Hij zei dat bitcoin niet te stelen is. In 1896 werkte dat argument

De verdediging draaide om één gedachte. Bitcoin is slechts een elektronische registratie zonder eigen waarde, en je kunt niemand van iets waardeloos beroven. De verdachte had een bende geholpen die op het Thaise eiland Koh Samui met dreigementen een gezin dwong 2,48 bitcoin over te maken. Het Thaise Hooggerechtshof boog zich in voltallige zitting over dat argument en verwierp het. Een samenvatting van de uitspraak verscheen op 28 oktober 2026: bitcoin is eigendom, en de wet beschermt het tegen roof op dezelfde manier als een portemonnee.

Kun je iets stelen wat je niet kunt vasthouden? Het klinkt als een naïeve vraag, maar juristen vechten er al ruim tien jaar over, en landen geven er nog steeds verschillende antwoorden op. Een rechtbank in Tokio besliste in 2015 dat bitcoin helemaal niet in eigendom kan worden gehouden. Al in de jaren 1890 gebruikte een Duitse rechter dezelfde redenering om een man vrij te spreken die elektriciteit had gestolen: stroom is geen zaak. Het antwoord doet er in het dagelijks leven toe. Neemt de politie je aangifte van diefstal aan? Wie krijgt de munten als een beurs failliet gaat?

Een café op Koh Samui

De overval vond plaats op 15 september 2022 in een café op Koh Samui. Vijf buitenlandse mannen gingen aan tafel bij een man en zijn vrouw, een Russische staatsburger. Volgens een verslag van de zaak lieten ze merken dat ze de bewegingen van het gezin kenden, bedreigden ze het jonge kind van het stel en sloegen ze de man in het gezicht. Onder die druk kocht de vrouw 2,480801 BTC voor 50.000 dollar, destijds ongeveer 1,878 miljoen baht, en stuurde ze die naar een wallet die een van de aanvallers beheerde.

In de stukken wordt de verdachte niet bij naam genoemd; hij heet “meneer A.” Volgens berichten over de uitspraak was hij niet een van de vijf mannen in het café. In plaats daarvan regelde hij de reis van de bende naar het eiland, hun verblijf en hun vlucht per veerboot. De rechtbank gaf hem 15 jaar en kortte de straf daarna met een derde omdat zijn verklaring de zaak had geholpen. Dan blijft er tien jaar over. De rechter beval hem ook de bitcoin aan de slachtoffers terug te geven of, als dat niet lukte, hun 1,878 miljoen baht te betalen. Volgens CoinDesk bevestigde het Hooggerechtshof de straf van tien jaar.

De verdediging was niet zo leeg als ze klinkt. Artikel 137 van het Thaise Burgerlijk en Handelswetboek, dat het Hooggerechtshof zelf aanhaalt, omschrijft een “zaak” als een lichamelijk object, iets met een fysiek lichaam. Een bitcoin kun je niet oppakken. Hij heeft geen gewicht en geen afmetingen.

De rechters antwoordden met de markt. Bitcoin heeft een marktprijs, kan voor contant geld worden geruild zodra er een koper opduikt, en iedereen kan het houden. Het is minstens zoveel waard als wat iemand ervoor betaalde. De rechters wezen ook op een besluit uit 2018 over digitale activa, dat cryptovaluta omschrijft als elektronische gegevens waarmee je goederen en diensten betaalt. Een brief van de Bank of Thailand stelt dat crypto geen wettig betaalmiddel is; de rechters legden die terzijde als antwoord op een andere vraag. Ook met een goudstaaf of een schilderij kun je de boodschappen niet betalen, en toch kunnen ze allebei worden gestolen. Geld zijn en eigendom zijn zijn twee aparte vragen.

Stroom is ook geen zaak

Dezelfde strijd is al eerder gevoerd, en toen won de verdediging. Tussen 12 en 17 januari 1895 liet een man in Kiel zijn motor draaien op stroom van de plaatselijke centrale, zonder van plan te zijn ervoor te betalen. De regionale rechtbank in Kiel sprak hem vrij. Diefstal volgens het Duitse strafwetboek was het wegnemen van een roerende zaak, en een zaak moest een fysiek lichaam hebben. Elektriciteit, oordeelden de rechters, was een kracht of een toestand van materie, geen stof. Op 20 oktober 1896 liet het Reichsgericht, het hoogste Duitse gerecht in Leipzig, de vrijspraak in stand.

Een rechter kan niet straffen zonder wet, dus schreven wetgevers er een. Op 9 april 1900 nam Duitsland een wet aan tegen het “onttrekken van elektrisch werk”, strafbaar met gevangenisstraf of een boete tot 1.500 mark. Die bestaat nog steeds als paragraaf 248c van het Duitse strafwetboek, in het hoofdstuk over diefstal. Het wegnemen van stroom is echter nooit diefstal geworden.

Bitcoin deelt het probleem van stroom: je kunt het niet in je zak steken. En het is nog minder fysiek. Elektriciteit stroomt tenminste door draden; bitcoin bestaat alleen als de som van invoeren in een gedeeld grootboek van overdrachten.

458 munten die niemand kon bezitten

In 2014 ging Mt. Gox, een bitcoinbeurs in Tokio, failliet nadat er enorm veel bitcoin van was gestolen. Een klant vroeg de curator zijn 458 munten terug te geven. Zijn redenering was simpel: als de bitcoin van hem was, hoorde die buiten de failliete boedel te blijven en aan hem terug te gaan.

In augustus 2015 wees de rechtbank van Tokio hem af. Het Japanse Burgerlijk Wetboek erkent alleen eigendom van tastbare zaken. De klant voerde aan dat de blockchainregistratie zijn bitcoin was en dat alleen hij erover beschikte. De rechtbank nam geen van beide punten over. Een blockchain slaat een geschiedenis van overdrachten op, en een “saldo” ontstaat pas als je die overdrachten bij elkaar optelt. Er is geen enkele registratie die de bitcoin zelf is.

Het was een uitspraak in eerste aanleg, die niemand bindt behalve de partijen. Toch laat ze precies zien waar die redenering toe leidt.

Een penthouse betaald met andermans USDT

In Singapore dook de vraag in 2023 op in een loonzaak. Ho Kai Xin werkte voor een aannemer die personeel bij de beurs Bybit in crypto betaalde, en zij was de enige die de maandelijkse betaalspreadsheets bewerkte. Tussen 31 mei en 31 augustus 2022 stuurden acht onregelmatige betalingen 4.209.720 USDT naar vier adressen. Een van die wallets was, zo bleek uit de gegevens van de aanbieder, geregistreerd met haar identiteitskaart en een selfie. Ho wees naar een neef genaamd Jason, die haar laptop zou hebben gebruikt. De rechtbank concludeerde dat Jason ofwel niet bestond ofwel zo’n rol niet had gespeeld.

Volgens Bybit ging het geld naar een nieuwe auto van ongeveer 362.000 Singapore-dollar en naar Louis Vuitton-spullen ter waarde van 30.000 Singapore-dollar. Ho annuleerde ook een overheidsflat die ze al had besteld en kocht met haar man een penthouse in eigendom ter waarde van bijna 3,7 miljoen Singapore-dollar. Rechter Philip Jeyaretnam schreef dat de houder van een cryptoactivum een eigendomsrecht heeft op een “thing in action”, een vorderingsrecht. Denk aan geld op een bankrekening: je kunt het niet aanraken, maar het is van jou, en een rechter beschermt het. Omdat USDT, een stablecoin gekoppeld aan de dollar, iemands eigendom is, kon de rechtbank meer doen dan Ho veroordelen tot betaling van een schuld. Ze kon bevelen dat de munten zelf aan hun eigenaar worden teruggegeven.

De munten van de klanten, niet van de beurs

Het verhaal van Mt. Gox heeft een spiegelbeeld, en dat komt uit een land met common law, waar veel van het recht uit eerdere uitspraken is opgebouwd. In 2020 nam rechter Gendall in Nieuw-Zeeland de ineenstorting van Cryptopia onder handen, een gehackte cryptobeurs. Hij oordeelde dat de munten op de beurs van de klanten waren en dat Cryptopia ze alleen namens meer dan 900.000 mensen had bewaard. Zo’n uitspraak kent verliezers. Nu de munten buiten de gezamenlijke pot vielen, bleef er voor de andere schuldeisers van Cryptopia minder over: in plaats van ongeveer 85% van wat hun toekwam terug te krijgen, konden ze nu minder dan de helft verwachten.

Groot-Brittannië goot dit uiteindelijk in een wet. Op 2 december 2025 trad een wet op digitale activa in werking. Het Engelse recht kende vroeger twee soorten persoonlijke eigendom: dingen die je kunt vasthouden, en rechten die je kunt afdwingen, zoals een schuldbekentenis of geld op een bankrekening. Nu verliest iets zijn bescherming als eigendom niet meer alleen omdat het in geen van beide vakjes past. Crypto kan als derde soort gelden. Waar die derde categorie ophoudt, zullen de rechters moeten uitzoeken.

Rusland leerde het eerst in beslag te nemen

De vrouw die in het café op Koh Samui werd beroofd, is een Russische staatsburger, en haar land kwam vanuit de tegenovergestelde richting tot hetzelfde antwoord: het begon met inbeslagname. Op 20 februari 2026 ondertekende president Vladimir Poetin een wet waarbij digitale valuta voor de toepassing van het Wetboek van Strafrecht als eigendom geldt. De wet gaat vooral over inbeslagname en confiscatie. Onderzoekers kunnen een usb-stick, hardware wallet of computer met de sleutels meenemen of, waar het technisch kan, de munten overzetten naar een adres dat de staat beheert.

Vier maanden later, op 16 juni 2026, actualiseerde het Hooggerechtshof van Rusland in voltallige zitting zijn richtlijn uit 2002 over diefstal, roof en gewapende roof. In de lijst van dingen die kunnen worden gestolen staan nu ook digitale valuta en digitale rechten, naast banksaldo’s en digitale roebels. Een diefstal van zulke activa is voltooid zodra ze de rekening van het slachtoffer verlaten. Voor slachtoffers betekent dat dat rechters het wegnemen van andermans crypto als diefstal of roof moeten behandelen, net als geld van een bankrekening nemen.

Erkenning werkt twee kanten op, en de volgorde in Rusland maakt dat duidelijk. Eigendom is wat de wet beschermt tegen dieven, en ook wat ze kan bevriezen en confisqueren. Voor bitcoinhouders is dat een faire ruil: zolang een munt als louter gegevens geldt, is het moeilijk de dief te straffen en de munt terug te krijgen.

Schadevergoeding tegen prijzen van 2022

Dan blijft het gezin uit het café op Koh Samui over. De rechters koppelden de waarde van bitcoin aan wat het had gekost, dus als de munten niet terugkomen, ligt de schadevergoeding vast op die prijs: 1,878 miljoen baht. Op 30 oktober 2026, na de hack bij Binance, zakte bitcoin onder de 77.000 dollar. Dezelfde 2,48 BTC is nu ongeveer 190.000 dollar waard, bijna vier keer wat de vrouw eronder dwang moest betalen.

Als de munten nooit opduiken, krijgt het gezin ongeveer een kwart van de huidige waarde in contanten. Bitcoin eigendom noemen was maar het halve werk. De volgende strijd gaat over welke prijs telt: wat het toen kostte, of wat het nu waard is.