Hij gelooft niet in God, maar kreeg toch een religieuze vrijstelling van AI

David Durman hoefde niet in God te geloven om op zijn werk onder ChatGPT uit te komen. Hij is humanist: iemand die een moreel leven opbouwt zonder het bovennatuurlijke. In september 2026 stelde de University of Kentucky hem vrij van AI, op grond van dezelfde wet die een adventist zijn zaterdagen vrij geeft. Dienstweigeraars uit de jaren zestig legden de basis, lang voor de chatbots: zij weigerden te vechten zonder een geloof in God te claimen. Nog eerder, in 1961, zette een voetnoot van het Amerikaanse Hooggerechtshof “Secular Humanism” op dezelfde lijst als het boeddhisme.

TechCrunch vertelde het verhaal op 29 oktober, drie dagen nadat de American Humanist Association de overwinning had aangekondigd. Een ander verhaal laat zien wat er op het spel staat. In augustus 2025 vertelde Coinbase-topman Brian Armstrong in een podcast hoe hij zijn ingenieurs een week gaf om AI-codeerassistenten in te richten. Wie dat niet had gedaan, riep hij op voor een vergadering op zaterdag, en een deel van hen zonder goede reden werd ontslagen. Armstrong noemde zijn aanpak zelf grof. Durmans zaak laat zien dat werknemers een juridische manier hebben om nee te zeggen.

Een brief aan het bureau voor gelijke kansen

Durman is beheerder aan de universiteit. Hij helpt onderzoekers bij het opstellen van subsidieaanvragen. Niemand heeft hem al opgedragen AI te gebruiken; collega’s en leidinggevenden hebben iedereen alleen aangemoedigd de tools uit te proberen. Hij besloot niet te wachten tot die aanmoediging een bevel zou worden. Het voorbeeld van iemand anders gaf hem de laatste duw: in het voorjaar had softwareontwikkelaar Erin Maus dezelfde soort vrijstelling gekregen.

Eind augustus schreef hij aan het Office of Equal Opportunity van de universiteit en vroeg om een aanpassing op grond van zijn overtuigingen. Half september sprak hij het bureau, en op 25 september keurde dat het verzoek goed, met de vaststelling dat het zijn afdeling geen onevenredige last oplegde. De tijdlijn en de citaten uit zijn brief komen uit een persbericht van de humanistenvereniging, die hem hielp de aanvraag in te dienen.

Zijn redenering is filosofisch. “Wij worden morele actoren voor onszelf en voor anderen door onze geest actief te gebruiken”, zei hij tegen TechCrunch. Draag je dat denken over aan een machine, betoogt hij, dan brokkelt het vermogen om moreel te handelen onvermijdelijk af. Zijn brief noemt ook andere bezwaren: AI bedreigt het levensonderhoud van mensen, schaadt het milieu en verdringt menselijke creativiteit. Hij eindigt botweg: “Ik kan met een zuiver geweten niet meedoen aan het gebruik en de verspreiding van deze technologie.”

Religie zonder god, juridisch gezien

In april 1964 vulde Elliott Welsh een formulier voor gewetensbezwaarden in. Hij tekende het, maar pas nadat hij de woorden “mijn religieuze opvoeding en” had doorgehaald. Zijn opvattingen over oorlog, zei hij, kwamen voort uit het lezen van geschiedenis en sociologie. Welsh werd veroordeeld wegens weigering van de dienstplicht, maar in 1970 vernietigde het Hooggerechtshof die veroordeling. Diep gevoelde morele overtuigingen, oordeelden de rechters, geven hetzelfde recht om niet te vechten als geloof. Vijf jaar eerder had het hof in de zaak van Daniel Seeger dat recht al uitgebreid tot iedereen wier overtuiging in hun leven een plaats inneemt die gelijkwaardig is aan die van God bij traditionele gelovigen.

Dezelfde logica loopt door het arbeidsrecht. Titel VII van de Civil Rights Act van 1964 verbiedt werkgevers te discrimineren op grond van religie en verplicht hen die religie tegemoet te komen. De Equal Employment Opportunity Commission (EEOC), de federale instantie die de wet handhaaft, definieert religie heel ruim. Geloof in God is niet vereist: ook morele overtuigingen over goed en kwaad tellen mee, zolang iemand ze met de kracht van religieus geloof aanhangt.

De wortels liggen nog dieper. In 1961 behandelde het Hooggerechtshof de zaak van Roy Torcaso. Maryland had geweigerd hem tot notaris te benoemen omdat hij niet wilde verklaren in God te geloven. Het hof gaf Torcaso gelijk. In voetnoot 11 van zijn uitspraak noemde het religies die geen geloof in God leren: het boeddhisme, het taoïsme, Ethical Culture en Secular Humanism. Dit alles is Amerikaans recht; andere landen hebben hun eigen regels.

Durman beroept zich niet op een voorliefde voor oude methoden. Hij beroept zich op een stelsel van overtuigingen over waar de moraal van een mens vandaan komt, en dat is waar de wet naar zoekt.

Waar overtuiging ophoudt en afkeer begint

Als je je baas vertelt dat ChatGPT je irriteert, krijg je geen vrijstelling. De EEOC zegt ronduit dat sociale, politieke of economische denkbeelden, evenals louter persoonlijke voorkeuren, geen religieuze overtuigingen zijn. De wet vraagt om een volledig wereldbeeld, niet om een productrecensie.

Een werkgever heeft echter niet te oordelen of dat wereldbeeld waar is. Oprechtheid wordt in de regel verondersteld, en de commissie merkt op dat het niet uitmaakt of iemand een overtuiging om de “juiste” redenen aanhangt. Ook hoeft geen kerk haar te onderschrijven.

Erin Maus, de ingenieur die Durman inspireerde, laat zien hoe dit werkt. In het voorjaar van 2026 vroeg Maus, die in North Carolina werkt en unitarisch-universalist is, om uit ethische en milieuoverwegingen van AI te worden vrijgesteld. Haar kerkgenootschap heeft nog geen officieel standpunt over AI; dat wordt nog opgesteld. Half mei stemde haar bedrijf in. “Ik schrijf mijn code en controleer mijn code met de hand, wat gek klinkt om te zeggen”, vertelde ze aan Business Insider, zoals Futurism navertelde. Zonder AI, merkte ze, is ze net zo snel klaar met haar taken als een collega die het wel gebruikt. AI, zei ze, lijkt niet echt alles te veranderen.

Waarom een werkgever moeilijk nee kan zeggen

Oprechte overtuiging alleen garandeert geen vrijstelling: een werkgever mag weigeren als de aanpassing te veel kost. In 2023 werd die nooduitgang echter een stuk smaller.

Gerald Groff, een postbode, hield de zondag als rustdag. Toen sloot de Postal Service een deal met Amazon en ging op zondag pakketten bezorgen. Groff zegde in 2019 op, en zijn rechtszaak belandde uiteindelijk bij het Hooggerechtshof. De uitspraak was unaniem, 9 tegen 0. Daarvoor lieten veel rechtbanken werkgevers elke aanpassing weigeren die meer dan een triviaal bedrag kostte. Nu moet de last aanzienlijk zijn in de context van het bedrijf als geheel.

Op AI toegepast wordt dat ingewikkeld. In juni 2026 zetten advocaten van het kantoor FordHarrison uiteen wanneer een weigering nog standhoudt. De baan kan onmogelijk zijn zonder AI, een klantcontract kan het eisen, of het kan in een kernsysteem van het bedrijf zijn ingebouwd. Algemene beweringen dat AI “belangrijk” of “efficiënt” is, volstaan mogelijk niet. Had een van de Coinbase-ingenieurs zich op een oprechte religieuze overtuiging beroepen, dan had het bedrijf moeten aantonen dat het vrijstellen van die ingenieur de zaak ernstig zou schaden. Nog geen enkel hof van beroep heeft over zo’n geschil geoordeeld; tot nu toe is elke bekende zaak binnen het bedrijf geschikt.

De AI-knop blijft op het scherm

Durmans vrijstelling heeft duidelijke grenzen. Volgens FindLaw, een website met juridische informatie, had hij bezwaar tegen tools als Copilot in Microsoft Teams, ChatGPT en Claude, en hoeft hij ze zelf niet meer te gebruiken. Maar hij woont nog steeds vergaderingen bij en levert materiaal in via dezelfde met AI uitgeruste platforms als zijn collega’s. Als een vergadering via Teams loopt, is Copilot er nog steeds; Durman zet hem alleen niet aan.

Meer verzoeken als het zijne zijn waarschijnlijk. Paus Leo XIV heeft AI een bedreiging voor de menselijke waardigheid genoemd. Alexandria Huiskens, staffadvocaat van de humanistenvereniging, zegt dat die zorg doorklinkt in de katholieke leer, het unitarisch universalisme en het humanisme. Haar organisatie wil dat niet-gelovigen weten dat de wet ook hen beschermt.

Durman zegt dat hij niemand werft; hij hoopt alleen dat mensen met soortgelijke twijfels zich vrij voelen om ernaar te handelen. De universiteit zei ja, met een voorwaarde. De aanpassing werkt “terwijl de medewerker de essentiële functies van zijn positie kan blijven uitvoeren”, zei universiteitswoordvoerder Jay Blanton tegen TechCrunch. “Naarmate technologie en functie-eisen zich ontwikkelen, kunnen aanpassingen worden herzien om te zorgen dat ze redelijk en werkbaar blijven.”