მან ველომრბოლელები უფრო სწრაფი გახადა. ახლა მათ შორტებში უსაფრთხოების ბალიშს ამაგრებს

2019 წლის აგვისტომდე რამდენიმე თვით ადრე ბელგიელი ინჟინერი ბერტ სელისი თავის აეროდინამიკურ მილში ახალგაზრდა ველომრბოლელს, ბიორგ ლამბრეხტს, ამოწმებდა . მისი ლაბორატორიისთვის ეს ჩვეულებრივი სამუშაო იყო: უნდა მოეძებნათ პოზა და ეკიპირება, რომლებიც მრბოლელს რამდენიმე ვატს დაუზოგავდა. შემდეგ, 5 აგვისტოს, ტურ დე პოლონის მესამე ეტაპზე, 22 წლის ლამბრეხტი გზიდან გავარდა და ბეტონის წყალგამტარს დაეჯახა. გადარჩენა ვეღარ მოხერხდა.

„გამიკვირდა, რატომ აქვთ ველომრბოლელებს ჩაფხუტის გარდა ასე ცოტა დაცვა", — იხსენებს სელისი . 2026 წლის ოქტომბერში მისმა პასუხმა TIME-ის წლის საუკეთესო გამოგონებების სიაში მოხვედრა მოახერხა. ეს არის დაახლოებით ნახევარკილოიანი უსაფრთხოების ბალიში, რომელიც ველოშორტის ლაბადებში იმალება და 100 მილიწამში იბერება. ამბავში ყველაზე უცნაური სულ სხვა რამაა. კაცი, რომელმაც მთელი კარიერა მრბოლელებს გრამებისა და ვატების მოჭრაში გაატარა, ახლა მათ დამატებით წონას აბამს. და დაჟინებით ამბობს, რომ ქრონომეტრი ამას ვერ ხედავს. იმის გადასაწყვეტად, როდის უნდა გაიხსნას, ბალიში სხვის ავარიათა არქივზე ივარჯიშა, რომელსაც ბელგიური საინფორმაციო სააგენტო ინახავს.

ვატების ბუღალტერი

სელისი განათლებით ინჟინერია, პროფესიით კი აეროდინამიკოსი. ის თანადამფუძნებელია Flanders Bike Valley-ისა, ფლამანდიური ველოლაბორატორიისა, რომლის გულიც აეროდინამიკური მილია, და მრავალ პროფესიულ გუნდთან უმუშავია.

ეს საქმე ბუღალტერიას ჰგავს. მრბოლელი ველოსიპედზე ჰაერის ნაკადში ზის, სენსორები წინააღმდეგობას ზომავენ, ინჟინრები კი იდაყვს სანტიმეტრით გადაწევენ ან მხრებზე ქსოვილს ცვლიან. ხუთი ვატი სერიოზულ ნადავლად ითვლება. ასეთი ნამცეცებისთვის გუნდები განსაკუთრებულ წინდებს უკვეთავენ, ჩაფხუტებს ახალ ფორმას აძლევენ და ბევრს ხარჯავენ ბორბლებზე.

ლამბრეხტის გარდაცვალების შემდეგ სელისი სემ რატაიჩაკს მიუბრუნდა, რომელიც ბელგიურ საფორმო ტანსაცმლის მწარმოებელ Bioracer-ში კვლევებსა და დამუშავებას ხელმძღვანელობდა და მისი აეროდინამიკური მილიც თავად ააგო. Bioracer სარბოლო ტანსაცმელს, მათ შორის პროფესიული გუნდებისთვისაც, ამზადებს. 2020–2021 წლებში რატაიჩაკმა და ინდუსტრიული დიზაინის სტაჟიორმა, სტიინ ვანვოლსემმა, კონცეფცია შეიმუშავეს : ჩვეულებრივი სარბოლო ველოშორტის ლაბადებში ჩამალული უსაფრთხოების ბალიში, რომელიც ავარიისას კისერს, გულმკერდს, ზურგსა და თეძოებს დაფარავდა.

კონცეფცია მუშაობდა. მყიდველები კი არ გამოჩნდნენ. ჯერ კიდევ 2024 წელს რატაიჩაკი, რომელიც უკვე საკუთარ დიზაინ-სტუდიას ხელმძღვანელობდა, იდეას მრბოლელთა უსაფრთხოებაში შესაძლო გარდატეხას უწოდებდა და ამბობდა, რომ გუნდებს მისდამი შეზღუდული ინტერესი ჰქონდათ.

ჩაფხუტი, რომელიც სიკვდილმა გაატარა

პელოტონის გულგრილობის ახსნა ადვილია. ათწლეულების განმავლობაში პროფესიული ველოსპორტი ებრძოდა ყველა დაცვას, რომელიც კომფორტს ან სიჩქარეს ხარჯავდა.

1991 წელს ველოსიპედისტთა საერთაშორისო კავშირმა (UCI) ჩაფხუტის სავალდებულოდ გახდომა სცადა. მრბოლელებმა გაფიცვა მოაწყვეს და წესი შეჩერდა. ის მხოლოდ 2003 წელს დაბრუნდა, მას შემდეგ, რაც ყაზახი მრბოლელი ანდრეი კივილევი პარიზ–ნიცას რბოლაზე ჩაფხუტის გარეშე დაეცა და მეორე დღეს გარდაიცვალა. მაშინ UCI-მ ჩაფხუტი სავალდებულოდ გამოაცხადა , თუმცა ესეც კომპრომისი იყო: წესის პირველი ვერსია მრბოლელებს ხუთ კილომეტრზე გრძელ ფინალურ აღმართებზე ჩაფხუტის მოხსნის უფლებას აძლევდა. ეს ხვრელი მოგვიანებით დაიხურა.

დამცავ ტანსაცმელსაც იგივე ბედი ეწია. Bioracer ამბობდა, რომ შეეძლო ისეთი სარბოლო ეკიპირების დამზადება, რომელიც ავარიის ყველაზე გავრცელებულ დაზიანებებს ამსუბუქებს. მრბოლელებმა კი, როგორც road.cc იტყობინებოდა , მიჩვეულ კომფორტსა და სიჩქარეს მიანიჭეს უპირატესობა.

გაკვეთილი ისეთია, რომელსაც ნებისმიერი გამყიდველი გაიგებდა: პელოტონში უსაფრთხოება მხოლოდ მაშინ იყიდება, როცა ქრონომეტრზე არაფერი უჯდება. სწორედ ასე სცადა სელისმა თავისი ბალიშის გაყიდვა.

ნახევარი კილო, რომელიც ოდესღაც სიჩქარეს ჰპირდებოდა

2024 წლის მარტში, სისტემა ჯერ პროტოტიპი იყო, როდესაც სელისმა ბელგიურ მაუწყებელ Sporza-ს უთხრა , რომ ბალიში 500–600 გრამს ამატებს, დაახლოებით ერთ სავსე ბოთლს. პროფესიონალები ჯერჯერობით უარს ამბობდნენ კომფორტისა და წონის გამო, ამიტომ სელისმა აეროდინამიკოსის კოზირი ითამაშა. სისტემით აღჭურვილი მრბოლელი, მისი თქმით, უფრო „წვეთისებრი" ხდება და სწორ ტრასაზე 50 კმ/სთ სიჩქარით სხვაობა 5–15 ვატს შეადგენდა. „მაშინ წონის მატებას მნიშვნელობა აღარ აქვს", — თქვა მან.

პელოტონისთვის ეს მაცდური ჟღერდა: დაცვა სიჩქარესთან ერთად, საჩუქრად. დღეს კომპანია უფრო ფრთხილად საუბრობს. TIME-ის სიასთან დაკავშირებულ მასალებში დამმუშავებლები სხვა რამეს გვპირდებიან: ბალიში აეროდინამიკაზე გავლენას არ ახდენს და მაისურის ქვეშ თითქმის უხილავია. ვატების მოგებაზე აღარ საუბრობენ, და არც ერთი მტკიცება დამოუკიდებლად არ გაზომილა. არის მეორე გაფრთხილებაც: მთის უღელტეხილზე ნახევარი კილო ნახევარ კილოდ რჩება, რაგინდ რბილად ეხვეოდეს მას ჰაერი.

თავად მოწყობილობა მოკრძალებულად გამოიყურება. ზურგზე პატარა ჩანთაში ელექტრონიკა და CO₂-ის ბალონია, ველოშორტის ლაბადებში კი თერმოპლასტიკური პოლიურეთანის თხელი მილები გადის.

სისტემა თავსა და მხრებს არ ფარავს და ეს შეგნებული გადაწყვეტილებაა. რატაიჩაკი განმარტავს, რომ ავარიის შემდეგ მრბოლელს ველოსიპედზე დაბრუნება და რბოლის დასრულება უნდა შეეძლოს. ამიტომ გახსნიდან დაახლოებით ათ წამში ბალიში თავისით იწყებს ჰაერის გამოშვებას და ლაბადებში ბრუნდება. ხელახლა გამოსაყენებლად ბალონი და მისი აალების ელემენტი უნდა გამოიცვალოს, დაახლოებით 35 ევრო . მანქანის უსაფრთხოების ბალიში კი, პირიქით, მთლიანად იცვლება.

რას ასწავლის სხვისი ავარიები

უსაფრთხოების ბალიშის ყველაზე რთული ნაწილი არც ქსოვილია და არც გაზი. ყველაზე რთული საკითხია, როდის უნდა გაიხსნას.

მრბოლელი ფინიშის ხაზზე ველოსიპედს წინ აგდებს, სპრინტერი მანქანას გვერდიგვერდ არწევს, ქალაქელი ველომგზავრი ბორდიურს გადაახტება. არც ერთი ეს ავარია არ არის, მაგრამ სენსორისთვის ყველა ძალადობრივია. ცრუ გააქტიურება სპრინტის შუაგულში თავისთავად საშიშია, ხოლო ბალიში, რომელიც არ იხსნება, მის უქონლობაზე უარესია, რადგან ცრუ თავდაჯერებულობას ბადებს. Sporza ზღურბლის ლოგიკას ასე აღწერს: მრბოლელი, რომელიც უბრალოდ ასფალტზე სრიალებს, მას არ გამოიწვევს, მაგრამ თუ შემდეგ დამცავ ღობეს გადაუფრინა, ბალიში იხსნება.

Aerobag-ის ალგორითმი სხვისი ავარიების საფუძველზე აიგო. ბელგიურ საინფორმაციო სააგენტო Belga-ს რბოლებზე მომხდარი ავარიების ვრცელი ვიდეოარქივი აქვს, და დამმუშავებლებმა ეს კადრები ხელოვნური ინტელექტის მოდელს გაატარებინეს. მოდელმა სხეულის მოძრაობა თვალსაჩინო სახსრებით აღადგინა, როგორიცაა მხრები, თეძოები და იდაყვები, და ამ ტრაექტორიებით დაარეგულირეს გააქტიურების ზღურბლი. მარტივად რომ ვთქვათ, სისტემამ ისეთი ავარიებიდან ისწავლა, რომელსაც ექსპერიმენტისთვის არავინ დადგამდა.

შვედური კომპანია Hövding კარგად იცნობს შეცდომის ფასს. მისი უსაფრთხოების საყელო ქალაქელი ველომგზავრებისთვის თავის გარშემო იბერებოდა და ჩაფხუტის შემცვლელად იყიდებოდა. 2023 წლის ნოემბერში შვედეთის მომხმარებელთა სააგენტომ Hövding 3-ის გაყიდვები შეაჩერა დეფექტის გამო, რომელმაც შეიძლება ავარიისას საყელოს გახსნა ხელი შეუშალა. 2023 წლის 21 დეკემბერს კომპანიამ გაკოტრება გამოაცხადა . სასამართლომ ამ დროისთვის აკრძალვა უკვე შეაჩერა, მაგრამ დირექტორთა საბჭომ გადაწყვიტა, რომ გაყიდვების გარეშე გატარებული თვის შემდეგ კომპანიის გადარჩენა შეუძლებელი იყო. უსაფრთხოების ბალიშს იმ ერთი შემთხვევით ზომავენ, როცა ის არ იხსნება.

Aerobag იმავე ბაზარზე შედის. ქალაქელებისთვის მან Aerobelt შექმნა, ქამარი იმავე მოდულით, რომლის ტარებაც ყოველდღიურ ტანსაცმელზეა შესაძლებელი. Fundracer-მა, მიკრომობილობაში ინვესტიციების ფონდმა, კომპანიაში უმცირესობის წილი შეიძინა . სისტემა ჯერ გაყიდვაში არ არის. Aerobag-ის თანადამფუძნებელი კვინტონ ვან ლოგერენბერგი ფასს 700–850 ევროდ ასახელებს , რაც კარგ ჩაფხუტზე მეტია და ბევრ კომპლექტ სარბოლო ბორბალზე ნაკლები.

ჯერჯერობით Hövding-ის გაკვეთილი თეორიულია. სისტემა ავარიის ტესტები სამგანზომილებიანი ბეჭდვით დამზადებულ მრბოლელთა ფიგურებზე გაიარა , შემდეგ ნაბიჯებად კი ადამიანების დაცემა რბილ დასაფრენ ზედაპირებზე და ავარიის ტესტის მანეკენები სახელდება. ჯერ არ არსებობს გამოქვეყნებული მონაცემები იმის შესახებ, რამდენად ამცირებს ის დაზიანებებს რეალურ ავარიებში.

დაცემის ხელახლა სწავლა

სიტყვებით ინტერესი ჯერ კიდევ 2024 წელს გამოჩნდა. სელისმა Sporza-ს უთხრა, რომ ბრიტანულ გუნდ Ineos Grenadiers-ს ბალიშის გამოყენება სურდა, განსაკუთრებით ეგან ბერნალის საშინელი ავარიის შემდეგ, როცა 2022 წლის იანვარში ტურ დე ფრანსის გამარჯვებული ვარჯიშისას გაჩერებულ ავტობუსს შეასკდა.

საქმით სისტემა პირველად ჰოლანდიურმა გუნდმა Picnic PostNL-მა აიღო. პროექტის უკან ყოფილი პროფესიონალი, პიეტ როიაკერსი დგას. გუნდი ასფალტზე ხახუნისგან მიღებულ ნაკაწრებს აბრაზიისადმი მდგრადი ტანსაცმლით უკვე გაუმკლავდა, და ის შემდეგ მიზნად გატეხილ ნეკნებს, მენჯსა და ლავიწს ასახელებდა. იდეა მოტოციკლისტებისთვის განკუთვნილი უსაფრთხოების ბალიშის Instagram-ვიდეოდან წარმოიშვა, რამაც როიაკერსი სელისამდე მიიყვანა. ის მოლოდინებს ფხიზლად ინარჩუნებს . ბალიში ლავიწს მხოლოდ მაშინ გადაარჩენს, თუ მრბოლელს ნამდვილად სწამს მისი და ხელებს სხეულთან ინარჩუნებს, ხოლო უმეტესობა მრბოლელი დაცემისას ხელებს წინ იშვერს. როგორც ჩანს, მრბოლელებს დაცემა თავიდან მოუწევთ სწავლა. 2026 წელს Picnic PostNL-მა და Visma–Lease a Bike-მა სისტემები ვარჯიშისთვის მიიღეს, იტალიურმა საფორმო ტანსაცმლის მწარმოებელმა Nalini-მ კი პროექტში ინვესტიცია ჩადო და Aerobag-ის სერტიფიკატიანი პირველი ველოშორტის დამზადებას გეგმავს.

სელისი ამ რბოლაში მარტო არ არის. 2026 წლის გაზაფხულზე Decathlon-ის ველოსიპედების ბრენდმა Van Rysel-მა ჩაშენებული უსაფრთხოების ბალიშით სარბოლო კომბინიზონი წარადგინა: კომბინიზონი ბალიშიანად დაახლოებით 700 გრამს იწონის, ბალიში კი, მწარმოებლის თქმით, 60 მილიწამში იხსნება, Aerobag-ისაზე თითქმის ორჯერ სწრაფად. „ველოსპორტში შედეგსა და უსაფრთხოებას შორის არჩევანის გაკეთება გიწევდა", — განაცხადა Van Rysel-მა .

რბოლებში ბალიშს ჯერ ვერ ნახავთ. 2026 წლის დასაწყისში UCI-მ ასეთი სისტემებისთვის სტანდარტების დასაწერად მწარმოებლებისა და ლაბორატორიების შეკრება დაიწყო , და სანამ ისინი არ არსებობს, რბოლის დაწყება მასთან ერთად არავის შეუძლია. სელისს იმედი აქვს, რომ 2027 წელს მას რბოლაში იხილავს.

ჩაფხუტი პროფესიულ ველოსპორტში გაფიცვისა და თორმეტი წლის შემდეგ მომხდარი სიკვდილის გზით შევიდა. სელისის ბალიშს ახალი ტრაგედია არ სჭირდება. მას სჭირდება მრბოლელი, რომელსაც დაცემისას საკუთარ ხელებზე მეტად ენდობა.