// Мазмұны
А4 қағазының бір бетіндегі он екі жол 2020 жылы 54 миллион еуроға жуық тұрды. Ирландиялық Клифтон Коллинз сол бетке он екі биткоин әмиянының кодтарын басып шығарды, әрқайсысында 500 монета бар еді, ал парақты қармақ салғыш қапшығының алюминий қақпағына тығып қойды. Қапшық Голуэй графтығындағы жалға алынған үйде қалды. Коллинз түрмеге түсті, үй босатылды, заттарының бәрі жергілікті қоқыс полигонына тасылды. The Irish Times 2020 жылы жазғандай , ондағы қалдықтар жағу үшін Германия мен Қытайға жөнелтіледі.
Алты жылдан астам уақыт бойы ақша қол жетпейтін жерде тұрды: сот оны қатырып тастаған, бірақ ешкім ала алмады. Сосын 2026 жылғы наурыздан бастап әмияндар бірінен соң бірі, шамамен екі айда бір ашыла бастады. 20 қазанда бесіншісі қозғалды: 500 биткоин, шамамен 41,5 миллион доллар. Наурызда дәл осындай алғашқы 500 монета шамамен 34 миллион доллар тұрған; айырмашылық бағада. Бұл бес қозғалыстың тек үшеуі ресми түрде мойындалған, мұның бәрі қалай мүмкін болғанын ешкім түсіндірмеген.
Бал аралары мен 6000 биткоин
Коллинз Дублиннің Крамлин ауданында өскен. Күзетші болып жұмыс істеді, біраз уақыт ара ұстап, балымен жүлде алды, сосын он жылдан астам жалға алынған үйлерде каннабис өсірді. 2011 жылдың соңы мен 2012 жылдың басында түскен ақшаны биткоинге салды. Ол кезде бір монета бірнеше доллар тұратын, сондықтан шамалап есептегенде, бүкіл қор оған бірнеше он мың долларға түскен.
Ақшаның бір бөлігі хоббиге кетті. Коллинз екі орындық гирокоптер сатып алып, ұшуды үйренді, ал 2020 жылы мемлекетке 1,2 миллион еуро көлеміндегі активтерден бас тартты: 1 миллион еуро биткоин, гирокоптер, кемпер-фургон және балық аулайтын қайық .
Басты байлық басқа жерде жатты. 2017 жылдың басында оның бір шотында 6000-нан сәл астам биткоин болды, хакер ұрлап кетер деп қорықты. Сондықтан монеталарды он екі жаңа әмиянға бөлді, әрқайсысына дәл 500-ден. Он екісінің коды да сол бір парақта қалды.
Парақтың неге мұншалық маңызды екенін түсіну үшін бір егжей-тегжей көмектеседі. Биткоинде банк те, «құпиясөзді ұмыттым» түймесі де жоқ. Монеталарды жұмсау құқығы жеке кілттен шығады: оны тек иесі біледі, ұзын сан. Әмиян мен оның қалдығын блокчейннен кез келген адам көре алады, бірақ кілтсіз монеталарды қозғалту мүмкін емес. Жаңа кілтті полиция да, сот та, әзірлеуші де бере алмайды.
Қармақ қапшығы қоқысқа кетті
2017 жылы патруль Уиклоу графтығындағы Салли-Гэпте Коллинздің джипін тоқтатып, көліктен каннабис тапты. Содан кейін тергеушілер Голуэйдегі шамамен 450 000 еуро тұратын өсімдігі бар плантацияны тапты. Коллинз бес жыл алды.
Ол отырған кезде Фарнот ауылындағы үйге біреу бұзып кірді, кейін онда қалғанның бәрін үй иесінің атынан шығарып тастады. Қоқыс полигонының жұмысшылары лақтырылған балық аулау құралдарын көргенін есіне алды. Қармақ қапшығы ешқашан табылмады.
Полиция бұл әңгімеге сенді, сенуге негіз де болды. Оны үй иесі, үйді босатқандар және Коллинзге биткоинді бөлуге көмектескен адамдар растады. Полиция оған тап болғанға дейін бір жылдан астам әмияндарға ешкім тиіспеген. Коллинздің өзі полицейлерге жоғалтумен келіскенін, мұны өз ақымақтығына берілген жаза деп санайтынын айтты.
2020 жылдың ақпанында Ирландияның Жоғарғы соты биткоинді қылмыстан түскен табыс деп таныды да, оны мәңгілікке қатырып тастады. Ол Қылмыстық активтер бюросының (CAB), яғни қылмыскерлерден мүлкін тартып алатын ирландиялық агенттіктің тарихындағы ең қымбат актив болды. Тек бюро оны иемдене алмады. 2024 жылдың қазанына қарай он екі әмиянның құны шамамен 350 миллион еуро болды, ал бюро, The Irish Times жазғандай, технология бір күні оларды ашады деген үмітпен күтіп отырды.
Ашылмайтынды ашу
2026 жылғы 24 наурызда Ирландия полициясы қысқа мәлімдеме жасады . Бюро Еурополдың Еуропалық киберқылмыс орталығымен бірлесіп, құрамында 500 биткоин бар әмиянға қол жеткізіп, оны тәркілеген, жалпы шамамен 30 миллион еуро (шамамен 34 миллион доллар). Еуропол тергеушілерді Гаагада қабылдап, «өте күрделі техникалық сараптама мен шифрды ашу ресурстарын» берді. Мәлімдемеде иесінің аты аталмады.
Дәл сол күні Arkham талдаушылары 500 биткоиннің ұзақ уақыт «Clifton Collins: Lost Keys» деп белгіленген мекенжайдан шығып, Coinbase биржасындағы сақтау шотына түскенін байқады.
Полицияның кілтке қалай жеткені белгісіз. Бір сөз меңзеп тұр: шифрды ашу. Шифрлануы бар нәрсені ғана ашуға болады, яғни тергеушілердің қолында бірдеңе болған. Мәселен, әмиян файлы немесе тәркіленген құрылғыдағы кодтардың көшірмесі, құпиясөзбен жабылған. Есептеу қуаты жеткілікті болса, құпиясөзді болжауға болады. Бұл биткоиннің өзін бұзу емес: ондай жағдай әлемдегі барлық әмиянға қауіп төндірер еді, бірақ оның ешқандай белгісін ешкім тапқан жоқ.
Басқа болжамдар
Талдаушылар бірнеше түсініктеме ұсынады, ешқайсысы расталмаған. Бірінші: кодтардың сақтық көшірмесі бір жерден шықты. Екінші: сот сарапшылары тәркіленген телефондардан, компьютерлерден немесе флешкалардан деректерді қалпына келтірді. Үшінші: кілттерді сақтауда осалдық болды, мысалы, қосарланған жазбалар. Төртінші: кейбір әмияндардың кілттері ортақ көзден жасалған, сондықтан бір табылған нәрсе бірнешеуін ашады. Arkham полицияға ұнамайтын нұсқаны да айтады: Коллинз көшірмені сақтап қалып, 2017 жылы өтірік айтқан. Бірақ онда монеталарды мемлекеттің тәркілеуі біртүрлі болар еді.
Бір егжей-тегжей ойлануға тұрарлық. Әмияндар бір-бірден, алты-сегіз апта аралықпен ашылады. Тергеушілерде он екісіне де бір бас кілт болса, бәрін бірден алу оңайырақ болар еді. Бұл ырғақ әр әмиянға жеке күш қажет жұмысқа көбірек ұқсайды. Бұл біздің болжамымыз, факт емес.
Үш рет ресми, екі рет үнсіз
Бюро үш тәркілеуді растады. Наурыздан кейін мамыр келді, сонда монеталар Arkham деректері бойынша , Wintermute-ке тиесілі мекенжайға түсті. Бұл криптоны көтерме сатып-алатын компания, яғни монеталар сатылуға бара жатқан болуы мүмкін. 2 шілдеде бюро үшінші партияны жариялап, жалпы сомасы 1500 биткоин болды. Мамырда да, шілдеде де бюро Еурополға алғысты дерлік бірдей сөзбен айтты, ал мамырда енді түсініктеме бермейтінін қосты.
Сосын тағы екі аударым болды. Тамыздың соңында және 20 қазанда Коллинздің әмиандарынан 500-ден биткоин Coinbase Prime-ға, биржаның ірі клиенттерге арналған қызметіне байланысты мекенжайға кетті. Шілдедегі үшінші, ресми партия да сол жерге түсті. Бұл монеталар да сатуға дайындалып жатқан сияқты: алушы қазандағы партияны 42 бөлікке бөлді , оның қырығы дәл 10 биткоиннен. Бұл оны шағын үлестермен сатуды жеңілдетеді. Arkham екі аударымның артында құқық қорғау органдары тұруы ықтимал деп санайды, бірақ Ирландия билігі үнсіз.
Ақша қайда барады
Ирландия заңы бойынша бюро тәркіленген мүлікті жеті жыл ұстап, сосын Қаржы министрлігіне, яғни мемлекеттік бюджетке бере алады. Irish Examiner рәсімді 2020 жылдың өзінде түсіндірген . Бір салыстыру ауқымды көрсетеді. 2023 жылы бюро қазынаға небәрі 8,6 миллион еуро қайтарды, бұл 15 жылдағы ең жақсы нәтиже. Наурызда ашылған бір әмиянның өзі одан үш еседен астам тұрды. Алданған жинақшылар монеталар үшін таласып жатқан 5 миллиард долларлық биткоин бойынша британдық істен өзгеше, мұнда таласатын ешкім жоқ: ақша қылмыстық деп танылған, ал Коллинз онымен баяғыда қоштасқан.
«Мәңгіге жоғалды» шын мәнінде нені білдіреді
2017 жылдың өзінде Chainalysis 2,8-ден 3,8 миллионға дейін биткоин жоғалды деп бағалады , бұл сол кездегі барлық монеталардың 17–23 пайызы. Мұндай бағалау қарапайым белгіге сүйенеді: жылдар бойы қозғалмайтын монеталар. Коллинздің әмияндары классикалық мысал болды. Он жылға жуық үнсіздік, жағу пешінің әңгімесі, сот шешімі және блокчейн-эксплорердегі «Lost Keys» белгісі.
Шынайы жоғалту да болады, кілт шын мәнінде қоқыс полигонында жатқанда. 2013 жылы уэльстік Джеймс Хауэллс 7500 биткоин бар қатты дискіні лақтырып жіберді. Ол он екі жыл бойы Ньюпорт қалалық кеңесінен қазуға рұқсат сұрады, ал 2025 жылдың қаңтарында сот оның талабын «табысқа жетудің нақты мүмкіндігі жоқ» деп қабылдамады . Кеңес полигонды жауып, үстін жабуды жоспарлап отыр. Хауэллстің кілттері тонналап қоқыстың астындағы нақты дискіде жатыр. Коллинз ісінде парақтың орнына тергеушілердің қолында не болғаны белгісіз.
Мұның бәрі ұмытылған кез келген әмиянды ашуға болады дегенді білдірмейді. Еурополдың қолында жұмыс істейтін бірдеңе болған сияқты, ал құпиясөзін жоғалтқан қарапайым адамда мұндай ресурстар жоқ.
Коллинздің жеті әмияны әлі үнсіз. Arkham есебі бойынша оларда 3500 биткоин, шамамен 291 миллион доллар бар. Бірақ биткоин әлемінде «жоғалды» дегені «кілтті әлі ешкім таппады» дегенді ғана білдіретіні анық болып тұр.
