakınıyor.
Sıkıcı formlardan bir baraj
Neden bu kadar hızlı? Hertie School ile GovAI’nin makalesi bir yanıt veriyor. Yazarlara göre bu hizmetleri ayakta tutan şey tasarım değil, sürtünmeydi: formlar, süreler, yasayı anlama zorunluluğu. Yazarlar bu iddiayı 11 yargı bölgesinden 84 olası taşkın vakasına dayandırıyor. Örnekler, Avustralya’daki bilgi edinme başvurularından Japonya’nın enerji stratejisi üzerine düzenlediği kamuoyu istişarelerine kadar uzanıyor. Bunların %87’sinde mekanizma aynı: Bir kişi dil modeline ucuza, hukuk diliyle donanmış bir metin yazdırıyor, sonra onu bir forma yapıştırıyor. Devlet sitelerinde kendi başına dolaşan otonom yapay zekâ ajanları ise verilerde henüz görünmüyor.
Yani bu engel, itiraz etmek için sağlam gerekçesi olan bazı insanları da dışarıda tutuyordu, hiçbir gerekçesi olmayanları da. Bunun nasıl işlediğini Alman mahkemeleri gösteriyor: İnsanlar artık ret kararlarına daha sık itiraz ediyor, çünkü bu kolaylaştı; ama yazarlar daha sık kazandıklarına dair bir kanıt bulamadı. Baraj haklıyı da haksızı da aynı şekilde tutuyordu. Sohbet botu kapakları ikisine birden açtı.

Yazarların hesabına göre en yüksek risk, kazanılacak para olan ama kuralları karmaşık hizmetlerde: vergi değerlemelerine itirazlar, sosyal yardım kararlarına itirazlar, hukuk davaları. Bu tür her başvuru, yapan kişi için değerli; yasa da birinin onu işleme koymasını şart koşuyor. Yazarlar verilerinin sınırları konusunda açık sözlü: Veriler nedenselliği kanıtlamıyor, yalnızca zamanlamayı gösteriyor ve büyük ihtimalle gerçek vaka sayısının altında kalıyor.
Yazmakta zorlananlara bir ses
Suçu şikâyetçilere atmak cazip. Ama hem şikâyetçiler hem de memurlar hikâyenin öbür yüzüne işaret ediyor. Yazmakta zorlanan Dawn Harverson, yapay zekânın kendisi gibi insanlara neden yardımcı olduğunu BBC’ye şöyle anlattı: “Eskiden telefonu açıp biriyle konuşabilirdiniz. Hepimiz e-postaya yönlendiriliyoruz, bu yüzden nöroçeşitli olan ya da yazıdan gözü korkan biri düpedüz şikâyet etmekten vazgeçiyor.”
Evans da, beraberinde daha fazla önemsiz şikâyet getirse bile, yapay zekânın insanlara şikâyet hakkını kullanmada yardım etmesini memnuniyetle karşılıyor. Milletvekili Graeme Downie’nin ofisini yöneten Vonnie Sandlan, sohbet botlarının başka türlü bir mektup yazamayacak insanlara yardım ettiğini kabul ediyor. Yine de ekibinin “bitkin” olduğunu ve ücretini aldığından fazla saat çalıştığını söylüyor. Bu yüzden ofis, gerçek seçmenlere yetişebilmek için otomatik “milletvekilinize e-posta göndermek için tıklayın” kampanyalarına yanıt vermeyi bıraktı.
Makine makineye yazıyor
Kurumlar savunmalarını yürürken kuruyor. Bazı ombudsmanlık kurumları artık şikâyet uzunluğuna sınır koyuyor ve başvuruları ek dosya sayısını kısıtlayan şablonlara taşıyor. Japon makamları bir kamuoyu istişaresine gelen başvuruları IP adresine göre engelledi, Avustralya hükümeti de bilgi edinme başvurularına yeniden ücret getirmeyi masaya yatırdı. Taşkın makalesi, bu tür önlemlerin hızlı olduğu ama en çok yoksulları ve teknolojiyle arası iyi olmayanları vurduğu konusunda uyarıyor. Yani tam da yapay zekânın yardım ettiği insanları.
Şikâyetlerle uğraşmaya harcanan her sterlin, başka bir şeye harcanmayan bir sterlin demek.
Evans maliyeti böyle özetliyor. O sterlinleri kurtarmanın öbür yolu ise cazip: yapay zekâya yapay zekâyla yanıt vermek.

Wiltshire Konseyi, uzun e-postaları özetleyen ve ilk yanıt taslaklarını hazırlayan araçları inceliyor. Küresel bir şirkette çalışan bir BBC dinleyicisi, yine yapay zekâyla yazılmış “50 sayfayı aşan” şikâyetleri yapay zekâyla tek sayfalık bir yanıta indirdiklerini anlattı. Dinleyiciye göre bu yöntem, meseleleri kapatmakta etkili çıktı.
Britanya’nın veri koruma denetçisi olan Bilgi Komiserliği Ofisi (ICO), yapay zekâyla yazılmış gibi görünen ve hatalar içeren bir başvurunun bile yine bir insan tarafından yanıtlanması gerektiğini hatırlatıyor. Konseyler Wiltshire’dan daha ileri giderse ortaya tuhaf bir yazışma çıkacak. Bir taraftan yirmi yedi sayfa gidecek, öbür taraftan tek sayfa dönecek ve pekâlâ hiçbirini bir insan baştan sona okumayacak. Bu yazışmada ilk kaybolan şey de çöp kutusunun ta kendisi olacak.







