Een robot ging NASA's Swift-telescoop redden en verbrandde als eerste

Op 25 september 2026 verbrandde boven de aarde een robotische sleepwagen genaamd LINK. Hij was gelanceerd om de ruimtetelescoop Swift te redden, die 22 jaar lang de krachtigste explosies in het heelal had opgespoord en nu langzaam naar beneden valt. De redder ging als eerste dood. NASA zette Swift op 23 oktober uit , en binnen enkele weken komt de telescoop in de atmosfeer terecht.

Het was de eerste poging om in een baan om de aarde een satelliet vast te pakken waarop niemand ooit een bezoek had voorbereid. Swift heeft geen handvatten en geen koppelpoort. Zoals Ghonhee Lee, die het bedrijf achter de redding leidt, het verwoordde : er zit geen “enkele interface, grijppunt of USB-poort waar je iets in kunt steken”. Lee vertelde dat zijn ingenieurs iets heel basaals misten: vóór de lancering in 2004 had niemand een foto gemaakt van de achterkant van de telescoop.

Een jager met één minuut

Swift joeg op gammaflitsen, uitbarstingen die ontstaan wanneer zware sterren doodgaan en wanneer hun overblijfselen botsen. Een flits duurt van een fractie van een seconde tot enkele minuten, en de zwakker wordende gloed die erna overblijft heet nagloed. Swift zag een flits, draaide in ongeveer een minuut naar hem toe en stuurde de coördinaten door naar andere observatoria. Eén keer ving hij een flits van 0,03 seconde, korter dan een oogknip. Hij was gebouwd voor twee jaar, werkte bijna 22 jaar en spoorde meer dan 2000 flitsen op.

De zon blies de hemel op

Swift vliegt laag en heeft geen motor om zichzelf omhoog te duwen. Op die hoogte is de lucht bijna leeg, maar niet helemaal, en elke omloop trekt hem een beetje omlaag. De afgelopen jaren is de zon extra actief geweest. Ze verhit de atmosfeer , de atmosfeer zet omhoog uit, en satellieten in lage banen krijgen meer remming te verduren.

Swift begon op ongeveer 600 km . In februari 2026 was hij onder de 400 gezakt, en een redding was alleen mogelijk boven de 300. Dat liet nog een paar maanden over, en het team moest kiezen tussen wetenschap en tijd. Op 11 februari zetten ze de röntgen- en ultraviolettelescopen uit en brachten ze Swift in zijn meest stroomlijnvormige houding. In april schakelden ze zelfs de flitsdetector uit, om stroom te besparen en de zonnepanelen zo te draaien dat ze minder lucht vingen.

De telescoop stopte met naar de hemel kijken om er langer in te blijven.

Een sleepwagen in negen maanden gebouwd

In september 2025 betaalde NASA 30 miljoen dollar aan Katalyst Space uit Flagstaff, Arizona. Swift zelf kostte 364 miljoen dollar, dus de redding kostte minder dan een tiende van de prijs van de telescoop. Katalyst moest een ruimtevaartuig bouwen, Swift inhalen, vastgrijpen en hoger duwen.

LINK werd 1,8 meter hoog en woog ongeveer 400 kg. Hij had drie robotarmen met lidars (laserafstandsmeters die een 3D-beeld van een voorwerp opbouwen), drie xenon-ionenmotoren en twee zonnepanelen van 6 meter. Het plan: enkele weken rond Swift cirkelen om plekken op de romp te vinden om vast te pakken, en daarna maandenlang langzaam omhoog duwen. Dat zoeken moest live gebeuren, want de ingenieurs hadden geen foto’s en geen gedetailleerd beeld van de achterkant van de telescoop. De redder had alles aan boord wat hij voor de greep nodig had, en Kieran Wilson, de leider van het LINK-project, was openhartig over het tempo: zes maanden eerder was het hele ruimtevaartuig nog een PowerPoint-presentatie.

Op 3 juli 2026 werd een Pegasus XL-raket met LINK aan boord op ongeveer 12 km hoogte boven het Kwajalein-atol in de Stille Oceaan losgelaten onder een dragervliegtuig. De raket deed zijn werk.

Drie weken tot de tolbeweging

Op 28 juli meldde Katalyst dat LINK al drie dagen om meerdere assen tolde. Twee van de drie reactiewielen waren kapot. Dat zijn wielen die in het ruimtevaartuig draaien: door hun toerental te veranderen kan een satelliet draaien zonder brandstof te verbruiken. Het contact met het vaartuig viel steeds weg. Toch hield het bedrijf het hoofd koel: LINK had volgens hen “een haalbare route naar een rendez-vous met Swift”, en Wilson noemde de telescoop “een onvoorbereide maar coöperatieve partner”.

De tolbeweging bleek achteraf van een defecte klep te komen. Ingenieurs kregen LINK weer onder controle, maar hij had niet genoeg brandstof meer om Swift te grijpen en op te tillen. Dat was het einde. Op 19 augustus blies NASA samen met Katalyst de redding af. “Dit is niet de uitkomst waar we naartoe werkten, maar het verandert niets aan waarom deze missie de moeite van het proberen waard was”, zei NASA-directeur Jared Isaacman.

Ontmoet hebben de twee elkaar uiteindelijk wel, al was het op afstand. Vluchtleiders brachten LINK tot op 12 à 15 km van Swift, dichtbij genoeg voor foto’s. Van daaruit kun je fotograferen maar niets vastgrijpen: de redder bereikte de achterkant die in 2004 niemand had gefotografeerd nooit. Op 25 september kwam LINK de atmosfeer weer in en verbrandde, ruim een maand eerder dan het vaartuig dat hij had moeten redden.

Wat er na de val overblijft

Swift deed zijn laatste waarneming op 20 oktober. Hij was onder de 275 km gezakt, minder dan de helft van zijn beginhoogte, waar de lucht zo hard remt dat de telescoop een doel niet meer stabiel kan vasthouden. Zonder motor kan niemand zijn val sturen. Het grootste deel van het ruimtevaartuig zal naar verwachting verbranden, en volgens NASA is de kans klein dat iemand op aarde schade ondervindt.

Wat Swift achterlaat is een archief: bijna 22 jaar aan metingen, meer dan 1,5 miljoen ultraviolette en optische opnamen, zo’n 12 terabyte aan gegevens, allemaal openbaar. Sterrenkundigen zullen er nog lang mee bezig zijn.

Swift werkte elf keer langer dan beloofd, en het is de lucht die hem nu naar beneden haalt. LINK kwam nooit toe aan de vraag waar hij hem moest vastpakken, omdat zijn eigen klep eerder het begaf, en Katalyst zegt de lessen mee te nemen naar toekomstige rendez-vousmissies. AP verwacht dat Swift begin november de atmosfeer weer in komt. Redder en geredde eindigen op dezelfde manier, ruim een maand na elkaar: als een korte streep langs de nachtelijke hemel.