Perseverance verbreekt het afstandsrecord buiten de aarde, grotendeels op de automatische piloot

Meer dan 90% van zijn 45,22 kilometer koos Perseverance zelf de weg: de rotsen, kuilen en hellingen voor de wielen werden beoordeeld door een boordautopilot, niet door mensen op aarde. Met dat totaal verbrak de NASA-rover op 11 oktober 2026, de 2006e Marsdag van de missie, het record van zijn voorganger Opportunity. Opportunity had 45,16 kilometer over Mars gereden.

Het verschil is 60 meter, zo’n halve voetbalveld. Het interessante zit elders. Opportunity had ruim 14 jaar nodig om zijn kilometers bij elkaar te rijden; Perseverance deed het in vijfenhalf. En de vroege autopilot van Opportunity bepaalde maar bij 5% van de afstand de route. De drie afstandsrecords buiten de aarde van de afgelopen halve eeuw vormen samen een verhaal over mensen die het stuur aan een machine overdragen. Merkwaardig genoeg weet de eerste recordhouder zijn eigen kilometerstand nog steeds niet: afhankelijk van wie telt is het 37, 39 of 42 kilometer.

Vijf mensen achter de schermen bij Simferopol

Het eerste record was van de Sovjet-Loenochod 2. Zijn landingstrap kwam op 15 januari 1973 neer in de krater Le Monnier, en op 16 januari rolde de rover het oppervlak op. Hij werd bestuurd vanuit een ruimtecommunicatiecentrum bij Simferopol op de Krim, waar een bemanning van vijf mensen naar een tv-beeld keek en bijna in realtime commando’s gaf.

Bijna, want een radiosignaal deed er ongeveer drie seconden over om naar de Maan en terug te reizen, dus de bestuurder zag het resultaat van elke bocht met vertraging. Tussen twee commando’s kon de machine, afhankelijk van de modus, 2,3 tot 8,3 meter afleggen. Dat gold voor Loenochod 1, schrijft Michail Malenkov, die het onderstel ontwierp, onder verwijzing naar bestuurder Vjatsjeslav Dovgan. De tweede rover werd veel gedurfder bestuurd dan de eerste: Loenochod 1 legde in 11 maanden ongeveer 10,5 kilometer af, Loenochod 2 in vier maanden bijna viermaal zoveel.

Eén keer weigerde de machine het stuur uit handen te geven. Toen de rover op 11 februari 1973 na de lange maannacht weer vertrok, zag de bemanning op het scherm een krater recht voor zich en gaf een stopcommando. Loenochod 2 rolde door. Pas na het derde commando stond hij stil. De boosdoener bleek een stoorzender in het radiosysteem; de controllers schakelden over op de reserve.

Loenochod 2 werkte ongeveer vier maanden. Op 9 mei reed hij een krater in, er kwam stof op zijn zonnepaneel en radiator, en de machine raakte oververhit. Begin juni meldde de Sovjet-Unie dat het programma voorbij was.

Het vreemdste deel van het record kwam later. Het tellen van wielomwentelingen gaf 37 kilometer. Veertig jaar later reconstrueerde cartograaf Irina Karatsjevtseva met haar collega’s van het MIIGAiK in Moskou de route op beelden van NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter en kwam uit op ongeveer 42 kilometer . Na overleg tussen Russische en Amerikaanse onderzoekers werd het cijfer 39. Eén machine, één route, drie verschillende kilometerstanden.

Een marathon die als wandeling was gepland

Opportunity landde in januari 2004 op Mars en moest 90 dagen werken. “Het is opmerkelijk, want Opportunity was bedoeld om ongeveer een kilometer te rijden en nooit ontworpen voor afstand”, zei projectmanager John Callas.

Met Mars kun je niet in realtime praten. Een signaal doet er, afhankelijk van de stand van de planeten, tussen 3 en 22 minuten over om er te komen. Tegen de tijd dat een bestuurder een steen zag, kon de rover er al overheen kantelen. Marsrovers worden dus anders bestuurd. Mensen bestuderen de beelden, zetten een route uit en sturen één keer per Marsdag een pakket commando’s. Opportunity kon obstakels zelf ontwijken, met dezelfde eenvoudige autopilot als zijn tweelingbroer Spirit, maar de meeste beslissingen namen mensen.

In 2013 naderde de rover Loenochod 2, en het Sovjetcijfer leek ineens wankel. Hoofdonderzoeker Steve Squyres gaf toe dat de oude 37 kilometer zonder goede satellietbeelden was geschat, en hij had geen haast om de overwinning op te eisen. “We hebben enorm veel respect voor wat de Sovjets in 1973 met de technologie van die tijd wisten te bereiken”, zei hij. Opportunity nam het record op 27 juli 2014 over, met 40,25 kilometer. Het team noemde een kleine krater langs zijn route “Lunokhod 2”.

In juni 2018 stak op Mars een planeetbrede stofstorm op. De zonnepanelen van Opportunity leverden bijna geen stroom meer, en op 10 juni meldde de rover zich voor de laatste keer. In februari 2019 werd de missie beëindigd verklaard. De kilometerteller stond stil op 45,16 kilometer, en dat record bleef ruim acht jaar staan.

Een machine die denkt terwijl hij rijdt

Perseverance landde op 18 februari 2021 in de krater Jezero. Zijn route wordt op aarde bepaald: mensen markeren op beelden de punten waar hij heen moet. Waar elk wiel tussendoor komt, beslist de rover zelf. Zijn AutoNav-systeem fotografeert het terrein vooruit en voegt de beelden samen tot een 3D-kaart waarop gevaarlijke rotsen en hellingen zijn gemarkeerd.

Het belangrijkste verschil met zijn voorgangers klinkt alledaags. Curiosity rijdt in een cyclus: foto’s maken, nadenken, rijden, weer foto’s maken. Dat is een bestuurder in de mist die voor elke bocht stopt. Perseverance leest de weg zonder gas terug te nemen. “We hebben een mogelijkheid die we ‘denken tijdens het rijden’ noemen”, legde JPL-ingenieur en roverbestuurder Vandi Verma in 2021 uit. “De rover denkt na over de autonome rit terwijl zijn wielen draaien.” Dat denkwerk draait op een aparte boordcomputer die ook hielp bij het kiezen van de landingsplek.

De topsnelheid van Perseverance is ongeveer 120 meter per uur. Dat is zo’n veertig keer langzamer dan een wandelend mens. Maar Curiosity haalt maar zo’n 20 meter per uur, en na 14 jaar op Mars had die op 11 oktober 2026 38,07 kilometer afgelegd.

Soms ziet de autopilot meer dan mensen. In de zomer van 2023 stak Perseverance een rotsveld over bij een heuvel die Snowdrift Peak heet. Met behulp van satellietbeelden hadden de planners een route van 520 meter uitgezet; de rover reed uiteindelijk 759 meter , om rotsen heen die op de beelden uit de ruimte niet te zien waren.

Eerder, in het voorjaar van 2022, reed hij 699,9 meter over de vlakke kraterbodem, drie Marsdagen achter elkaar, zonder dat iemand op aarde zijn pad bijstuurde. Op 19 juni 2025 zette de rover een dagrecord neer van 411,7 meter.

Honderd kilometer op wielen voor twintig

Perseverance was ontworpen voor ongeveer 20 kilometer rijden. Zijn bestuurders hebben het nu over een andere grens. Mark Maimone van JPL zei tegen Space.com dat de rover er “echt goed uitziet voor in totaal wel 100 kilometer”. Zijn wielen zijn groter en steviger dan die van Curiosity, wiens wielen lekraakten op scherpe stenen, en de ontwerpers hebben daar lering uit getrokken. Tests lieten zien dat de stuuractuatoren van de wielen nog minstens 60 kilometer meekunnen.

Voor de aarde komt het verhaal op een onverwachte plek uit. Hier discussiëren mensen of je een auto een kruispunt kunt toevertrouwen. Mars liet geen keus: bij twintig minuten vertraging is een joystick nutteloos, dus moest de autopilot leren om zonder hints over rotsen te rijden. In 1973 vertelden mensen Loenochod hoeveel graden hij moest draaien, en toen hij een stopcommando negeerde, was dat een storing. Perseverance krijgt te horen waar hij moet aankomen; de beslissingen onderweg zijn in zijn ontwerp ingebouwd. De volgende rover krijgt misschien alleen te horen waar hij moet kijken. Dan staan de recordboeken voor een vraag die nu nog als een grap klinkt: wie zat er eigenlijk aan het stuur?