// Мазмұны
62 минут және 29 588 кубит. Француз кванттық компаниясы Alice & Bob биткоин әмиянының кілтін бұзуға осындай баға қойды: ресурстық бағалау 2026 жылғы 28 қазанда криптографтардың препринттер архивіне жарияланды. Көктемде Google жарты миллион кубит деген сан атаған болатын. Төрт жыл бұрын зерттеушілер жүздеген миллион туралы айтатын. Мұны істей алатын машина әзірге ешкімде жоқ.
Дегенмен ең алдымен кімнің монеталары қауіпке ұшырайтыны белгілі: 6 миллионнан астам биткоин ұры іздейтін кілт ашық жатқан мекенжайларда тұр. Мұның иесіне көбіне қатысы жоқ: Glassnode есебі бойынша, Robinhood клиенттерінің биткоинінің 100%-ы үшін кілттер ашық, Coinbase-те 10%-ы үшін. Бұл биткоиннің тағдыры шешілді деген сөз емес. Бірақ қолды бір-ақ сілтеп қоюға болмайды.
Төлеген кезде ашылатын конверт
?Кванттық компьютер биткоинді қалай ұрлайды?
Әмиянның жеке кілті бар, ол 256 биттік сан, және одан есептелген ашық кілті бар. Алға қарай есептеу бір сәтте жасалады, ал кері қарай жүру кез келген қарапайым компьютердің қолынан келмейді. Шор алгоритмі, осындай есептерге арналған кванттық әдіс, кері жолды мүмкін етеді. Биткоин мекенжайы ашық кілттің «саусақ ізі» ғана, ал монета жұмсалғанша кілттің өзі жабық конверттегі хат сияқты жасырын қалады. Төлем конвертті жыртып ашады: ашық кілт транзакцияға түседі де, оны бәрі көреді.
?Кілт бірнеше минут қана көрініп тұрса, бұл неге маңызды?
Шабуылдың екі жолы бар. Біріншісі жарыс: ұры жаңа транзакцияны байқап, жеке кілтті есептейді де, түпнұсқа растауды күтіп тұрғанда бәсекелес транзакция жібереді. Биткоиннің жаңа блогы шамамен әр 10 минут сайын шығады. Бұл жарыс үшін 62 минут тым баяу, ал Google-дың көктемгі бағалауындағы тоғыз минут жеткілікті: CoinDesk ұрының жеңу мүмкіндігін шамамен 41% деп бағалады. Екіншісі қарапайым әрі қорқынышты. Кейбір монеталардың ашық кілті блокчейнде баяғыдан жатыр, ал онымен асығудың қажеті мүлде жоқ.
Монетаны түсірмейтін мысық
?Alice & Bob нені есептеді?
Ешкім ештеңені бұзған жоқ. Мақаланың он авторы Шор алгоритмін компания салуды жоспарлап отырған машина үшін жеке операцияларға бөлшектеді. Нәтиже материалдар ведомосі болды: қанша бөлшек қажет және олар қанша уақыт жұмыс істейді. Биткоин кілттерінің негізінде жатқан эллиптикалық қисық secp256k1 үшін ең көбі 30 000 кубит және шамамен бір сағат шықты. Кеңінен қолданылатын шифрлау стандарты RSA-2048 үшін есеп шамамен 23 000 кубит пен 3,14 тәулікті құрайды.
?Оларды неге мысық кубиттері деп атайды?
Қарапайым тілмен айтқанда, әдеттегі кубит айналып тұрған теңгеге ұқсайды. Ол қате жағымен түсуі мүмкін: бит аударылып, 0 орнына 1 болады. Немесе айналуынан шайқалып кетуі мүмкін, бұл екінші түрдегі қате, фазаның жоғалуы деп аталады. Әдеттегі асқын өткізгіш кубиттерден жасалған машиналар екеуінен де бірден қорғануға тиіс, ал бұл қымбатқа түседі: Google моделінде бір сенімді «логикалық» кубитке шамамен 400 физикалық кубит керек. Alice & Bob ақпаратты шағын резонатор ішінде ұсталған микротолқынды өрісте сақтайды. Физиктер оның күйін Шрёдингер ойша тәжірибесінің құрметіне «мысық күйі» дейді: өріс бір мезгілде екі қарама-қарсы күйде болады, мысық сияқты, ол да тірі де, өлі де, және сол екі күй 0 мен 1 болып қызмет етеді. Бұл теңге қате жағымен дерлік түспейді, сондықтан тек айналуын бақылау жеткілікті, ал машина әлдеқайда аз бөлшекпен жұмыс істейді.
?Қулық қайда?
CoinDesk есептегендей, бұл Google бағалауынан 17 есе арзан, бірақ мұндай салыстыру Google-дың қарапайым кубиттерін Alice & Bob-тың едәуір күрделі бөлшектерімен қатар қояды. Үлкенірек қулық жорамалдарда жасырынған. Мақаланың негізгі жобасына шамамен ғасырда бір рет қана өздігінен аударылатын мысық кубиті қажет. Компанияның ең жақсы нәтижесі, 2025 жылғы қыркүйекте жарияланған, 33–60 минут болды, оның өзі алдын ала нәтиже. Бір ғасыр мен бір сағат: айырмасы шамамен миллион есе. Авторлар қосымша қателіктен қорғау қабаты бар қосалқы нұсқаны ұсынады. Онда шамамен бір сағат ұстайтын кубит жетеді, бірақ машинаға бөлшектер екі есеге жуық көп керек. Бұл сан мақалада тек RSA үшін бар, 23 000 орнына 45 000; биткоин кілті үшін мұндай сан жоқ.
Жүздеген миллионнан отыз мыңға дейін
Бұл оқиғаның ең көзге түсетін жері: бағалаулар қаншалықты жылдам төмендеп келеді. Мұның ешқайсысы жаңа жабдықтан болған жоқ. Математиктер мен инженерлер сол есепті орналастырудың ықшам жолдарын тауып, шығынды қысқартты.
// Хроника
- Математик Питер Шор сандарды тез жіктейтін және дискретті логарифм есебін шешетін кванттық алгоритмді сипаттайды. RSA мен эллиптикалық қисық қолтаңбалары осы екі есепке сүйенеді.
- Сассекс университетінің тобы биткоин кілтін минуттан сағатқа дейінгі уақытта бұзуға қажетті кубит санын бағалайды: 30 миллионнан 300 миллионға дейін.
- Физик Эли Гузьен және әріптестері, олардың ішінде Alice & Bob зерттеушілері бар, 126 133 мысық кубитіне және 9 сағатқа келеді.
- Google Quantum AI, Ethereum Foundation мен Стэнфорд зерттеушілерімен бірге: 500 000-нан аз қарапайым кубит және бірнеше минут.
- Alice & Bob: ең көбі 30 000 мысық кубиті және шамамен бір сағат.
Гузьен жаңа мақаланың да авторы. Үш жылда команда өз бағалауын кубит бойынша төрт есе, уақыт бойынша тоғыз есе қысқартты.
Жабдықтың жайы қарапайымырақ. Google 2024 жылғы желтоқсанда таныстырған Willow чипінде 105 кубит бар. Google-дың өз моделі бойынша шабуылға дәл осындай кубиттердің 500 000-на дейін қажет, яғни бес мыңға жуық есе көп. Alice & Bob-тың өз жол картасы 2030 жылға қарай 100 логикалық кубиті бар чипті көздейді, бірақ бұл әлі мақсат қана, өнім емес. Компанияның аға криптоаналитигі Дахмун Гударзи екі қисықтың, яғни өсіп келе жатқан жабдық пен кемитін талаптардың, 2030-жылдардың басында қиылысады деп күтеді. Оның пікірінше, биткоинді жаңа қорғанысқа көшіруді кейінге қалдыруға болмайды: «көшуді қазір бастау аса маңызды болып барады», деді Гударзи CoinDesk-ке.
Біреудің монеталарын қатыр немесе ұрыға бер
Кілті ашық монеталар жеткілікті. Glassnode талдаушылары 2026 жылғы қазанда 6 миллионнан астам биткоин санады, бұл айналымдағы ұсыныстың 31,2%-ы. Олардың бір бөлігі кілтті бастан-ақ ашатын мекенжай түрлерінде тұр: желінің 2009 және 2010 жылдардағы алғашқы мекенжайлары осылай жұмыс істейді, заманауи Taproot пішімі де солай. Бірақ Glassnode-тың мамырдағы есебі ашық кілттердің шамамен үштен екісі желінің құрылымынан емес, мекенжайлармен жұмыс істеу тәсілінен ағып кеткенін көрсетті. Оның көбі клиенттерінің монеталарын сақтайтын биржалар мен сервистерден шығады.
Егер биткоинді қосымшада ұстасаңыз, сервис монеталарыңызды қандай мекенжайларда сақтайтынын, әрине, білмейтін шығарсыз. Glassnode есебі бойынша, Robinhood-та бұл монеталардың 100%-ы үшін кілттер ашық, Revolut-та 99%-ы, Binance-та 83%-ы, Coinbase-те 10%-ы, Fidelity-де шамамен 2%-ы. АҚШ, Ұлыбритания және Сальвадордың мемлекеттік қорларында ешқандай ашық кілт жоқ. CoinDesk атап өткендей, бұл сандар мекенжайлардың қалай қолданылатынын көрсетеді, ұрлыққа қаншалықты жақын екенін емес.
?Биткоин иесі үшін бұл нені білдіреді?
Кілтті екі әдет ашып қояды: бір мекенжайды қайта пайдалану және одан бөлшектеп жұмсау. Жаңа мекенжай түрінің өзі де ештеңені құтқармайды: ескі монеталарды оған көшіру керек болады.
Мұндай мекенжай түрі қағаз жүзінде бар. 2024 жылғы желтоқсанда нөмір алған Bitcoin Improvement Proposal, жоба BIP-360, Pay-to-Merkle-Root (P2MR) деген шығыс түрін ұсынады: ол кілтті ашатын төлем жолын алып тастайды. Авторлары оның тек ұзақ уақыт қозғалмай жатқан монеталарды қорғайтынын, жарыста қолға түскен жаңа транзакцияны қорғамайтынын мойындайды. Оған көшу монеталарыңызды көшіруді білдіреді. Кілтін жоғалтқан немесе қайтыс болған адам ештеңені ешқашан көшірмейді.
Бұл ең жағымсыз дауға апарады. Бағдарламашы Джеймсон Лопп пен оның қаламдастары BIP-361 деп аталатын жобада қатаң кесте ұсынды. Ереже іске қосылғаннан шамамен үш жыл өткен соң желі осал мекенжайларға төлем қабылдауды тоқтатады. Одан кейін екі жылдан соң ескі қолтаңбалар нағыз иесін кванттық ұрыдан ажыратуға арналған арнайы құтқару хаттамасы арқылы ғана жұмыс істейді. Жаңа мекенжайларға көшірілмеген монеталар мәңгіге қатып қалады, айналымдағы ұсыныс азаяды. Авторлар себебін ашық айтады: «Шабуылдың жүріп жатқанын біз білмеуіміз мүмкін».
Осындай монеталардың ең танымалы биткоиннің бүркеншік атты жасаушысымен байланысты. Glassnode Сатоши Накамото дәуіріндегі, ең ерте мекенжайларда тұрған монеталарды ашық ұсыныстың ең бұйығы бөлігі деп атайды. BIP-361 авторлары бұл мекенжайлар үшін құтқару хаттамасы мүмкін деп қазір ешкім ойламайтынын мойындап, Hourglass деп аталатын бөлек ұсынысқа сілтейді. Яғни олардың өз жоспары да Сатоши монеталарын белгісіздікте қалдырады. Жоспарды негіздеу үшін олар Сатошидің өзін келтіреді: «Жоғалған монеталар басқалардың монеталарын сәл қымбаттата түседі. Мұны бәріне жасалған сыйлық деп ойла». Сосын цитатаны төңкеріп жібереді: «Кванттық жолмен қайтарылған монеталар басқалардың монеталарын арзандата түседі. Мұны бәрінен ұрлық деп ойла».
Биткоин үшін бұл ширек кәпірлік. 2009 жылдан бері желі монеталар тек кілт иесіне бағынады деп уәде етіп келеді. Баламасы да жақсы емес: бір күні миллиондаған ұйқыдағы монета дұрыс машинаны бірінші жасаған адамға кетеді. Google мақаласының авторлары үшінші жолды ұсынады, оны «сандық құтқару» деп атайды: тастап кеткен активтерді айналымға қайтару немесе жою ережелері, оларды бірінші болып қолға түсірген адамның иелігінде қалдырудың орнына. Иесі жоқ желі үшін мұндай ережелерді кім жазатынын әзірге ешкім білмейді.
Жаңа транзакциялар үшін жарыс, мұнда Alice & Bob бағалауы әлі де артта қалады, ол да шешілген жоқ. Команда кубиттерді көбейту шабуылды он минуттан аз уақытқа сыйғыза ала ма, оны әлі есептеген жоқ, дегенмен Гударзи әрі қарайғы жұмыс бағалауларды Google-дың тоғыз минутына жақындатуы мүмкін екенін жоққа шығармайды. Және бұл сандардың қаншалықты төмендей алатынына айқын шек жоқ деп қосты: «Архитектуралық шек жоқ».
