რობოტი NASA-ს Swift-ის გადასარჩენად გაფრინდა და პირველი დაიწვა

2026 წლის 25 სექტემბერს რობოტმა ევაკუატორმა LINK-მა დედამიწის ატმოსფეროში დაიწვა. იგი Swift-ის კოსმოსური ტელესკოპის გადასარჩენად გაუშვეს. Swift 22 წლის განმავლობაში სამყაროს ყველაზე ძლიერ აფეთქებებს იჭერდა და ახლა ნელა ეცემა. მაშველი პირველი დაიღუპა. NASA-მ Swift 23 ოქტომბერს გამორთო , ტელესკოპი კი რამდენიმე კვირაში ატმოსფეროს მიადგება.

ეს იყო პირველი მცდელობა, ორბიტაზე ისეთ თანამგზავრს მოჭიდებოდნენ, რომელსაც ასეთი სტუმრისთვის არავის მოუმზადებია. Swift-ს არც სახელურები აქვს და არც დამჭერი პორტი. როგორც სამაშველო ოპერაციის უკან მდგომი კომპანიის ხელმძღვანელმა გონჰი ლიმ თქვა , მასზე არ არის „არც ინტერფეისები, არც დასაჭერი კვანძები, არც USB პორტი, რომელშიც რამეს შეაერთებ“. ლიმ გაიხსენა , რომ მის ინჟინრებს ყველაზე ელემენტარული რამ აკლდათ: 2004 წელს გაშვებამდე ტელესკოპის უკანა მხარე არავის გადაუღია.

მონადირე, რომელსაც ერთი წუთი ჰქონდა

Swift გამა-გამოსხივების ნაპერწკლებზე ნადირობდა. ეს ციალები მაშინ ჩნდება, როცა მასიური ვარსკვლავები კვდებიან ან მათი ნარჩენები ერთმანეთს ეჯახება. ნაპერწკალი წამის მეასედიდან რამდენიმე წუთამდე გრძელდება, მის შემდეგ დარჩენილ თანდათან მქრქალ ნათებას კი შემდგომი ნათება ჰქვია. Swift ნაპერწკალს შეამჩნევდა, დაახლოებით ერთ წუთში მისკენ შებრუნდებოდა და კოორდინატებს სხვა ობსერვატორიებს გადასცემდა. ერთხელ მან 0,03 წამიანი ციალიც დაიჭირა, თვალის დახამხამებაზე მოკლე. ტელესკოპი ორი წლისთვის შექმნეს, მუშაობდა თითქმის 22 წელი და 2000-ზე მეტი ნაპერწკალი აღმოაჩინა.

მზემ ცა გაბერა

Swift დაბლა დაფრინავს და თავის ასაწევად ძრავა არ აქვს . ამ სიმაღლეზე ჰაერი თითქმის არ არის, მაგრამ მაინც არის, და ყოველი ბრუნი ტელესკოპს ოდნავ ქვემოთ სწევს. ბოლო წლებში მზე განსაკუთრებით აქტიურია. ის ათბობს ატმოსფეროს , ატმოსფერო ზევით ფართოვდება და დაბალორბიტული თანამგზავრები უფრო ძლიერ წინააღმდეგობას გრძნობენ.

Swift დაახლოებით 600 კმ-ზე დაიწყო. 2026 წლის თებერვლისთვის ის 400-ზე დაბლა ჩამოვიდა, გადარჩენა კი მხოლოდ 300 კმ-ზე ზემოთ იყო შესაძლებელი. დრო რამდენიმე თვე რჩებოდა და გუნდს მეცნიერებასა და დროს შორის არჩევანი მოუწია. 11 თებერვალს რენტგენისა და ულტრაიისფერი ტელესკოპები გამოთიშეს, Swift კი ყველაზე აეროდინამიკურ პოზაში დააყენეს. აპრილში ნაპერწკლების დეტექტორიც კი გამორთეს, რათა ენერგია დაეზოგათ და მზის პანელები ისე შეებრუნებინათ, რომ ჰაერს ნაკლები დაეჭირათ.

ტელესკოპმა ცაზე ყურება შეწყვიტა, რომ მასში უფრო დიდხანს დარჩენილიყო.

ევაკუატორი, რომელიც ცხრა თვეში ააწყვეს

2025 წლის სექტემბერში NASA-მ არიზონას ქალაქ ფლაგსტაფის კომპანია Katalyst Space-ს 30 მილიონი დოლარი გადაუხადა . თავად Swift-ის ღირებულება 364 მილიონი დოლარი იყო, ანუ გადარჩენა ტელესკოპის ფასის მეათედზე ნაკლები ჯდებოდა. Katalyst-ს კოსმოსური აპარატი უნდა აეშენებინა, Swift-ისთვის დაეწია, მოეჭირა და უფრო მაღლა აეწია.

LINK 1,8 მეტრის სიმაღლის გამოვიდა და დაახლოებით 400 კგ ეწონებოდა. მას ჰქონდა სამი რობოტული მკლავი ლიდარებით (ლაზერული მანძილმზომები, რომლებიც ობიექტის 3D სურათს აგებენ), ქსენონის სამი იონური ძრავა და 6-მეტრიანი მზის ორი პანელი. გეგმა ასეთი იყო: რამდენიმე კვირა Swift-ის გარშემო ტრიალი და კორპუსზე დასაჭერი ადგილების ძებნა, შემდეგ კი თვეების განმავლობაში ნელა ზემოთ ბიძგი. ძებნა პირდაპირ ეთერში უნდა მომხდარიყო, რადგან ინჟინრებს არც ფოტოები ჰქონდათ და არც ტელესკოპის უკანა მხარის დეტალური სურათი. მაშველს ყველაფერი თან ჰქონდა, რაც მოსაჭიდად სჭირდებოდა, ხოლო LINK-ის პროექტის ხელმძღვანელი კირან უილსონი ტემპზე გულახდილად ლაპარაკობდა: ექვსი თვით ადრე მთელი კოსმოსური აპარატი PowerPoint-ის პრეზენტაცია იყო.

2026 წლის 3 ივლისს LINK-ის მატარებელი Pegasus XL რაკეტა თვითმფრინავის ქვემოდან გამოუშვეს, წყნარ ოკეანეში კვაჯალეინის ატოლის თავზე, დაახლოებით 12 კმ სიმაღლეზე. რაკეტამ თავისი საქმე გააკეთა.

სამი კვირა უკონტროლო ტრიალამდე

28 ივლისს Katalyst-მა განაცხადა , რომ LINK უკვე სამი დღეა რამდენიმე ღერძზე ბრუნავდა. სამი რეაქციული მოტორ-ბორბლიდან ორი მწყობრიდან გამოვიდა. ეს აპარატის შიგნით მბრუნავი ბორბლებია: მათი სიჩქარის შეცვლით თანამგზავრს საწვავის დახარჯვის გარეშე შეუძლია შეტრიალება. აპარატთან კავშირი სულ ირღვეოდა. მიუხედავად ამისა, კომპანია გულს არ იტეხდა: LINK-ს, მათი თქმით, ჰქონდა „Swift-თან შეხვედრის სიცოცხლისუნარიანი გზა“, უილსონმა კი ტელესკოპს „მოუმზადებელი, მაგრამ ითანამშრომლებელი პარტნიორი“ უწოდა.

ბრუნვა, როგორც მოგვიანებით გაირკვა , გაუმართავი სარქველის ბრალი იყო. ინჟინრებმა LINK კონტროლს დაუბრუნეს, მაგრამ Swift-ის მოსაჭიდად და ასაწევად საწვავი აღარ ჰყოფნიდა. ეს იყო დასასრული. 19 აგვისტოს NASA-მ და Katalyst-მა გადარჩენა გააუქმეს . „ეს არ არის შედეგი, რომლისკენაც მივდიოდით, მაგრამ ეს არ ცვლის იმას, თუ რატომ ღირდა ამ მისიის ცდა“, თქვა NASA-ს ადმინისტრატორმა ჯარედ აისაკმანმა.

ბოლოს ისინი მაინც შეხვდნენ ერთმანეთს, თუნდაც შორიდან. მართვის ჯგუფმა LINK Swift-იდან 12–15 კმ-ზე მიიყვანა, ფოტოებისთვის საკმარის მანძილზე. იქიდან სურათის გადაღება შეიძლება, მოჭიდება კი არა: მაშველი იმ უკანა მხარემდე ვერ მივიდა, რომელიც 2004 წელს არავის გადაუღია. 25 სექტემბერს LINK ატმოსფეროში შევიდა და დაიწვა, იმ აპარატზე მეტი ერთი თვით ადრე, რომლის გადასარჩენადაც წავიდა.

რა დარჩა დაცემის შემდეგ

Swift-მა ბოლო დაკვირვება 20 ოქტომბერს გააკეთა. ის 275 კმ-ზე დაბლა ჩავიდა, საწყისი სიმაღლის ნახევარზე ნაკლებზე, სადაც ჰაერი იმდენად ძლიერად ამუხრუჭებს, რომ ტელესკოპი სამიზნეს ვეღარ აკავებს. ძრავის გარეშე მისი დაცემის მართვა არავის შეუძლია. აპარატის უმეტესი ნაწილი ალბათ დაიწვება, NASA კი ამბობს , რომ დედამიწაზე ვინმესთვის საფრთხე ნაკლებსავარაუდოა.

Swift-ის მემკვიდრეობა არქივია: თითქმის 22 წლის გაზომვები, 1,5 მილიონზე მეტი ულტრაიისფერი და ოპტიკური სურათი, დაახლოებით 12 ტერაბაიტი მონაცემი, ყველაფერი საჯაროა. ასტრონომები მას დიდხანს დაამუშავებენ.

Swift დაპირებულზე თერთმეტჯერ მეტხანს იმუშავა, და მას სწორედ ჰაერი ანგრევს. LINK იმ კითხვამდეც კი ვერ მივიდა, სად უნდა მოეჭირა, რადგან საკუთარი სარქველი ადრე გაფუჭდა; Katalyst კი ამბობს, რომ გაკვეთილებს მომავალ შეხვედრის მისიებში გაითვალისწინებს. AP ელის , რომ Swift ნოემბრის დასაწყისში შევა ატმოსფეროში. მაშველი და გადასარჩენი ერთნაირად დასრულდებიან, ერთმანეთისგან ცოტა მეტი ხნით დაშორებით: როგორც ღამის ცაზე მოკლე ხაზი.