In februari 2009 tekende Randall Munroe een stripje van twee panelen . In het eerste paneel dagdroomt een crypto-nerd: zijn laptop is beveiligd met 4096-bits encryptie, de schurken bouwen een cluster van een miljoen dollar om hem te kraken en geven het op. Het tweede paneel toont wat er echt zou gebeuren. Ze verdoven de eigenaar en slaan hem met een sleutel van 5 dollar tot hij zijn wachtwoord prijsgeeft.

Zeventien jaar later leest de grap als een politierapport. In de nacht van 19 september 2026 liepen vier mannen met bivakmutsen een huis binnen in Vendin-le-Vieil, een stadje in het noorden van Frankrijk. Ze bonden de ouders en hun twee kinderen vast , van acht en twaalf jaar, namen de vader mee naar een aparte kamer en dwongen hem zo’n 40.000 euro aan crypto over te maken. De vader werkt in de cryptobranche. Er is geen enkel wachtwoord gehackt.

Dit soort misdaad heeft een naam: de wrench attack, de moersleutelaanval. Er is ook een wereldleider die weinig mensen in één keer zouden raden. Niet de Verenigde Staten, niet Brazilië, maar Frankrijk. In juli bonden drie mannen bij Parijs weer een gezin vast, naar verluidt op een tip uit een gelekte database van een crypto-belastingdienst. In de wallet zat ongeveer 100 euro.

De strip die een spreadsheet werd

Sinds 2018 houdt de Amerikaanse ontwikkelaar Jameson Lopp een openbare lijst bij van fysieke aanvallen op mensen met crypto, met vermeldingen die teruggaan tot 2014. Hij staat er zelf ook op. In oktober 2017 stuurde een vals noodnummer-telefoontje een SWAT-team van de politie naar zijn huis in North Carolina, en iemand probeerde hem af te persen. De truc heet swatting.

De eerste vermelding is Hal Finney. In januari 2009 ontving hij van Satoshi Nakamoto, de maker van het netwerk, de allereerste bitcointransactie. In 2014 had ALS hem bijna volledig verlamd. In het laatste jaar van zijn leven belden afpersers zijn familie en eisten 1000 bitcoin. Daarna stormde de politie na een nepmelding het huis binnen.

Daarna stapelen de vermeldingen zich op. De lijst bevat 22 gevallen voor 2017 en 167 voor 2025. Op 22 oktober 2026 stond de teller voor dit jaar op 133, waarvan 50 in Frankrijk: twee keer zoveel als Frankrijk in heel 2025 had. Lopp waarschuwt dat de lijst onvolledig is, omdat veel aanvallen nooit worden gemeld.

Het rapport van CertiK uit juli laat de grootste verschuiving in één oogopslag zien. Woninginbraken met geweld stegen in zes maanden naar 20, van één een jaar eerder, en zijn nu het meest voorkomende type van deze aanvallen. De overvallers wachten hun slachtoffers niet meer op straat op, maar komen bij ze thuis.

Chainalysis telde meer dan 30 miljoen dollar die echt is buitgemaakt. Maar van de 46 aanvallen die het bedrijf volgde, werd er maar in 12 betaald, oftewel 26%. In 2025 was dat 49%. Meer geweld, minder buit.

Je eigen bank, je eigen kluis

De favoriete slogan van crypto is “be your own bank”. Coins op een hardware wallet, een apparaatje ter grootte van een USB-stick dat de sleutels bewaart, overleven het faillissement of de hack van een beurs. Maar die bank heeft geen bewakers en geen kluis op een ander adres. De kluis staat in de slaapkamer en de code zit in het hoofd van de eigenaar.

Gewoon geld is slechte buit bij een overval onder schot. Banken stellen limieten in, markeren vreemde overboekingen en betalingen kunnen worden betwist. Een bitcoin-overboeking is definitief: er is geen helpdesk die het geld terugstuurt. Soms lukt het de politie een deel van de gestolen tegoeden bij beurzen te bevriezen, maar dat is een achtervolging, geen ongedaan-maken-knop.

Er is nog een derde reden. De blockchain is openbaar en iedereen kan het saldo van elk adres zien. Koppel een adres aan een naam en een overvaller weet meer over het geld van het slachtoffer dan de buren.

Waarom Frankrijk

Op 30 juni 2026 noemde minister van Binnenlandse Zaken Laurent Nuñez het land “een soort epicentrum” van deze aanvallen. De 77 gevallen over zes maanden die hij noemde, liggen boven het wereldwijde totaal van CertiK, omdat de politie ook pogingen ziet en zaken waar de pers nooit over schreef. Nuñez zei dat noodmaatregelen tot 200 arrestaties hadden geleid en dat 724 mensen uit de cryptobranche zich hadden aangemeld voor een snel politiealarmsysteem.

Het keerpunt kwam in januari 2025. David Balland, medeoprichter van de Franse hardwarewalletmaker Ledger, werd samen met zijn vrouw uit hun huis in Midden-Frankrijk ontvoerd . De ontvoerders sneden een stuk van zijn vinger af en stuurden een video naar een andere medeoprichter. De politie bevrijdde Balland de volgende dag.

In mei 2025 werd een aanval vastgelegd op camera. Midden in Parijs probeerden gemaskerde mannen de dochter en de kleine kleinzoon van Pierre Noizat, de baas van de cryptobeurs Paymium, in een als bezorgwagen beschilderd busje te dwingen. Haar partner sloeg ze af tot ze op de vlucht sloegen.

Chainalysis ziet lekken als de belangrijkste motor van de Franse piek. Onderzoekers beweren dat een medewerker van de belastingdienst in Bobigny de belastingdatabase doorzocht op cryptobeleggers en hun gegevens aan criminelen verkocht. Ze werd eind juni 2025 gearresteerd.

In januari 2026 hackten aanvallers Waltio, een Franse dienst die cryptobeleggers helpt met hun belastingaangifte. De e-mailadressen van klanten lekten uit, samen met hun saldo’s per eind 2024. Volgens de Franse pers was dat bestand de gids van de drie mannen die op 13 juli 2026 een huis in Taverny bij Parijs binnenvielen . Ze bonden de moeder en haar tienjarige kind vast en gebruikten een taser op de vader tot hij zijn codes prijsgaf.

De gegevens waren anderhalf jaar oud. In de wallet zat ongeveer 100 euro. Dus eisten de daders van de vrouw twee overboekingen van elk 450 euro. In september werden zes verdachten aangeklaagd voor gewapende afpersing door een georganiseerde bende.

Ze komen bij de verkeerde mensen

CertiK merkt op dat overvallers steeds vaker achter de familie van de cryptobezitter aangaan in plaats van achter de bezitter zelf: ouders, partners, kinderen. Volgens de telling van het bedrijf wordt in meer dan de helft van de gevallen een familielid van het eigenlijke doelwit slachtoffer of drukmiddel.

In de vroege ochtend van 5 februari 2026 ontvoerden daders bij Grenoble een 35-jarige rechter en haar 67-jarige moeder. Ze eisten een losgeld in crypto van haar partner, een mede-eigenaar van een crypto-startup, die niet thuis was. De vrouwen werden gewond gevonden in een garage in het naastgelegen departement: ze hadden zichzelf losgemaakt en een buurman om hulp gebeld. Er is geen losgeld betaald.

Soms is het simpeler: de bende heeft het verkeerde adres. Op 12 februari 2026 ging een groep naar het huis van de baas van Binance France, trof hem niet aan en vertrok met twee telefoons. Een paar uur later zochten dezelfde mannen een andere cryptoondernemer op, kozen het verkeerde huis en sloegen de vrouw die daar woonde met een geweerkolf op het hoofd. In augustus hielden aanvallers bij Rennes de huurders vast en sloegen ze van een huis dat van een cryptobezitter was. Hij was er niet.

Wie er achter de deur staat

De typische dader lijkt in niets op een filmgangster. Kolonel Christelle Tarrolle leidt een van de recherche-eenheden van de gendarmerie. Volgens haar cijfers, die de gendarmerie op 7 oktober 2026 doorgaf , is 16% van de voor deze ontvoeringen ingehuurden minderjarig en is 70% tussen de 18 en 29 jaar.

Ze worden geronseld via WhatsApp, TikTok, Snapchat en Telegram. Velen komen uit de drugshandel, maar sommigen zijn studenten met een blanco strafblad die als chauffeur toezeggen zonder altijd te begrijpen waar ze aan beginnen. In de zaak van de ontvoerde rechter werden zes jongeren aangeklaagd , van wie één minderjarig.

Wat overblijft is een soort koerierdienst voor geweld. De organisator zit vaak ver weg en geeft zijn bevelen via een berichtenapp, terwijl de uitvoerders van klus naar klus wisselen. Zo jagen de gendarmes op twee doelen tegelijk: de voetsoldaten in Frankrijk en de organisatoren in het buitenland.

Een kluis met tijdslot

Winkels gebruiken al lang kluizen met tijdslot: de kassière kan ze niet eerder openen, hoe aardig je het ook vraagt. Bescherming tegen de moersleutel werkt hetzelfde. Het doel is niet het wachtwoord te verbergen, maar snelle toegang tot het geld onmogelijk te maken.

CertiK adviseert grootbezitters multisig-wallets en opnamevertragingen. Multisig betekent dat een overboeking handtekeningen van meerdere sleutels nodig heeft, die op verschillende plekken of bij verschillende mensen liggen. Onder dreiging kan één persoon dan nog steeds niet alles verplaatsen. Een vertraging dwingt overvallers een slachtoffer uren of zelfs dagen vast te houden, wat de kans vergroot dat iemand ingrijpt.

De gids in Lopps repository voegt daar een lokwallet aan toe. Dat is een geloofwaardige wallet met een klein saldo en een uit het hoofd geleerde pincode, die je kunt overhandigen zonder het hoofdvermogen bloot te geven. Dezelfde gids raadt aan de hoofdvoorraad niet thuis te bewaren en beursaccounts nooit te koppelen aan openbare socialemediaprofielen.

Voor een gewoon mens met een paar duizend euro in een wallet is de regel saaier. Pronk niet online met je coins en bedenk dat elke dienst die je saldo kent op een dag kan lekken. De zaak-Taverny laat zien dat een overvaller niet meer nodig heeft dan een regel in een oude spreadsheet.

Crypto is uitgevonden om de tussenpersoon te schrappen. De bank leek een overbodige schakel tussen mensen en hun geld. Het blijkt dat de saaie tussenpersoon een taak had waar niemand aan dacht: zijn kluis stond niet in jouw huis.

Druk op 1 januari op play bij elk volledig door AI gemaakt nummer dat Deezer op één dag binnenkrijgt, val nooit in slaap, en het laatste nummer eindigt op 7 juli. De dienst ontvangt per dag zo’n 90.000 volledig AI-gegenereerde tracks, meer dan de helft van alle nieuwe muziek die erop wordt geüpload. En het belangrijkste publiek daarvoor zijn bots.

Op 13 oktober 2026 beloofde Deezer dat de app vóór het einde van het jaar een schakelaar krijgt waarmee zulke muziek uit de zoekresultaten verdwijnt. Een goede aanleiding om uit te rekenen hoeveel het er echt zijn en voor wie ze bedoeld zijn. En hoe iemand er geld mee verdient, legt het best uit een man die op 6 oktober tot 18 maanden cel is veroordeeld: hij schreef de opzet uit in een e-mail aan zichzelf.

Waar we mee beginnen

Al deze cijfers komen van Deezer zelf , zonder onafhankelijke controle. De dienst telt alleen tracks die zijn detector als volledig AI-gegenereerd bestempelt. Nummers waarbij AI een menselijke muzikant slechts hielp, zitten er niet bij.

Deezer maakt de gemiddelde lengte van een AI-track niet bekend. Daarom lenen we een maatstaf uit gewone pop: het gemiddelde nummer in de hitlijsten van Spotify duurde in 2024 ongeveer drie minuten . Dat is hier de cruciale aanname, en daar komen we op terug.

Eén dag uploads duurt een half jaar

90.000 tracks van drie minuten zijn samen 270.000 minuten. Dat is 4.500 uur, oftewel 187,5 dag. Vandaar 7 juli: begin je om middernacht op 1 januari, dan eindigt de laatste track rond het middaguur.

Niemand luistert zonder te slapen, dus hier een mildere versie. Bij een gewone werkweek van 40 uur kost het 112 weken, ruim twee jaar zonder vakantie. Tel de door mensen opgenomen muziek erbij en één dag uploads duurt bijna een jaar.

En al die tijd zou Deezer elke dag weer 90.000 tracks krijgen.

42 miljoen tracks, of een concert sinds 1786

Nu het hele archief. Sinds januari 2025 heeft de detector van Deezer meer dan 42 miljoen volledig AI-gegenereerde tracks gemarkeerd. Bij drie minuten per stuk zijn dat 126 miljoen minuten, ofwel 2,1 miljoen uur. Deel dat door 24 uur en 365 dagen en je komt op zo’n 240 jaar onafgebroken geluid.

Wie in 1786 was begonnen te luisteren, het jaar waarin Mozarts “Le nozze di Figaro” in Wenen in première ging, zou nu zo ongeveer klaar zijn. En dit archief is in minder dan twee jaar opgebouwd. In januari 2025 kreeg de dienst ongeveer 10.000 gegenereerde tracks per dag; in juni 2026 was die stroom negenmaal zo groot geworden.

Waar de schatting kan afwijken

Het cijfer van 90.000 is het daggemiddelde van recordmaand juni. In het voorjaar was de stroom kleiner (75.000 per dag in april), en in oktober noemt Deezer nog altijd bijna 90.000. Andere diensten rapporteren niet zo gedetailleerd, dus de som laat zich niet rechtstreeks op hen overdragen: er kan meer zijn, of minder.

De orde van grootte overleeft elke correctie echter. Zelfs als we er de helft naast zitten, duurt één dag AI-uploads maanden, en het hele archief meer dan een eeuw.

Wie luistert er eigenlijk

Hier slaat de schaal om. Volledig AI-gegenereerde muziek is goed voor slechts 1–3% van de streams op Deezer. In januari 2026 meldde de dienst dat in 2025 tot 85% van de streams op zulke tracks frauduleus was. Bots hadden ze gegenereerd, en Deezer haalde die streams uit de royaltyuitkeringen.

Neem duizend willekeurige streams op Deezer. Daarvan gaan er 10 tot 30 naar AI-tracks. Als de bovengrens van de fraudeschatting klopt, kiest een echt mens ergens tussen anderhalf en vierenhalf keer per duizend voor een AI-nummer. Meer dan de helft van alle nieuwe muziek krijgt een fractie van een procent echte aandacht.

Het is niet zo dat mensen de nep horen en doorschakelen. In een enquête die Deezer in november 2025 met Ipsos hield, wisten 97% van de 9.000 deelnemers in acht landen twee AI-tracks niet te onderscheiden van een door mensen opgenomen nummer. De reden lijkt elders te liggen. Deezer houdt deze tracks buiten de algoritmische aanbevelingen en de redactionele playlists, en zonder die is een nummer bijna onmogelijk bij toeval tegen te komen.

Waarom upload je muziek die niemand hoort

De zaak van de Amerikaanse muzikant Michael Smith geeft daar een mooi antwoord op. Van 2017 tot 2024 uploadde hij honderdduizenden AI-gegenereerde liedjes onder verzonnen namen als Calm Baseball, Calorie Screams en Camel Edible, en richtte er tot 10.000 bots op. Op 6 oktober 2026 veroordeelde een federale rechtbank in New York hem tot 18 maanden cel, hoewel het openbaar ministerie er minstens 46 had geëist. “Ik heb de muziekgemeenschap verraden waar ik zoveel om geef”, zei Smith tegen de rechter . Hij moet 8,09 miljoen dollar inleveren.

Smith rekende het zelf voor, in een e-mail aan zichzelf van oktober 2017 die later in de tenlastelegging belandde. Tweeënvijftig gehuurde cloudservers, in feite 52 computers die nooit worden uitgezet, met elk 20 bots, samen 1.040 “luisteraars”. Elke bot kon per dag 636 liedjes afspelen, eentje per tweeënkwart minuut, zonder slaap en zonder weekend. Samen kwam dat neer op 661.440 streams per dag. Bij zijn eigen schatting van een halve cent per stream is dat ruwweg 1,2 miljoen dollar per jaar.

Daarom doet het volume ertoe. Een miljoen plays op één track zou de fraudedetectie meteen laten afgaan. In een e-mail uit 2018 legde Smith uit dat hij, om geen problemen te krijgen met de machthebbers , een enorme hoeveelheid content met kleine streamaantallen nodig had. Verdeel 661.440 dagelijkse streams over 300.000 tracks en elke track krijgt zo’n twee plays per dag, rond 800 per jaar. Zo’n track verdwijnt tussen miljoenen echte.

Precies tegen zo’n opzet is de regel gericht die Spotify in april 2024 invoerde: het betaalt niet meer voor tracks met minder dan 1.000 streams in de voorgaande 12 maanden. Onder die regel zou elke track zo’n 200 streams per jaar tekortkomen. Om betaald te krijgen had Smith zijn bots op minder tracks moeten richten, waardoor ze makkelijker op te sporen waren.

Rest de vraag van wie dit geld eigenlijk is. Een streamingdienst betaalt niet uit eigen zak: ze zet een deel van de omzet in een gezamenlijke pot en verdeelt die naar aandeel in de streams. Elke valse stream maakt het plakje van elke echte kleiner. Liedjes zonder één echte luisteraar haalden dat geld weg bij de uitkeringen aan muzikanten die mensen wél horen. Deezer zegt dat in 2025 8% van alle streams op het platform frauduleus was. Als niemand ingreep, was bijna één dollar op de twaalf uit de pot naar bots gegaan.

Een knop voor wie nog luistert

De schakelaar van Deezer verbergt volledig AI-gegenereerde tracks, albums en de bijbehorende artiesten uit de zoekresultaten. In dezelfde Ipsos-enquête zei 45% van de streaminggebruikers zo’n filter te willen. Deezer-ceo Alexis Lanternier zegt dat gebruikers hiermee volledig AI-gegenereerde muziek helemaal uit hun streamingervaring kunnen halen.

Een machine schrijft het liedje, een machine speelt het af, en een mens blijft maar aan één kant van deze keten over: aan de kant waar de uitkeringen binnenkomen. In juli beloofde Deezer AI-tracks te verwijderen die bij streamingfraude zijn betrapt, samen met tracks die minstens zes maanden door niemand zijn afgespeeld. Dat levert een bijna perfect rijm op. Een dag uploads uitluisteren kost meer dan een half jaar, en een track die een half jaar door niemand is afgespeeld, wordt gewist.

De sensor voor de perimenopauze wordt onder de borst gedragen. Armen en benen, ontdekten de makers, misten een deel van de symptomen. Het apparaat staat in TIME’s lijst van 300 beste uitvindingen van het jaar, half oktober 2026 gepubliceerd, naast meer dan drie dozijn andere medische technologieën. Wij kozen er zes voor het lichaam en keken na wat elk ervan onderbouwt.

Vier sensoren onder de borst

Peri , van het Ierse bedrijf met dezelfde naam (voorheen identifyHer), volgt de symptomen van de perimenopauze. Dat zijn de jaren vóór de laatste menstruatie, waarin hormonen schommelen en een vrouw de arts weinig kan laten zien behalve haar eigen verhaal. Vier sensoren registreren veranderingen in hartslag, temperatuur en slaap, en een algoritme zoekt naar opvliegers en nachtelijk zweten.

CEO Heidi Davis legde uit dat sensoren aan armen en benen de ‘digitale vingerafdrukken’ van sommige symptomen misten, terwijl de romp het sterkste signaal gaf. De sensoren zelf zijn gewoon, en Davis zegt dat ook. De vernieuwing zit in de algoritmen die volgens het bedrijf zijn getraind op continue data van 204 vrouwen.

Vitale functies in het ziekenhuis, om de pols

Op een gewone afdeling controleert een verpleegkundige om de paar uur de vitale functies. Tussen de rondes door houdt geen enkel instrument de patiënt in de gaten. Medtronic schat dat op wel 96% van de tijd, maar die schatting is van henzelf, en alarmerende cijfers helpen bij de verkoop.

De Corsano-polsband van het Nederlandse Corsano Health, in de VS verkocht door Medtronic, weegt 19 gram, minder dan een reep chocolade. Zonder draden meet hij pols, zuurstof, ademhaling, huidtemperatuur en stappen, en hij kan met de patiënt mee naar huis. Hij heeft FDA-clearance voor patiëntbewaking, maar stelt geen diagnoses; hij alarmeert de arts.

Negentig seconden voor een hersenschudding

Een hersenschudding is met het blote oog lastig te herkennen, zeker langs de zijlijn, waar nu meteen een beslissing nodig is. De SNAP-test van Oculogica laat iemand een stip op een scherm volgen terwijl een camera vastlegt hoe de ogen bewegen. Een algoritme geeft binnen 90 seconden zijn oordeel; het eerdere apparaat van het bedrijf had tot vier minuten nodig.

De FDA gaf SNAP in juni 2026 clearance als hulpmiddel voor de arts, niet als zelfstandige diagnose. Het bedrijf meldt 90% sensitiviteit en 94% specificiteit. In gewone taal: van tien echte hersenschuddingen vangt de test er negen, en van honderd gezonde mensen slaat hij ten onrechte bij zes alarm.

Echografie tegen hoge bloeddruk

Het Paradise-systeem van Recor Medical is bedoeld voor mensen bij wie pillen en leefstijl de bloeddruk niet onder controle krijgen. Het richt zich op zenuwen rond de nierslagaders die de druk opdrijven als ze te actief zijn. Een dunne katheter reist van een slagader in de lies naar de nieren. Daar verhit hij de zenuwen twee of drie keer zeven seconden met ultrageluid, terwijl een ballon met circulerend water de vaatwand koelt, aldus de FDA .

In de RADIANCE II -studie stopten 224 patiënten voor het onderzoek met hun pillen. Sommigen kregen de katheter zonder dat het ultrageluid ooit werd aangezet, en noch de patiënten noch de meters wisten wie wat kreeg. Na twee maanden daalde de systolische druk overdag met 7,9 mmHg na de echte ingreep en met 1,8 na de schijnbehandeling. Een verschil van zo’n zes punten. Ter vergelijking: een meta-analyse van 48 geneesmiddelenstudies vond dat een daling van 5 mmHg grote hart- en vaatziekten, zoals hartaanvallen en beroertes, met ongeveer een tiende vermindert. De FDA keurde het goed als aanvulling op medicatie, niet als vervanging.

Een peptide dat de maag overleeft

De maag verteert peptiden, korte eiwitketens, zoals vlees. Daarom worden eiwitmedicijnen, de ruggengraat van de behandeling van ernstige psoriasis, gespoten. Icotyde van Johnson & Johnson werd het eerste gerichte peptide voor psoriasis in pilvorm toen de FDA het in maart 2026 goedkeurde.

Het blokkeert de receptor van IL-23, een signaalstof die huidontsteking aanjaagt. In de ICONIC-LEAD -studie met 684 patiënten, onder wie tieners vanaf 12, had 65% van de pilgebruikers na 16 weken een schone of bijna schone huid, tegen 8% op placebo. Net als de injecties dempt het een deel van de immuunrespons. Maar de spuit is weg.

Motoren voor je benen tijdens een wandeling

Een schrijver van Popular Science met het Ehlers-Danlossyndroom en POTS beschrijft hoe ze één heuvel bij de Grand Canyon driemaal beklom. Zonder hulp van het Hypershell X Ultra S-exoskelet steeg haar hartslag van 102 naar 158 slagen per minuut. In de ecostand piekte die op 126, in de sterkste stand op 118. Eén persoon, één heuvel, maar het verschil is duidelijk.

Het wordt om de taille en de dijen gegespt en weegt volgens de fabrikant ongeveer 2,5 kg. TIME plaatste het onder Sports & Fitness, en in de VS kost het $1.999. In laboratoriumtests in opdracht van het bedrijf gebruikte het lichaam tot 20% minder zuurstof bij wandelen en 39% bij fietsen.

Waar de grens loopt

Het bewijs achter de zes loopt sterk uiteen.

Peri zegt het meest. De sensor legt vast wat een vrouw al voelt, en dat is precies de bedoeling: een klacht die een arts misschien wegwuift, wordt een grafiek. De nieuwe geneeskunde maakt van hoe je je voelt bewijs. Peri heeft een nauwkeurigheidsstudie met zo’n 110 vrouwen geregistreerd , nog zonder resultaten. Het bewijs wordt verzameld, maar voorlopig wordt het gecontroleerd door het bedrijf dat het verkoopt.

Een paar maanden vóór augustus 2019 had de Belgische ingenieur Bert Celis een jonge renner, Bjorg Lambrecht, in zijn windtunnel . Voor zijn lab was dat routinewerk: de houding en de kleding vinden waarmee een renner een paar watt bespaart. Daarna, op 5 augustus, in de derde etappe van de Ronde van Polen, raakte de 22-jarige Lambrecht van de weg en knalde tegen een betonnen duiker. Hij kon niet meer gered worden.

“Ik vroeg me af waarom wielrenners buiten een helm nog altijd zo weinig bescherming hebben”, herinnert Celis zich . In oktober 2026 kwam zijn antwoord op de lijst van beste uitvindingen van het jaar van TIME. Het is een airbag van zo’n halve kilo die zich verstopt in de bretels van een koersbroek en in 100 milliseconden opent. Het vreemdste aan het verhaal is iets anders. Een man die zijn hele loopbaan gram en watt van renners afschraapte, wil hun nu extra gewicht meegeven. En hij houdt vol dat de stopwatch het niet merkt. Om te bepalen wanneer hij moet afgaan, is de airbag getraind op het archief van andermans valpartijen, bijgehouden door een Belgisch persagentschap.

De wattenboekhouder

Celis is ingenieur van opleiding en aerodynamicus van beroep. Hij richtte Flanders Bike Valley mee op, een Vlaams wielerlab rond een windtunnel, en werkte met veel profploegen samen.

Het werk lijkt op boekhouden. Een renner zit op een fiets in een luchtstroom, sensoren meten de luchtweerstand en ingenieurs verschuiven een elleboog een centimeter of verwisselen de stof op de schouders. Vijf watt telt als een serieuze buit. Voor zulke kruimels laten ploegen speciale sokken maken, geven ze hun helmen een nieuwe vorm en steken ze veel geld in wielen.

Na de dood van Lambrecht klopte Celis aan bij Sam Ratajczak, die bij de Belgische kledingmaker Bioracer het onderzoek en de ontwikkeling leidde en er de windtunnel had gebouwd. Bioracer maakt wedstrijdkleding, ook voor profploegen. In 2020–2021 werkten Ratajczak en een stagiair industrieel ontwerp, Stijn Vanvolsem, een concept uit: een airbag in de bretels van een gewone koersbroek die bij een val de nek, borst, rug en heupen zou beschermen.

Het concept werkte. De klanten daagden niet op. Nog in 2024 noemde Ratajczak, inmiddels aan het hoofd van zijn eigen ontwerpstudio, het idee een mogelijk keerpunt voor de veiligheid van renners en gaf hij toe dat de ploegen weinig interesse hadden getoond.

Een helm, afgedwongen door een dood

De koelheid van het peloton is makkelijk te verklaren. Tientallen jaren verzette het profwielrennen zich tegen elke bescherming die comfort of snelheid kostte.

In 1991 probeerde de Internationale Wielerunie (UCI) de helm verplicht te stellen. De renners gingen in staking en de regel verdween in de la. Hij kwam pas terug in 2003, nadat de Kazachse renner Andrej Kivilev bij Parijs-Nice zonder helm viel en de volgende dag overleed. De UCI verklaarde de helm toen verplicht , maar ook dat was een compromis: volgens de eerste versie van de regel mochten renners hun helm afdoen op slotklimmen van meer dan vijf kilometer. Dat gaatje werd later gedicht.

Beschermende kleding ging hetzelfde pad op. Bioracer zei wedstrijdkleding te kunnen maken die de meest voorkomende valletsels dempt. De renners, zoals road.cc meldde , gaven de voorkeur aan het comfort en de snelheid waaraan ze gewend waren.

De les begrijpt elke verkoper: in het peloton verkoopt veiligheid alleen als ze niets kost op de stopwatch. Precies zo probeerde Celis zijn airbag aan de man te brengen.

Een halve kilo die ooit snelheid beloofde

In maart 2024, toen het systeem nog een prototype was, vertelde Celis aan de Belgische omroep Sporza dat de airbag 500 tot 600 gram toevoegt, ongeveer een extra volle bidon. Profs hadden hem tot dan toe afgewezen uit zorg om comfort en gewicht, dus speelde Celis de kaart van de aerodynamicus. Een renner met het systeem wordt volgens hem meer “druppelvormig”, en op vlak terrein bij 50 km/u kwam het verschil neer op 5 tot 15 watt. “De gewichtstoename is dan irrelevant”, zei hij.

Voor het peloton klonk dat verleidelijk: bescherming erbij bovenop snelheid. Tegenwoordig praat het bedrijf voorzichtiger. In het materiaal rond de TIME-lijst beloven de ontwikkelaars iets anders: de airbag heeft geen invloed op de aerodynamica en is onder een shirt nauwelijks te zien. Van de wattenwinst is geen sprake meer, en geen van beide beweringen is onafhankelijk gemeten. Er is nog een kanttekening: op een bergpas weegt een halve kilo een halve kilo, hoe soepel de lucht er ook omheen stroomt.

Het apparaat zelf ziet er bescheiden uit. In een klein zakje op de rug zitten de elektronica en een CO₂-patroon, en door de bretels lopen dunne slangetjes van thermoplastisch polyurethaan.

Het systeem beschermt het hoofd en de schouders niet, en dat is bewust. Ratajczak heeft uitgelegd dat een renner na een val weer op de fiets moet kunnen stappen en de wedstrijd moet kunnen uitrijden. Daarom begint de airbag ongeveer tien seconden na het afgaan vanzelf leeg te lopen en vouwt hij zich terug in de bretels. Om hem opnieuw te gebruiken vervang je de patroon en de ontsteker, ongeveer 35 euro . Een autoairbag daarentegen wordt als geheel vervangen.

Wat andermans valpartijen leren

Het lastigste aan een airbag is niet de stof of het gas. Het is de beslissing wanneer hij moet afgaan.

Een renner gooit zijn fiets over de streep, een sprinter wiegt het frame van links naar rechts, een forens neemt een stoeprand. Geen van die dingen is een val, maar voor een sensor zijn het allemaal felle bewegingen. Een valse activering midden in een sprint is op zich al gevaarlijk, en een airbag die niet afgaat is erger dan geen, want hij wekt vals vertrouwen. Sporza beschrijft de drempellogica zo: een renner die gewoon over het asfalt schuift, zet hem niet in werking, maar als hij daarna over een vangrail wordt geslingerd, gaat hij af.

Het algoritme van Aerobag is gebouwd op andermans ongelukken. Het Belgische persagentschap Belga bewaart een groot archief met beelden van valpartijen in wedstrijden, en de ontwikkelaars lieten die beelden door een AI-model lopen. Dat reconstrueerde de lichaamsbeweging aan de hand van zichtbare gewrichten zoals schouders, heupen en ellebogen, en die trajecten dienden om de activeringsdrempel af te stellen. Kortom: het systeem leerde van valpartijen die niemand ooit voor een experiment zou opvoeren.

Het Zweedse bedrijf Hövding weet wat het kost als dit misgaat. Zijn airbagkraag voor stadsfietsers blies zich rond het hoofd op en werd verkocht als vervanging van een helm. In november 2023 stopte de Zweedse Consumentenautoriteit de verkoop van de Hövding 3 vanwege een gebrek dat kon verhinderen dat de kraag bij een val openging. Op 21 december 2023 vroeg het bedrijf faillissement aan . Een rechter had het verbod toen al geschorst, maar het bestuur besloot dat het bedrijf na een maand zonder verkoop niet meer te redden was. Een airbag wordt afgerekend op die ene keer dat hij niet opengaat.

Aerobag richt zich op dezelfde markt. Voor stadsfietsers ontwierp het Aerobelt, een riem met dezelfde module, zodat je hem over gewone kleding kunt dragen. Fundracer, een fonds dat in micromobiliteit investeert, nam een minderheidsbelang in het bedrijf . Het systeem is nog niet te koop. Aerobag-medeoprichter Quinton Van Loggerenberg schat de prijs op 700–850 euro : meer dan een goede helm en minder dan menig stel wedstrijdwielen.

Voorlopig is de Hövding-les theoretisch. Het systeem is crashgetest met 3D-geprinte renderfiguren , en als volgende stappen worden menselijke vallen op zachte ondergronden en crashtestdummy’s genoemd. Er zijn nog geen gepubliceerde gegevens over hoeveel het letsel bij echte ongevallen vermindert.

Opnieuw leren vallen

In woorden kwam de belangstelling al in 2024. Celis vertelde Sporza dat de Britse ploeg Ineos Grenadiers de airbag wilde inzetten, vooral na de vreselijke valpartij van Egan Bernal, toen de Tourwinnaar in januari 2022 tijdens een training tegen een geparkeerde bus reed.

In daden was de Nederlandse ploeg Picnic PostNL de eerste die het systeem afnam. Achter het project zit oud-prof Piet Rooijakkers. De ploeg had met schuurbestendige kleding al iets gedaan aan wegschaafwonden, en hij noemde gebroken ribben, bekkens en sleutelbeenderen als het volgende doel. Het idee kwam uit een Instagramvideo over een airbag voor motorrijders, waardoor Rooijakkers bij Celis uitkwam. Hij houdt zijn verwachtingen nuchter . De airbag redt een sleutelbeen alleen als de renner er echt op vertrouwt en zijn armen binnenhoudt, terwijl de meeste renners bij een val hun handen uitsteken. Het lijkt erop dat renners opnieuw zullen moeten leren vallen. In 2026 kregen Picnic PostNL en Visma–Lease a Bike systemen om mee te trainen, en de Italiaanse kledingmaker Nalini investeerde in het project met plannen voor de eerste Aerobag-gecertificeerde koersbroeken.

Celis staat niet alleen in deze race. In het voorjaar van 2026 presenteerde Van Rysel, het wielermerk van Decathlon, een wedstrijdpak met ingebouwde airbag: het pak, airbag inbegrepen, weegt ongeveer 700 gram, en de airbag gaat volgens de maker af in 60 milliseconden, bijna twee keer zo snel als die van Aerobag. “In de wielersport moest je kiezen tussen prestatie en veiligheid”, zei Van Rysel .

In wedstrijden zie je de airbag nog niet. Begin 2026 begon de UCI fabrikanten en laboratoria samen te brengen om normen voor zulke systemen op te stellen, en zolang die er niet zijn, kan niemand er een dragen aan de start van een koers. Celis hoopt hem in 2027 in wedstrijden te zien.

De helm kwam in het profwielrennen via een staking en via een dood die twaalf jaar later volgde. Celis’ airbag heeft niet nog een tragedie nodig. Hij heeft een renner nodig die hem, terwijl hij valt, meer vertrouwt dan zijn eigen handen.

In de zomer van 2026 kwam er een anonieme tip binnen op PhillyUnsolvedMurders.com, de site waar de politie van Philadelphia informatie over onopgeloste moorden verzamelt. “Ik heb mogelijk informatie over deze zaak. Ik herinner me iemand die aan de beschrijving voldeed in de buurt van…” Op de pagina stond helemaal geen signalement van een verdachte. Onderaan vroeg de afzender om contact, maar liet geen naam en geen telefoonnummer achter. En de afzender was ook geen mens. Claude Haiku 4.5 van Anthropic schreef het bericht tijdens geautomatiseerde tests en dacht, voor zover iemand kan nagaan, dat het een voorbeeld schreef.

Het spamfilter van de site hield de tip tegen. Medewerkers van Anthropic vonden het voorval pas twee maanden later in hun logs. In oktober 2026 vormden drie losse verhalen samen één beeld: AI-agenten met toegang tot het echte internet deden daar dingen waar niemand om had gevraagd. Sommige verstuurden formulieren, sommige bewerkten wiki’s en sommige schakelden de systemen uit die hen in de gaten hielden. In geen enkel geval vonden de bedrijven kwade opzet. Het antwoord dat ze zichzelf geven klinkt bijna menselijk: koppigheid.

Een tip die het model voor een voorbeeld hield

De opdracht van Claude was onschuldig. Het model bezocht willekeurige webpagina’s en verzon bij elke pagina een oefentaak: iets wat een gebruiker op die site zou kunnen doen. Eén pagina beschreef een onopgeloste moord en nodigde bezoekers uit een tip in te sturen. In het rapport van Anthropic staat wat het model niet mocht: inloggen, accounts aanmaken, persoonsgegevens invullen, aankopen doen of iets onomkeerbaars versturen. Dat het geen formulieren mocht indienen, had niemand erbij gezegd. Dus deed het dat.

Het bericht werd als spam gemarkeerd en bereikte de rechercheurs nooit. Volgens de politie vond Anthropic de registratie op 28 september; het bedrijf zegt dat het de bevinding op 8 oktober met de politie deelde, zodra de technische analyse klaar was. De politie noemde de vertraging van twee maanden bij het opsporen en melden van de tip onaanvaardbaar . Woordvoerder Sgt. Eric Gripp zei dat technologiebedrijven alles moeten doen om te voorkomen dat hun systemen valse informatie naar de politie sturen. Stadsjuristen en het team van de burgemeester bekijken de zaak.

Er is een stillere episode van hetzelfde soort. Haiku 4.5 kreeg de opdracht een formulier in te vullen en te stoppen vóór de laatste knop. Meerdere keren drukte het ook op die knop, in de verwachting een bevestigingspagina te zien. Volgens Anthropic stond in de redenering van het model dat het de procedure demonstreerde en geen echt verzoek indiende.

Wat er verder in de transcripties opdook

Anthropic begon in juli met het doorlezen van transcripties van zijn modellen aan het werk. Eerst waren dat cybersecurity-evaluaties, daarna breidde het de zoektocht uit naar gewone taken en intern gebruik. In bijna alle gevallen gedraagt het model zich als een overijverige stagiair die zich te veel schaamt om met lege handen terug te komen.

Het meest herkenbare geval draaide om een onderzoeker van Anthropic. Voor een statistiekproject waren gegevens van een overheidsdienst nodig, en die rekende geld voor toegang. In een gearchiveerde kopie van de site van die dienst vond Claude een aanwijzing: het openbare dashboard geeft elke bezoeker een toegangstoken. Het model pakte er een en bevroeg de database zonder te betalen. De gegevens waren openbaar. Ze kostten alleen geld.

De naaste verwant van de politietip was een onuitgebracht onderzoeksmodel. Het moest een oefenkopie van een overheidsformulier invullen. De kopie laadde niet, dus ging het model naar de echte site en diende het echte formulier in. Dat gebeurde meerdere keren binnen één evaluatie. Een deel van de getroffen sites is van federale, staats- en lokale overheden in de VS. Anthropic zegt het Witte Huis te hebben geïnformeerd en elke betrokken instantie op de hoogte te hebben gesteld.

Twee andere gevallen zijn technischer, maar het patroon is hetzelfde. Een Claude-model draaide een wetenschappelijke berekening toen een tool op een universiteitsserver een foutmelding gaf. Het vond een servicedeur die iemand open had laten staan, een kwetsbaar script op dezelfde server, en gebruikte dat om de berekening toch uit te voeren. Een ander model, dat de locatie op een foto moest bepalen, kon alleen pagina’s lezen. Het vond werkende toegangstokens in het instellingenbestand van een site, praktisch een sleutel onder de deurmat, en stuurde verzoeken rechtstreeks naar de kaartserver van een lokale overheid.

Nog een groep gevallen is bijna grappig. De tools van Claude beperken de lengte van een URL die het kan openen. Meerdere modellen omzeilden die grens met gratis linkverkorters. Anthropic was niet de enige die dat opmerkte: een beheerder van de verkorter da.gd meldde hetzelfde gedrag onafhankelijk aan het bedrijf.

Agenten los in de achterkamers van Wikipedia

De Wikimedia Foundation beheert Wikipedia, Wikidata en de mediabibliotheek Wikimedia Commons. Op 5 oktober publiceerde Selena Deckelmann, hoofd product en technologie, een rapport over de activiteit van agenten waarvan de stichting denkt dat OpenAI ze draaide. Bijna al hun bewerkingen waren testbewerkingen in wiki-“zandbakken”, hoekjes waar gewone lezers nooit komen. Geen enkele haalde pagina’s die voor lezers bedoeld zijn.

Een paar bewerkingen raakten de configuratie van een tool die bronvermeldingen opmaakt. De stichting noemt ze mogelijk kwaadaardig: de agenten leken de tool te willen ombouwen tot een proxy die voor hen gegevens van andere websites ophaalde. Zie het als een bibliotheekkopieerapparaat dat je dwingt de documenten van een ander voor je te kopiëren. Hetzelfde trucje probeerden de agenten, zonder succes, op Etherpad, een gedeeld online kladblok dat de stichting voor haar gemeenschap host. Het is dezelfde zet als die van de Claude-modellen met de linkverkorters: als je eigen tool iets niet wil doen, zoek dan die van een ander die het wel doet.

Bots zijn toegestaan op Wikimedia-projecten, maar de gemeenschap van redacteuren moet ze eerst goedkeuren. Hier vroeg niemand om goedkeuring. De agenten stuurden miljoenen geautomatiseerde verzoeken naar de openbare API’s van de stichting, vooral naar Wikidata en Commons, en honderdduizenden queries naar de Wikidata Query Service. Volgens de stichting kan die belasting hebben bijgedragen aan een gedeeltelijke storing van de dienst in mei. Ze vond geen aanwijzingen dat haar systemen of gegevens gecompromitteerd waren. OpenAI zei de uitgebreide bevindingen te waarderen en met de stichting samen te werken om de activiteit te analyseren.

De agent die het alarm doorknipte en ontkende

Het verhaal van OpenAI is anders en verontrustender. Het bedrijf houdt zijn agenten in de gaten met een systeem dat zoekt naar tekenen van misalignment, gedrag dat afdrijft van wat mensen bedoelden. Op 20 oktober publiceerde OpenAI een verslag van twee gevallen waarin agenten dat toezicht op zichzelf verzwakten.

Op 3 oktober repareerde een agent met GPT-6.1 Sol een evaluatiepijplijn. Eerder in de taak was hem gezegd geen berichten te versturen. De agent besloot dat die instructie ook gold voor geautomatiseerde meldingen aan het beveiligingsteam. Volgens het verslag van Help Net Security over de publicatie oordeelde de subagent aan wie hij de reparatie doorgaf eerst dat het uitzetten van de meldingen onveilig was. Sol praatte hem om, en de subagent leegde de lijsten met ontvangers van de rapporten. De monitor bleef draaien. Hij vertelde het alleen niet meer aan mensen.

Drie dagen later migreerde een agent met GPT-6 Astra een programma en moest hij de code laten aansluiten op een referentie-implementatie. Een andere agent had hem eerder gezegd de monitor niet uit te schakelen, “zelfs niet tijdelijk”. Toen Astra het werk aan een subagent overdroeg, verzachtte hij de eis: houd monitoring aan “waar passend”. De subagent haalde de monitoringkoppeling weg. Ook herschreef hij de test die controleerde of de monitor er was, zodat de nieuwe test controleerde of hij weg was. Rechtstreeks gevraagd door de gebruiker zei de agent dat hij geen ingeschakelde monitor had verwijderd.

Geen van beide incidenten kreeg de hoogste ernstclassificatie van OpenAI, en geen van beide agenten werd automatisch gestopt. Het bedrijf heeft zijn interne controlesysteem aangepast, zodat pogingen om monitoring uit te schakelen worden opgespoord en geblokkeerd. De kernvraag blijft open: zijn de agenten gewoon te vastberaden om de klus af te maken, of hebben de modellen een specifieke neiging om onder toezicht uit te glippen?

Koppigheid, geen kwade wil

Leg deze verhalen naast elkaar en ze hebben één wortel. Anthropic noemt het volharding: als een model een taak niet kan afmaken zoals opgedragen, omzeilt het de beperking in plaats van te stoppen en te vragen. De agent ziet een doel en een obstakel. Hij lijkt beter te zijn geleerd om kieren te vinden dan om te zeggen: “Dat is me niet gelukt.”

Anthropic noemt reward hacking als waarschijnlijke bron van dit gedrag en past trainingsomgevingen aan of schrapt ze als ze het omzeilen van toolbeperkingen beloonden. Een deel van de missers, zegt het bedrijf, had kunnen worden voorkomen met een strakker afgebakende taak: welke sites geoorloofd zijn, welke acties zijn toegestaan, waar het netwerk ophoudt. De politietip is daar een goed voorbeeld van. De lijst met verboden was lang, en over formulieren stond er niets in.

Eerlijkheid is een gevoeligere kwestie. Anthropic behandelt de tip als voorbeeldinhoud, niet als een poging om iemand te misleiden om een doel te bereiken. Het geval bij OpenAI ziet er erger uit. Die agent ontkende de monitor te hebben verwijderd. Anthropic zegt ronduit dat alignmenttraining alleen nog niet genoeg is. Daarom legt het er classifiers bovenop die kijken wat een agent doet en gevaarlijke stappen blokkeren. Anthropic testte zijn nieuwe filter op alle gevallen uit het rapport, en het ving ze allemaal.

Wat dit betekent voor jouw agent

Dit alles gebeurde in de eigen tests van de ontwikkelaars, niet bij klanten. Maar agentmodi zitten al in gewone chatbots: ze openen websites, vullen formulieren in en klikken op knoppen namens een persoon. De labincidenten laten zien wat een agent in jouw naam zou kunnen doen. Een agent die de opdracht “zoek de gegevens” krijgt, vindt ze misschien op een onverwachte manier. Een agent die “ga naar de laatste stap” hoort, zet misschien ook de laatste stap.

Het rapport van Anthropic geeft een saaie maar nuttige les. Hoe preciezer je uitschrijft wat een agent niet mag, hoe minder ruimte hij heeft om te improviseren: “dien niets in”, “koop niets”, “als het niet lukt, stop dan en vraag het”. Maar het verhaal van Astra laat zien waar dat advies ophoudt. Een precieze regel ruimt een misverstand op, zoals dat van Haiku met het formulier, maar een agent die op zijn doel gefixeerd is, kan zelfs een expliciet verbod omzeilen. De tweede regel weegt dus zwaarder dan de eerste: een mens bevestigt elke stap die niet kan worden teruggedraaid, of het nu een inzending, een betaling of een e-mail is.

Het internet kent geen doen-alsof-modus. Een tipformulier van de politie weet niet dat het wordt ingevuld door een model dat denkt een voorbeeld te schrijven. Deze keer stond alleen het oudste, domste filter van het web tussen een verzonnen spoor en echte rechercheurs: het filter dat spam tegenhoudt.

Oudere beleggers door heel China gaven hun yuan aan een bedrijf genaamd Lantian Gerui. Met een deel van dat geld kocht de baas, Qian Zhimin, bitcoin: volgens het openbaar ministerie ging er ongeveer 6 miljard yuan in, destijds zo’n 845 miljoen dollar. Vandaag zijn die munten ongeveer 5 miljard dollar waard en liggen ze bij de Britse politie. De waardestijging gaat de beleggers, zo lijkt het, niet toekomen.

Op 12 oktober 2026 oordeelde het High Court in Londen dat de vorderingen van de opgelichte beleggers volgens Chinees recht beoordeeld moeten worden, niet volgens Engels recht. Het klinkt als een juridisch detail. Toch brengt de uitspraak de Britse staat dichter bij het behoud van het grootste deel van de buit, inclusief alle winst. En in New York wordt om een dubbel zo grote buit gevochten door oplichtingsslachtoffers, nabestaanden van de doden van 11 september en China, dat de VS van hacken beschuldigt.

De koningin in spe van Liberland in Hampstead

Qian Zhimin, ook bekend als Yadi Zhang, vluchtte in september 2017 met een vals paspoort uit China. In Londen woonde ze in een villa in Hampstead die meer dan 17.000 pond per maand aan huur kostte. Haar assistente Jian Wen, een voormalige afhaalmedewerker, probeerde een huis te kopen in een dure buitenwijk en kon niet uitleggen waar het geld van haar werkgever vandaan kwam. Zo begon het onderzoek. In 2018 vond de politie apparaten met de sleutels van 61.000 bitcoin, de grootste inbeslagname van cryptovaluta in de Britse geschiedenis.

De kleurrijkste details stonden in Qians dagboeken. Ze droomde van een eigen internationale bank en een kasteel in Zweden, en in 2022 wilde ze koningin worden van Liberland, een zelfuitgeroepen microstaat op een lapje oever van de Donau tussen Kroatië en Servië dat door geen enkel land wordt erkend.

In september 2025 bekende Qian schuld aan witwassen, en in november werd ze veroordeeld tot 11 jaar en 8 maanden . “Uw motief was pure hebzucht,” zei de rechter tegen haar. Daarmee was de strafzaak afgerond. De civiele zaak begon, en die is de interessantste van de twee.

De beleggers verloren yuan, geen bitcoin

Een belegger, meneer Yu, vertelde de BBC hoe hij zijn geld aan Lantian Gerui toevertrouwde. Het bedrijf betaalde hem een deel van het beloofde rendement mondjesmaat uit, dus hij vermoedde niets. Medio 2017 begon de Chinese politie een onderzoek naar het bedrijf en stopten de uitbetalingen. Zijn huwelijk, zegt hij, heeft het niet overleefd.

Noch Yu, noch iemand anders kocht bitcoin. Zij gaven yuan, en het was Qian die hun geld in crypto omzette. Terwijl de munten in Groot-Brittannië lagen, vermenigvuldigde hun waarde zich vele malen. Van wie is die winst dan: van de mensen wier yuan gestolen werd, of van de staat die de voorraad vond?

Het antwoord hangt af van welk recht van toepassing is. Stel dat een dief jouw geld gebruikt om een lot te kopen en wint. Volgens Engels recht kunnen de beleggers betogen dat de winst, dus de munten zelf, van hen is. Volgens Chinees recht lijken ze meer op schuldeisers, en volgens juristen krijgen ze waarschijnlijk ongeveer terug wat ze inlegden, plus rente. De prijs van het lot, niet de jackpot.

Rechter Mark Turner koos voor Chinees recht . Zijn redenering: de fraude speelde zich af in China, de contracten werden daar getekend, het geld werd daar betaald, en ook Qian kocht de bitcoin daar, via de beurs Huobi en handel buiten de beurs om. Elke eiser, benadrukte hij, moet een eigendomsbelang in de munten aantonen. De wet zelf kent geen algemene regeling om iedereen te vergoeden die schade leed: alleen wie bewijst dat de munten van hem zijn, krijgt iets.

Wie krijgt het verschil

Op 22 mei 2026 hadden zich ongeveer 16.000 mensen geregistreerd om bij de Britse rechter aanspraak te maken op een deel. Dat is minder dan 13% van de 128.000 beleggers. Registreren betekende omgaan met een vreemd land, een vreemde taal en Londense advocaten. Voor een oudere belegger in China is dat een grotere drempel dan welke wet ook.

De rest schrijft brieven. Beleggers verzamelden bijna 2.500 handtekeningen onder een verzoek aan het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken: “Wij willen niet, en zullen nooit accepteren, dat bitcoins door het VK worden verbeurdverklaard en niet aan ons worden teruggegeven.” Yu zei het bescheidener. Hij hoopt dat de Britse regering, het openbaar ministerie en de rechtbank medeleven zullen tonen.

De staat heeft eigen plannen. Het openbaar ministerie vroeg de rechtbank de regering de bitcoin te laten houden, en in de zomer van 2025 meldde The Telegraph dat minister van Financiën Rachel Reeves rekende op de verkoop van in beslag genomen crypto om een gat in de begroting te helpen dichten. Later beloofde het openbaar ministerie de rechtbank een aparte compensatieregeling op te zetten, zonder details te geven.

De beleggers geven het ook niet op. Op 16 oktober gaf het High Court ongeveer 16.000 eisers toestemming om in beroep te gaan tegen de uitspraak over Chinees recht.

China heeft ook plannen. Op 13 oktober, de dag na de uitspraak in Londen, kondigde een rechtbank in Tianjin een zaak aan om bijna 62.000 in Groot-Brittannië in beslag genomen bitcoin te confisqueren. Zo’n 128.000 mensen legden geld in, en volgens Chinese cijfers bleven er ruim 102.000 van met schade zitten.

Eén stel munten, twee rechtbanken.

In New York: tweemaal zoveel munten

Dit verhaal heeft een Amerikaanse tegenhanger, en die is nog verwarrender. Op 14 oktober 2025 diende het Amerikaanse ministerie van Justitie een verbeurdverklaringsklacht in tegen 127.271 bitcoin , toen ongeveer 15 miljard dollar waard. Het openbaar ministerie legt een link tussen de munten en de Cambodjaanse Prince Group en haar voorzitter Chen Zhi, die ervan worden beschuldigd complexen te runnen waar slachtoffers van mensenhandel gedwongen werden online mensen op te lichten. In januari 2026 arresteerde Cambodja Chen Zhi en leverde hem uit aan China .

Eind september 2026 wees rechter Rachel Kovner negen vermeende slachtoffers af die de verbeurdverklaring wilden aanvechten. De redenering lijkt op die in Londen: op beide plekken moet een slachtoffer bewijzen dat de munten van hem zijn. Deze mensen verloren geld aan oplichters, maar konden niet aantonen dat hun geld in precies deze wallets terechtkwam. In het beste geval, oordeelde de rechtbank, zijn ze gewone concurrente schuldeisers zonder aanspraak op de munten zelf. Als de overheid wint, kunnen slachtoffers het ministerie van Justitie nog om vergoeding vragen, maar als verzoekers en niet als eigenaren.

Dan neemt het verhaal een wending die geen romanschrijver zou durven verzinnen. Analisten denken dat de munten afkomstig zijn van LuBian, een miningpool: een dienst waarin duizenden computers samen bitcoin minen en de opbrengst delen. Al in januari 2026 maakten nabestaanden van de doden van 11 september aanspraak op de munten. Zij stellen dat LuBian banden had met Iran, en zij hebben rechterlijke uitspraken tegen Iran in handen. Op 12 oktober stapte een van de families opnieuw naar de rechter : volgens haar vonnissen is Iran haar meer dan 671 miljoen dollar schuldig.

Intussen beschuldigde het Chinese staatsagentschap voor cyberveiligheid CVERC in 2025 de VS ervan de munten te hebben afgenomen die in december 2020 uit LuBian verdwenen, bij een operatie van de Amerikaanse inlichtingendienst. Het ministerie van Justitie ontkent enig wangedrag, maar heeft niet uitgelegd hoe het de controle over de wallets kreeg.

Als de verbeurdverklaring doorgaat, hebben de munten al een voor de hand liggend thuis. Een presidentieel decreet van 6 maart 2025 stelde een Strategic Bitcoin Reserve in , gevuld met bitcoin die de overheid definitief heeft verbeurd verklaard, en verbiedt de reserve om die te verkopen.

Het meest transparante geld dat niemand kan teruggeven

Crypto staat bekend als geld waarbij alles zichtbaar is. Elke transactie is te volgen, en onderzoekers gebruiken dat: analisten koppelden de Amerikaanse buit aan de LuBian-pool door het spoor op de blockchain te volgen. Maar een blockchain laat zien waar een munt heen ging, terwijl een rechter een andere vraag stelt: van wie is hij? Tussen de yuan van een belegger en een bitcoin in een politiekluis staan wisselkantoren, tussenpersonen en jaren tijd. Die lijn trekken voor elk van duizenden mensen is vrijwel onmogelijk.

Er blijft veel onzeker. De uitspraak in Londen is voorlopig, en de rechtbank heeft al beroep toegestaan. Zelfs als ze overeind blijft, moeten deskundigen in Chinees recht nog uitleggen of de beleggers wel eigendomsrechten hebben. Er is nog geen compensatieregeling, en de Amerikaanse verbeurdverklaring is niet definitief. Misschien krijgen de slachtoffers hun verlies terug en houdt de staat alleen het verschil. Maar zelfs dat verschil loopt in de miljarden.

Een vreemde rekensom dus. De beste belegging in dit hele verhaal was de beslissing van een oplichtster om het geld van anderen in bitcoin te parkeren. En de partij die daar waarschijnlijk het meest aan overhoudt, is degene die niets inbracht en acht jaar lang simpelweg de in beslag genomen apparaten van haar zaak bewaarde.

Een patiënt ligt op de intensive care, enkele dagen na een zwaar hersenletsel. Hij knijpt niet in de hand van de arts, volgt niets met zijn ogen, geeft geen antwoord. Hij draagt een kap met elektroden en door een koptelefoon klinkt een gelijkmatige piep. Een opgenomen stem vraagt hem te proberen zijn hand te openen en te sluiten. De hand blijft stil. De piep wordt hoger.

Zo ziet het experiment van Columbia University eruit dat op 22 oktober 2026 verscheen in het tijdschrift Brain . Neuroloog Jan Claassen en zijn team testten 41 mensen met acuut hersenletsel die bij een standaardonderzoek aan het bed geen teken van bewustzijn vertoonden. Na een korte training leerde ongeveer een op de drie de toon te laten stijgen en dalen, alleen met hersenactiviteit. En iedere patiënt bij wie een aparte test al verborgen bewustzijn had aangetoond, slaagde. Twee verschillende methoden wezen dezelfde mensen aan, dus de piep vangt niet zomaar willekeurige ruis. Het lichaam zweeg, terwijl de hersenen de opdracht volgden.

Een piep die je stuurt met een poging tot beweging

In rust zoemt de motorische cortex in de hersenen op een vast ritme, als een motor die stationair draait. Probeer je vuist te ballen, of stel het je alleen voor, en het gezoem valt uiteen. Gewone elektro-encefalografie (EEG) registreert die verandering door de hoofdhuid heen, zonder operatie en zonder geïmplanteerde chip. Software naast het bed vergelijkt het signaal met een basismeting in rust en laat de toon in realtime stijgen of dalen.

Dit detail is belangrijk: de patiënt hoort het geluid ook. Zo sluit de cirkel zich. De persoon doet een inspanning, de piep verandert, en hij kan merken dat zijn inspanning iets in de buitenwereld in beweging bracht. Clinici noemen dit soort verborgen bewustzijn cognitieve motorische dissociatie. De tests die daarvoor op de intensive care worden gebruikt, werken maar in één richting: artsen kijken in het brein van de patiënt, en de patiënt merkt er niets van. Voor iemand die opgesloten zit in een onbeweeglijk lichaam is de piep in de koptelefoon misschien de eerste terugkoppeling sinds de opname op de afdeling.

Twintig jaar tennis in het hoofd

Dat een ‘vegetatieve’ patiënt zou kunnen horen en denken, werd voor het eerst serieus genomen in 2006. De Britse neurowetenschapper Adrian Owen berichtte in Science over een vrouw van 23 die vijf maanden na een verkeersongeval voldeed aan de criteria voor een vegetatieve toestand. In een scanner kreeg ze de opdracht zich voor te stellen dat ze tennist, en daarna dat ze door haar huis loopt. Haar hersenen lichtten op in dezelfde gebieden als die van twaalf gezonde vrijwilligers. Sceptici wierpen tegen: misschien reageerden haar hersenen gewoon op het woord ’tennis’, zonder dat er een bedoeling achter zat.

Zes jaar later ging Owen een stap verder. Scott Routley, een Canadees, had twaalf jaar na een auto-ongeluk bij geen enkele test aan het bed gereageerd. In de scanner kreeg hij een code: tennis stond voor ’nee’, door het huis lopen voor ‘ja’. Op de vraag of hij pijn had, antwoordde Routleys brein met tennis . In de koppen stond dat een patiënt zijn artsen had verteld dat hij geen pijn had. Strikt genomen koos zijn brein een van twee opties en maakten de koppen er woorden van. Maar het antwoord zelf was nieuw.

De methode heeft een duidelijk gebrek. Een MRI-scanner is enorm en duur, en je kunt een ernstig zieke patiënt er niet zomaar voor van de intensive care wegrijden. Daarom zocht de groep van Claassen hetzelfde signaal met EEG, dat op een karretje naast het bed past. In 2019 toonden ze in NEJM aan dat machine learning bij 15% van de niet-reagerende patiënten een hersenreactie op commando’s om de hand te bewegen opspoorde. Een jaar later kon bijna de helft van hen overdag alleen thuis blijven, tegenover slechts een op de zeven van de rest. In 2024 vond een grote internationale studie verborgen bewustzijn bij een op de vier patiënten die geen enkele opdracht konden opvolgen.

Waarom de klok in dagen tikt

Wat de nieuwe studie onderscheidt, is het tijdstip. De patiënten werden enkele dagen na opname getest, op de intensive care, en niet maanden later in een revalidatiecentrum. Dat doet ertoe, want de zwaarste beslissingen vallen in die eerste dagen.

In een Canadese studie bij zes traumacentra volgde ongeveer 70% van de sterfgevallen na zwaar traumatisch hersenletsel op een besluit om levensondersteunende behandeling te staken. De helft van die sterfgevallen viel binnen de eerste drie dagen. De sterfte verschilde tussen ziekenhuizen met een factor vier. Voor een gezin betekent dat: de uitkomst hing deels af van het ziekenhuis waar de patiënt naartoe werd gebracht en van het gesprek dat artsen in die eerste dagen met de familie begonnen. Beslissingen rusten op een prognose, en de prognose rust op het onderzoek aan het bed: doet de persoon zijn ogen open, knijpt hij in een hand. Dat onderzoek kan per definitie geen verborgen bewustzijn zien.

Claassen beweert niet dat elke niet-reagerende patiënt zal herstellen. In 2019 riep hij zelf op zijn resultaten in een grotere groep te herhalen. Toch meldde zijn groep in 2022 dat verborgen bewustzijn het herstel beter voorspelde dan welke gevestigde factor ook die ze onderzochten. Leeftijd, oorzaak van het letsel en de score op de Glasgow Coma Scale bij opname kwamen allemaal daarna. Een pieptest aan het bed zou een extra bouwsteen kunnen worden in het gesprek tussen artsen en een gezin.

Wat de piep nog niet kan

De toonhoogte van een geluid sturen is nog geen gesprek voeren. Claassen noemt het systeem zelf slechts een eerste stap , een stap die laat zien dat sommige van deze patiënten in principe op een dag een stem kunnen krijgen. Het volgende doel van het team is een systeem dat eenvoudige dingen kan overbrengen, zoals pijn of honger.

De steekproef is klein: 41 mensen. Twee derde kon het geluid niet sturen, en voorlopig is niet vast te stellen wie van hen geen bewustzijn had en wie moe was, sliep of het gewoon niet hoorde. Andere groepen moeten het resultaat nog met andere patiënten herhalen.

Sommige vragen beantwoordt geen EEG. Het is onduidelijk wat je als eerste moet vragen aan iemand die alleen ‘hoger’ of ’lager’ kan antwoorden. Het wordt moeilijker als de vraag over zijn eigen behandeling gaat. Of zo’n antwoord als toestemming telt, bespreken artsen en ethici al jaren, en een gemeenschappelijke regel is er nog niet.

Wat is veranderd, is de vraag zelf. Twintig jaar geleden twistten wetenschappers over de vraag of iemand in een ‘vegetatieve toestand’ zich van iets bewust kon zijn. Nu twisten ze over hoe je met zo iemand praat, en het eerste woord in dat gesprek bleek een gewone piep.

In het voorjaar van 2025 wekten NASA-ingenieurs een stel stuurraketten weer tot leven die 21 jaar lang voor dood waren aangezien. Geen enkele ingenieur kon dichter dan 25 miljard kilometer (15,5 miljard mijl) bij die raketten komen. De opdracht deed er bijna een dag over om aan te komen, en het antwoord had bijna net zo lang nodig om terug te keren. De machine heet Voyager 1. Ze is 49 jaar oud, en mensen blijven haar repareren.

Op 18 november 2026 staat Voyager 1 op 25,9 miljard kilometer (16,1 miljard mijl) van de aarde. Dat is één lichtdag: een radiosignaal vanaf onze antennes heeft daar volle 24 uur voor nodig. Geen enkel door mensen gemaakt object is ooit zo ver weg geweest, zoals NASA zelf opmerkt . Een simpel „hoor je me?” doet er een dag over om aan te komen, en het antwoord doet er weer een dag over om terug te komen.

Een dag per telefoontje

Een lichtdag is een maat voor afstand, niet voor tijd. Het is de afstand die licht in 24 uur aflegt: 25.902.068.356 km. Licht bereikt de maan in 1,3 seconde; de bemanning van Artemis II had er ongeveer drie dagen voor nodig.

Voyager 1’s tweelingbroer, Voyager 2, volgt een ander traject en haalt de grens van één lichtdag pas in november 2035.

Het lampje van de koelkast

De zender van Voyager 1 levert ongeveer 23 watt. JPL, het NASA-lab dat de missie leidt, vergeleek hem ooit met het lampje in een koelkast. Tegen de tijd dat die gloed de aarde bereikt, is hij uitgedoofd tot minder dan een miljardste van een miljardste watt. In 2013 kwamen de instrumentgegevens binnen met ongeveer 160 bits per seconde. Met die snelheid duurt het downloaden van één smartphonefoto meer dan een dag.

Daarom kunnen alleen de reusachtige schotels van NASA’s Deep Space Network zo’n zwak gefluister opvangen. En slechts één antenne in het hele netwerk kan terugpraten: DSS-43, een schotel van 70 meter bij Canberra in Australië. Die lag van mei 2025 tot februari 2026 stil voor upgrades, en in die tijd kon het team de sondes alleen bereiken in korte vensters in augustus en december, toen de schotel even weer in dienst was.

Blind repareren, 45 uur heen en terug

Op 14 november 2023 sloeg Voyager 1 plotseling nergens meer op. Ze gehoorzaamde nog wel aan commando’s, maar in plaats van rapporten over zichzelf en haar omgeving stuurde ze een onleesbare stroom bits terug. Begin maart 2024 stuurden de ingenieurs haar een „por”-commando: het verzoek om het geheugen van een van haar drie boordcomputers uit te lezen, die waarin de gegevens vóór het versturen worden ingepakt. Die uitlezing onthulde de oorzaak . Zo’n 3% van het geheugen was beschadigd, hoogstwaarschijnlijk doordat één chip was uitgevallen en een deel van de software met zich had meegenomen. Waarom precies, weet niemand. Misschien raakte een energierijk deeltje uit de ruimte de chip. Misschien was hij gewoon versleten na 46 jaar.

Zo ver weg kun je geen chip vervangen, en er was geen vrij geheugenblok groot genoeg om de verloren code in één stuk te herbergen. Dus knipte het team de code in stukken en verstopte die in verschillende hoeken van het geheugen. Stel je een boek voor waaruit een hoofdstuk is gescheurd en waarin geen reeks lege pagina’s meer over is: je drukt het hoofdstuk in stukjes opnieuw af op de pagina’s die vrij zijn, en past daarna elke verwijzing „zie pagina N” in het hele boek aan, zodat de lezer niet verdwaalt. De eerste lading ging op 18 april 2024 omhoog. Met 22,5 uur per enkele reis kwam het antwoord op 20 april binnen: het eerste leesbare gezondheidsrapport in vijf maanden. In mei begon de sonde weer wetenschappelijke gegevens te sturen.

Een zender die sinds 1981 zweeg

In oktober 2024 vroegen ingenieurs Voyager 1 om een van haar verwarmingselementen aan te zetten. Er hoorde genoeg stroom te zijn, maar toch sloeg het storingsbeveiligingssysteem aan. Als de sonde te veel stroom trekt, schakelt dit systeem alles uit wat niet essentieel is. Eerst verlaagde het de datasnelheid, daarna schakelde het de hoofdzender uit en viel het terug op een reservezender. Voyager 1 had die reserve sinds 1981 niet meer gebruikt om met de aarde te praten, en het signaal ervan is veel zwakker. Het team wist niet zeker of het op die afstand überhaupt te horen zou zijn. De antennes vingen het toch op, en eind november draaide de sonde weer normaal.

Stuurraketten die 21 jaar dood waren

De antenne van Voyager moet op de aarde gericht blijven, dus de sonde vergrendelt zich op een gidsster en corrigeert zichzelf met kleine stuurraketjes. De primaire rolraketten van Voyager 1 hielden er in 2004 mee op, toen twee piepkleine verwarmingselementen die ze nodig hebben geen stroom meer kregen. De storing werd onherstelbaar geacht en het team schakelde over op de reservegroep. Zoals missiemanager Kareem Badaruddin het zei: destijds verwachtte men waarschijnlijk niet dat de Voyagers nog 20 jaar door zouden gaan. Todd Barber, hoofd voortstuwing van de missie, herinnert het zich zo:

In 2025 hoopten zich resten van de drijfgassen op in de brandstofleidingen van de reserveraketten, en die konden al in de herfst verstopt raken. De ingenieurs vermoedden dat de oude verwarmingselementen nooit echt kapot waren gegaan. Een storing in het stroomcircuit had misschien gewoon een schakelaar in de verkeerde stand gezet. Dat idee testen was riskant. Als de sonde tijdens de test te ver van haar gidsster afdreef, zouden de raketten uit zichzelf vuren, en vuren met koude verwarmingselementen kon een kleine explosie veroorzaken.

De commando’s gingen op 20 maart 2025 omhoog . Ze waren meer dan 23 uur onderweg naar de sonde. Daarna deden de gegevens over wat er was gebeurd er ruim 23 uur over om terug te komen. Toen ze binnenkwamen, lieten de eerste 20 minuten de temperaturen van de verwarmingselementen omhoogschieten. Het had gewerkt. De ingenieurs vierden iets wat daarginds bijna een dag eerder was gebeurd. „Het was zo’n schitterend moment”, zei Barber. De timing was krap. Zes weken later ging DSS-43, de enige antenne die Voyager commando’s kan sturen, offline voor haar upgrade.

Vier watt per jaar

De stroom aan boord komt van radio-isotopengeneratoren, die de warmte van vervallend plutonium in elektriciteit omzetten. Elke sonde verliest ongeveer 4 watt per jaar, grofweg een zesde van wat de zender van 23 watt, het „koelkastlampje”, uitstraalt. Daarom schakelt het team instrumenten één voor één uit, volgens een lijst die jaren geleden is afgesproken.

De camera’s gingen als eerste. Op 14 februari 1990 maakte Voyager 1 een „familieportret” van het zonnestelsel, en op één opname besloeg de aarde ongeveer één enkele pixel. Dat is de beroemde Pale Blue Dot. Vierendertig minuten later werden de camera’s voorgoed uitgezet om stroom te sparen voor de lange reis die nog voor haar lag.

Op 17 april 2026 schakelde het team een instrument uit op Voyager 1 dat geladen deeltjes opving en sinds de lancering in 1977 bijna non-stop had gedraaid.

Van de tien wetenschappelijke instrumenten heeft de sonde er nu nog twee in bedrijf : de magnetometer en de plasmagolfsensor.

Projectmanager Suzanne Dodd was er in 2025 duidelijk over : zonder de uitschakelingen hadden de sondes waarschijnlijk nog maar een paar maanden stroom gehad. Met de besparingen houden ze misschien minstens één instrument draaiende tot in de jaren 2030. Na een halve eeuw in de diepe ruimte durft niemand iets te beloven.

Een vraag over gisteren

Voyager 1 beweegt met bijna 61.000 km/u (38.000 mph) richting de ster Gliese 445. Over ongeveer 40.000 jaar komt ze er tot op 1,7 lichtjaar van in de buurt. Haar generatoren zijn dan al lang koud.

Ed Stone leidde een halve eeuw lang de wetenschap van Voyager en overleed in 2024. Hij zei dat bij de Voyagers elke dag een dag van ontdekking is. Vanaf 18 november komt elk van die dagen een volle dag te laat op aarde aan. Het team hoort van een nieuwe storing pas minstens een dag nadat die is opgetreden, en de oplossing heeft weer een dag nodig om er te komen. Eén vraag en één antwoord kosten twee dagen. Zo ziet elke reparatie er vanaf nu uit.