Perseverance Марста жүрудің рекордын жаңартты, көбіне рульді өзі ұстады

Perseverance өзі таңдаған жолмен 45,22 километрдің 90 пайыздан астамын жүріп өтті: алдағы тастарды, шұңқырлар мен беткейлерді Жердегі адамдар емес, бортындағы автопилот бағалады. Осы көрсеткішпен NASA-ның марсоходы 2026 жылғы 11 қазанда, миссиясының 2006-шы марс тәулігінде алдындағы Opportunity-дің рекордын жаңартты . Opportunity Марста 45,16 километр жүрген еді.

Айырмасы 60 метр, шамамен футбол алаңының жартысы. Қызығы бұл емес. Opportunity өз жүрісін 14 жылдан астам жинады, ал Perseverance бес жарым жылда жеткізді. Оның үстіне Opportunity-дің алғашқы автопилоты жолдың небәрі 5 пайызында ғана бағыт таңдаған. Соңғы жарты ғасырдағы Жерден тыс жердегі үш қашықтық рекорды — адамдардың рульді машинаға тапсыру тарихы. Біртүрлі, бірақ алғашқы рекордшы өз жүрісін әлі күнге дейін білмейді: кім санағанына қарай ол 37, 39 немесе 42 километр.

Симферополь маңындағы экрандар алдындағы бес адам

Алғашқы рекорд кеңестік «Луноход-2»-ге тиесілі болды. Оның қону сатысы 1973 жылғы 15 қаңтарда Ле-Моннье кратеріне түсті, ал 16 қаңтарда ровер бетке түсіп, жүре бастады. Оны Қырымдағы Симферополь маңындағы ғарыштық байланыс орталығынан бес адамнан тұратын экипаж басқарды: олар теледидар сигналын қарап, командаларды дерлік нақты уақытта жіберіп отырды.

Дерлік дейтін себебі, радиосигнал Айға барып қайтуға шамамен үш секунд жұмсайды, сондықтан жүргізуші әр бұрылыстың нәтижесін кешігіп көрді. Екі команданың арасында машина режимге байланысты 2,3-тен 8,3 метрге дейін жүре алатын. Бұл «Луноход-1» туралы, деп жазады оның шассиін жасаған Михаил Маленков, жүргізуші Вячеслав Довганды сілтеме етіп. Екінші роверді біріншісіне қарағанда әлдеқайда батыл жүргізді: «Луноход-1» 11 айда шамамен 10,5 километр жүріп өтсе , «Луноход-2» төрт айда оның дерлік төрт еселенген жолын жүрді.

Бірде машина рульді беруден бас тартты. 1973 жылғы 11 ақпанда ровер ұзақ айлық түннен кейін қайта жолға шыққанда, экипаж экраннан тура алдындағы кратерді көріп, тоқтау командасын жіберді. «Луноход-2» жүре берді. Ол үшінші осындай команда берілгеннен кейін ғана тоқтады. Кінәлі радиожүйедегі сигнал шатастырушы болып шықты, басқарушылар резервтік жүйеге ауысты.

«Луноход-2» шамамен төрт ай жұмыс істеді. 9 мамырда ол кратерге түсіп кетті, күн панелі мен радиаторға шаң қонып, аппарат қызып кетті. Маусымның басында Кеңес Одағы бағдарламаның аяқталғанын жариялады.

Рекордтың ең оғаш жері кейін белгілі болды. Дөңгелектің айналымын санау 37 километр берді. Қырық жылдан кейін Мәскеудегі МИИГАиК картографы Ирина Карачевцева мен әріптестері NASA-ның Lunar Reconnaissance Orbiter суреттерінен жолды қайта сызып, шамамен 42 километр алды. Ресей мен Америка зерттеушілерінің келіссөздерінен кейін көрсеткіш 39-ға тоқтады. Бір машина, бір маршрут, үш түрлі жүріс.

Серуен ретінде жоспарланған марафон

Opportunity Марсқа 2004 жылғы қаңтарда қонды және 90 күн жұмыс істеуі тиіс еді. «Opportunity шамамен бір километр жүруге арналған еді, ал алыс жүруге мүлде жасалмаған болатын, сондықтан бұл таңғаларлық», деді жоба менеджері Джон Каллас сөзінде .

Марспен нақты уақытта сөйлесе алмайсың. Сигнал планеталардың орналасуына қарай бір бағытқа 3 минуттан 22 минутқа дейін жүреді. Жүргізуші тасты көргенше, ровер оның үстінен асып та кетуі мүмкін. Сондықтан марсоходтарды басқаша басқарады. Адамдар суреттерді зерттеп, маршрут сызады да, марс тәулігіне бір рет командалар пакетін жібереді. Opportunity кедергілерді өзі де айналып өте алатын, оның егізі Spirit-тегі қарапайым автопилотпен, бірақ шешімдердің көбін адамдар қабылдады.

2013 жылға қарай ровер «Луноход-2»-ге жақындап қалды, ал кеңестік көрсеткіш кенеттен сенімсіз көрінді. Бас зерттеуші Стив Сквайрс бұрынғы 37 километрдің орбиталық суреттерсіз шамаланғанын мойындады және жеңісті жариялауға асықпады. «Кеңес адамдарының 1973 жылы сол кездегі технологиямен жеткен жетістігіне біз орасан зор құрмет көрсетеміз», деді ол. Opportunity рекордты 2014 жылғы 27 шілдеде, 40,25 километрде алды. Команда өз маршрутының жанындағы шағын кратерді «Луноход-2» деп атады.

2018 жылғы маусымда Марсты ғаламдық шаңды дауыл басты. Opportunity-дің күн панельдері қуат беруді дерлік тоқтатты, ал 10 маусымда ровер үйге соңғы рет хабарласты. Миссия 2019 жылғы ақпанда аяқталды деп жарияланды. Одометр 45,16 километрде тоқтады, және бұл рекорд сегіз жылдан астам тұрды.

Жолда ойлайтын машина

Perseverance Джезеро кратеріне 2021 жылғы 18 ақпанда қонды. Оның маршрутын Жерде белгілейді: адамдар суреттерден роверге қайда баруы керегін нүктелермен көрсетеді. Арасында әр дөңгелекті қайда қою керегін ровер өзі шешеді. Оның AutoNav жүйесі алдындағы жерді суретке түсіріп, суреттерді қауіпті тастар мен беткейлерді белгілейтін 3D картаға біріктіреді.

Бұрынғы роверлермен басты айырмашылық қарапайым естіледі. Curiosity циклмен жүреді: сурет түсіреді, ойлайды, жүреді, қайта сурет түсіреді. Бұл — әр бұрылыстың алдында тоқтайтын тұманда келе жатқан жүргізуші. Perseverance газдан аяғын алмай жолды оқиды. «Бізде “жүріп бара жатып ойлау” деген мүмкіндік бар», деп түсіндірді 2021 жылы JPL инженері және ровер жүргізушісі Ванди Верма. «Дөңгелектері айналып жатқанда ровер автономды жүріс туралы ойлайды». Ойлау қону орнын таңдауға да көмектескен арнайы бортты компьютерде жүреді.

Perseverance-тің ең жоғары жылдамдығы сағатына шамамен 120 метр. Бұл адамның жаяу жүруінен қырық есе баяу. Бірақ Curiosity сағатына небәрі 20 метрге ғана жетеді, ал Марста 14 жыл жұмыс істегеннен кейін, 2026 жылғы 11 қазандағы жағдай бойынша, ол 38,07 километр жүрген.

Кейде автопилот адамдарға қарағанда көбірек көреді. 2023 жылдың жазында Perseverance Snowdrift Peak деп аталатын төбенің жанындағы тасты алаңнан өтті. Жоспарлаушылар орбиталық суреттер бойынша 520 метрлік маршрут сызды; ровер орбиталық суреттерде көрінбеген тастарды айналып, 759 метр жүрді .

Одан бұрын, 2022 жылдың көктемінде, кратердің тегіс түбінде ол Жердегі ешкім жолын түзетпестен, қатарынан үш марс тәулігінде 699,9 метр жүрді . 2025 жылғы 19 маусымда ровер бір тәуліктегі рекорд орнатты : 411,7 метр.

Жиырма километрге арналған дөңгелектермен жүз километр

Perseverance шамамен 20 километр жүруге арналған. Қазір оның жүргізушілері басқа шек туралы айтады. JPL-дегі Марк Маймоне Space.com-ға ровердің «жалпы 100 километрге дейін жүруге өте жақсы күйде» екенін айтты. Оның дөңгелектері Curiosity-дікінен үлкенірек әрі төзімдірек: Curiosity-дің дөңгелектері өткір тастардан тесіліп қалған, жасаушылар мұны ескерген. Сынақтар көрсеткендей , дөңгелектерді бұратын жетектер кемінде тағы 60 километрге жетуі тиіс.

Жер үшін бұл оқиға күтпеген жерге келіп тіреледі. Мұнда адамдар көлікке қиылысты сеніп тапсыруға бола ма деп таласады. Марс таңдау қалдырмады: жиырма минуттық кідіріспен джойстиктің пайдасы жоқ, сондықтан автопилот тастардан өтуді кеңессіз үйренуге тиіс болды. 1973 жылы адамдар «Луноходқа» неше градусқа бұрылу керегін айтатын, ал ол тоқтау командасын елемегенде, бұл ақау еді. Perseverance-ке қайда жету керегі ғана айтылады, ал жолдағы шешімдер оның құрылымына салынған. Келесі роверге тек қайда қарау керегі айтылуы мүмкін. Сонда рекордтар кітабы бүгін әзіл естілетін сұраққа тап болады: рульде кім отырды?