2009 წლის თებერვალში რენდალ მანროუმ ორკადრიანი კომიქსი დახატა. პირველ კადრში კრიპტოგიკი ოცნებობს: მისი ლეპტოპი 4096-ბიტიანი დაშიფვრით არის დაცული, ბოროტმოქმედები მის გასატეხად მილიონდოლარიან კლასტერს აგებენ და ბოლოს თავს ანებებენ. მეორე კადრში ნაჩვენებია, რა მოხდებოდა სინამდვილეში: მფლობელს ათრობენ და ხუთდოლარიანი ქანჩის გასაღებით სცემენ, სანამ პაროლს არ გასცემს.

ჩვიდმეტი წლის შემდეგ ეს ხუმრობა პოლიციის ჟურნალს ჰგავს. 2026 წლის 19 სექტემბრის ღამით ოთხი ნიღბიანი მამაკაცი შევიდა სახლში ჩრდილოეთ საფრანგეთის პატარა ქალაქ ვანდენ-ლე-ვიეილში. მათ შეკრეს მშობლები და ორი შვილი , რვა და თორმეტი წლის, მამა ცალკე ოთახში გაიყვანეს და აიძულეს, გადაერიცხა დაახლოებით 40 000 ევროს ღირებულების კრიპტო. მამა კრიპტოინდუსტრიაში მუშაობს. ერთი პაროლიც კი არავის გაუტეხია.

ამ დანაშაულს სახელიც აქვს: „ქანჩის გასაღების შეტევა“ (wrench attack). მის მსოფლიო ლიდერსაც ცოტა თუ გამოიცნობს პირველივე ცდაზე. ეს არც აშშ-ა და არც ბრაზილია, ეს საფრანგეთია. ივლისში პარიზის მახლობლად სამმა მამაკაცმა კიდევ ერთი ოჯახი შეკრა, გავრცელებული ინფორმაციით, კრიპტოსაგადასახადო სერვისის გაჟონილი ბაზიდან აღებული ცნობის მიხედვით. საფულეში დაახლოებით 100 ევრო იდო.

კომიქსი, რომელიც ცხრილად იქცა

2018 წლიდან ამერიკელი დეველოპერი ჯეიმსონ ლოპი საჯარო სიას აწარმოებს კრიპტომფლობელებზე ფიზიკური თავდასხმების შესახებ, 2014 წლიდან მოყოლებული. თავად ლოპიც ამ სიაშია. 2017 წლის ოქტომბერში ყალბმა სასწრაფო ზარმა პოლიციის სპეცრაზმი მისი სახლისკენ გაგზავნა ჩრდილოეთ კაროლინაში და ვიღაცამ მისი გამოძალვა სცადა. ამ ხრიკს სვოტინგი ჰქვია.

სიაში პირველია ჰალ ფინი. 2009 წლის იანვარში მან ქსელის შემქმნელისგან, სატოში ნაკამოტოსგან, ისტორიაში პირველი ბიტკოინის ტრანზაქცია მიიღო. 2014 წლისთვის ALS თითქმის მთლიანად დამბლადაცემული დარჩა. სიცოცხლის ბოლო წელს გამოძალვის მცდელებმა მის ოჯახს დაურეკეს და 1000 ბიტკოინი მოითხოვეს. შემდეგ პოლიციამ ყალბი ზარის გამო სახლი იერიშით აიღო.

მერე ჩანაწერები ბევრი ხდება. სიაში 2017 წლისთვის 22 შემთხვევაა, 2025 წლისთვის კი 167. 2026 წლის 22 ოქტომბრისთვის ამ წლისთვის უკვე 133 იყო, აქედან 50 საფრანგეთში, ანუ ორჯერ მეტი, ვიდრე საფრანგეთში მთელი 2025 წლის განმავლობაში. ლოპი გვაფრთხილებს, რომ სია არასრულია, რადგან ბევრი თავდასხმა არავის უცხადებია.

CertiK-ის ივლისის ანგარიში მთავარ ცვლილებას ერთი შეხედვით აჩვენებს. სახლებში შეჭრა ექვს თვეში 20-მდე გაიზარდა, წინა წელს ერთი იყო, და ახლა ამ თავდასხმების ყველაზე გავრცელებული სახეობაა. მძარცველებმა ქუჩაში მსხვერპლის ლოდინი შეწყვიტეს და სახლებში მივიდნენ.

Chainalysis-მა დათვალა 30 მილიონ დოლარზე მეტი რეალურად მოპარული თანხა. მაგრამ კომპანიის მიერ დაკვირვებული 46 თავდასხმიდან მძარცველებს გადახდა მხოლოდ 12-ში მოუვიდათ, ანუ 26%-ში. 2025 წელს ეს მაჩვენებელი 49% იყო. მეტი ძალადობა, ნაკლები ნადავლი.

შენივე ბანკი, შენივე სეიფი

კრიპტოს საყვარელი ლოზუნგია „იყავი შენივე ბანკი“. აპარატურულ საფულეში, ფლეშკის ზომის მოწყობილობაში, რომელიც გასაღებებს ინახავს, შენახული მონეტები გადარჩება ბირჟის გაკოტრებას ან გატეხვას. მაგრამ ამ ბანკს დაცვა არ ჰყავს და სხვა მისამართზე სათავსო არ აქვს. სეიფი საძინებელშია, კოდი კი მფლობელის თავში.

ჩვეულებრივი ფული იარაღის მუქარით ძარცვისთვის ცუდი ნადავლია. ბანკები ლიმიტებს აწესებენ, უცნაურ გადარიცხვებს ამჩნევენ, გადახდა კი გასაჩივრდება. ბიტკოინის გადარიცხვა საბოლოოა: არ არსებობს მხარდაჭერის სამსახური, რომელიც ფულს დააბრუნებს. პოლიცია ზოგჯერ ახერხებს მოპარული სახსრების ნაწილის გაყინვას ბირჟებზე, მაგრამ ეს დევნაა და არა „გაუქმების“ ღილაკი.

არსებობს მესამე მიზეზიც. ბლოკჩეინი საჯაროა და ნებისმიერი მისამართის ბალანსი ყველას შეუძლია ნახოს. მისამართი სახელს რომ დაუკავშირო, მძარცველმა მსხვერპლის ფულის შესახებ მეზობლებზე მეტი იცის.

რატომ საფრანგეთი

2026 წლის 30 ივნისს შინაგან საქმეთა მინისტრმა ლორან ნუნიესმა ქვეყანას ამ თავდასხმების „ერთგვარი ეპიცენტრი“ უწოდა . მის მიერ დასახელებული ექვსი თვის 77 შემთხვევა CertiK-ის მსოფლიო მაჩვენებელს აჭარბებს, რადგან პოლიცია მცდელობებსაც ხედავს და იმ შემთხვევებსაც, რომლებზეც პრესას არ დაუწერია. ნუნიესმა თქვა, რომ გადაუდებელი ზომების შედეგად 200 დაკავება მოხდა, კრიპტოინდუსტრიის 724 წარმომადგენელი კი პოლიციის სწრაფი შეტყობინების სისტემაში დარეგისტრირდა.

გარდატეხა 2025 წლის იანვარში მოხდა. საფრანგეთის აპარატურული საფულეების მწარმოებლის Ledger-ის თანადამფუძნებელი დავით ბალანი ცოლთან ერთად საფრანგეთის ცენტრში საკუთარი სახლიდან გაიტაცეს . გამტაცებლებმა მას თითის ნაწილი მოაჭრეს და ვიდეო მეორე თანადამფუძნებელს გაუგზავნეს. პოლიციამ ბალანი მეორე დღეს გაათავისუფლა.

2025 წლის მაისში თავდასხმა კამერამ დააფიქსირა. პარიზის შუაგულში ნიღბიანმა მამაკაცებმა კრიპტობირჟა Paymium-ის ხელმძღვანელის, პიერ ნუაზას, ქალიშვილისა და პატარა შვილიშვილის ფურგონში ჩაგდება სცადეს , რომელიც საკურიერო მანქანასავით იყო შეღებილი. ქალის მეგობარი ებრძოლა და თავდამსხმელები გაიქცნენ.

Chainalysis საფრანგეთში მომატების მთავარ მიზეზად გაჟონვას თვლის. გამოძიების ვერსიით, ბობინიში საგადასახადო სამსახურის თანამშრომელი ქალი კრიპტოინვესტორებს საგადასახადო ბაზაში ეძებდა და მათ მონაცემებს კრიმინალებს ჰყიდდა. ის 2025 წლის ივნისის ბოლოს დააკავეს.

2026 წლის იანვარში ჰაკერებმა გატეხეს Waltio, ფრანგული სერვისი, რომელიც კრიპტოინვესტორებს დეკლარაციის შევსებაში ეხმარება. მომხმარებლების ელფოსტის მისამართები 2024 წლის ბოლოსთვის არსებულ ბალანსებთან ერთად გაჟონა. ფრანგული პრესის ცნობით, ეს ფაილი უხელმძღვანელა სამ მამაკაცს, რომლებიც 2026 წლის 13 ივლისს პარიზთან ახლოს, ტავერნიში სახლში შეიჭრნენ . მათ დედა და მისი ათი წლის შვილი შეკრეს, მამას კი ელექტროშოკერით აწამებდნენ, სანამ კოდები არ გასცა.

მონაცემები ერთნახევარი წლის ძველი იყო. საფულეში დაახლოებით 100 ევრო იდო. ამიტომ თავდამსხმელებმა ცოლისგან 450-450 ევროს ორი გადარიცხვა მოითხოვეს. სექტემბერში ექვსი ეჭვმიტანილი ორგანიზებული ბანდის მიერ შეიარაღებულ გამოძალვაში დაადანაშაულეს.

ისინი არასწორ ადამიანებთან მოდიან

CertiK აღნიშნავს , რომ მძარცველები სულ უფრო ხშირად თავად მონეტების მფლობელს კი არა, მის ოჯახს უტევენ: მშობლებს, მეუღლეებს, შვილებს. კომპანიის დათვლით, შემთხვევების ნახევარზე მეტში მთავარი სამიზნის ახლობელი მსხვერპლი ან წნეხის ბერკეტი ხდება.

2026 წლის 5 თებერვალს ადრე დილით გრენობლთან გამტაცებლებმა 35 წლის მოსამართლე და მისი 67 წლის დედა წაიყვანეს . კრიპტოვალუტით გამოსასყიდი მოითხოვეს მისი მეგობრისგან, კრიპტოსტარტაპის თანამესაკუთრისგან, რომელიც სახლში არ იყო. ქალები მეზობელ დეპარტამენტში, ავტოფარეხში იპოვეს დაზიანებულები: მათ თავად გაიხსნეს თავი და მეზობელს დახმარება სთხოვეს. გამოსასყიდი არ გადაუხდიათ.

ზოგჯერ უფრო მარტივადაა: ბანდა მისამართს ურევს. 2026 წლის 12 თებერვალს ჯგუფი Binance France-ის ხელმძღვანელის სახლში მივიდა, ის ვერ დახვდათ და ორი ტელეფონით წავიდა. რამდენიმე საათის შემდეგ იგივე ადამიანები სხვა კრიპტომეწარმეს ეძებდნენ, არასწორ სახლში მივიდნენ და იქ მცხოვრებ ქალს თოფის კონდახით თავში დაარტყეს. აგვისტოში რენთან ახლოს თავდამსხმელებმა კრიპტომფლობელისგან ნაქირავები სახლის მდგმურები დააკავეს და სცემეს . თავად მფლობელი იქ არ იყო.

ვინ დგას კარს მიღმა

ტიპური თავდამსხმელი კინოს განგსტერს სულ არ ჰგავს. პოლკოვნიკი კრისტელ ტაროლი ჟანდარმერიის ერთ-ერთ საგამოძიებო განყოფილებას ხელმძღვანელობს. მისი მონაცემებით, რომლებიც ჟანდარმერიამ 2026 წლის 7 ოქტომბერს გაავრცელა , ამ გატაცებებისთვის დაქირავებულთა 16% არასრულწლოვანია, 70% კი 18-დან 29 წლამდეა.

მათ WhatsApp-ში, TikTok-ში, Snapchat-სა და Telegram-ში იყვანენ. ბევრი ნარკოვაჭრობიდან მოდის, მაგრამ არიან სუფთა წარსულის მქონე სტუდენტებიც, რომლებიც მძღოლობაზე თანხმდებიან და ყოველთვის არ ესმით, რაში ებმებიან. გატაცებული მოსამართლის საქმეში ექვს ახალგაზრდას წარუდგინეს ბრალდება , ერთი მათგანი არასრულწლოვანია.

გამოდის ერთგვარი ძალადობის კურიერული სამსახური. ორგანიზატორი ხშირად შორს ზის და ბრძანებებს მესენჯერით გასცემს, დაქირავებულები კი დავალებიდან დავალებამდე იცვლებიან. ამიტომ ჟანდარმები ერთდროულად ორ სამიზნეს მისდევენ: საფრანგეთში შემსრულებლებს და საზღვარგარეთ ორგანიზატორებს.

სეიფი დროის საკეტით

მაღაზიებში დიდი ხანია იყენებენ დროის საკეტიან სეიფებს: მოლარეს ისინი ვადაზე ადრე არ შეუძლია გახსნას, რაც უნდა თავაზიანად სთხოვონ. ქანჩის გასაღების შეტევისგან დაცვაც ასევე მუშაობს. მიზანი პაროლის დამალვა არ არის, მიზანია ფულზე სწრაფი წვდომის შეუძლებლობა.

CertiK მსხვილ მფლობელებს მულტისიგ-საფულეებსა და გამოტანის შეფერხებას ურჩევს. მულტისიგი ნიშნავს, რომ გადარიცხვას რამდენიმე გასაღების ხელმოწერა სჭირდება, რომლებიც სხვადასხვა ადგილას ან სხვადასხვა ადამიანთანაა. მუქარის ქვეშაც ერთ ადამიანს ყველაფრის გადატანა მაინც არ შეუძლია. შეფერხება მძარცველებს აიძულებს, მსხვერპლი საათობით ან დღეებითაც კი ეჭიროთ, რაც ზრდის იმის ალბათობას, რომ ვინმე ხელს შეუშლის.

ლოპის რეპოზიტორიაში არსებული სახელმძღვანელო დამატებით სატყუარა საფულეს გვთავაზობს. ეს დამაჯერებელი საფულეა მცირე ბალანსით და დასამახსოვრებელი PIN-ით, რომლის გადაცემაც მთავარი სახსრების გამხელის გარეშე შეიძლება. იმავე სახელმძღვანელოს რჩევით, მთავარი მარაგი სახლიდან შორს უნდა ინახებოდეს და ბირჟის ანგარიშები საჯარო სოციალურ პროფილებს არასოდეს უნდა დაუკავშირდეს.

ჩვეულებრივი ადამიანისთვის, რომელსაც საფულეში ორიოდე ათასი ევრო უდევს, წესი უფრო უინტერესოა. ონლაინ ნუ იტრაბახებთ მონეტებით და გახსოვდეთ: ნებისმიერ სერვისს, რომელმაც თქვენი ბალანსი იცის, ოდესმე შეიძლება გაჟონოს. ტავერნის შემთხვევა აჩვენებს, რომ მძარცველს ძველ ცხრილში ერთი სტრიქონიც საკმარისია.

კრიპტო შუამავლის მოსაცილებლად გამოიგონეს. ბანკი ხალხსა და მათ ფულს შორის ზედმეტ რგოლად გამოიყურებოდა. გაირკვა, რომ მოსაწყენ შუამავალს ისეთი საქმე ჰქონდა, რომელზეც არავის უფიქრია: მისი სათავსო თქვენს სახლში არ იყო.

2019 წლის აგვისტომდე რამდენიმე თვით ადრე ბელგიელი ინჟინერი ბერტ სელისი თავის აეროდინამიკურ მილში ახალგაზრდა ველომრბოლელს, ბიორგ ლამბრეხტს, ამოწმებდა . მისი ლაბორატორიისთვის ეს ჩვეულებრივი სამუშაო იყო: უნდა მოეძებნათ პოზა და ეკიპირება, რომლებიც მრბოლელს რამდენიმე ვატს დაუზოგავდა. შემდეგ, 5 აგვისტოს, ტურ დე პოლონის მესამე ეტაპზე, 22 წლის ლამბრეხტი გზიდან გავარდა და ბეტონის წყალგამტარს დაეჯახა. გადარჩენა ვეღარ მოხერხდა.

„გამიკვირდა, რატომ აქვთ ველომრბოლელებს ჩაფხუტის გარდა ასე ცოტა დაცვა", — იხსენებს სელისი . 2026 წლის ოქტომბერში მისმა პასუხმა TIME-ის წლის საუკეთესო გამოგონებების სიაში მოხვედრა მოახერხა. ეს არის დაახლოებით ნახევარკილოიანი უსაფრთხოების ბალიში, რომელიც ველოშორტის ლაბადებში იმალება და 100 მილიწამში იბერება. ამბავში ყველაზე უცნაური სულ სხვა რამაა. კაცი, რომელმაც მთელი კარიერა მრბოლელებს გრამებისა და ვატების მოჭრაში გაატარა, ახლა მათ დამატებით წონას აბამს. და დაჟინებით ამბობს, რომ ქრონომეტრი ამას ვერ ხედავს. იმის გადასაწყვეტად, როდის უნდა გაიხსნას, ბალიში სხვის ავარიათა არქივზე ივარჯიშა, რომელსაც ბელგიური საინფორმაციო სააგენტო ინახავს.

ვატების ბუღალტერი

სელისი განათლებით ინჟინერია, პროფესიით კი აეროდინამიკოსი. ის თანადამფუძნებელია Flanders Bike Valley-ისა, ფლამანდიური ველოლაბორატორიისა, რომლის გულიც აეროდინამიკური მილია, და მრავალ პროფესიულ გუნდთან უმუშავია.

ეს საქმე ბუღალტერიას ჰგავს. მრბოლელი ველოსიპედზე ჰაერის ნაკადში ზის, სენსორები წინააღმდეგობას ზომავენ, ინჟინრები კი იდაყვს სანტიმეტრით გადაწევენ ან მხრებზე ქსოვილს ცვლიან. ხუთი ვატი სერიოზულ ნადავლად ითვლება. ასეთი ნამცეცებისთვის გუნდები განსაკუთრებულ წინდებს უკვეთავენ, ჩაფხუტებს ახალ ფორმას აძლევენ და ბევრს ხარჯავენ ბორბლებზე.

ლამბრეხტის გარდაცვალების შემდეგ სელისი სემ რატაიჩაკს მიუბრუნდა, რომელიც ბელგიურ საფორმო ტანსაცმლის მწარმოებელ Bioracer-ში კვლევებსა და დამუშავებას ხელმძღვანელობდა და მისი აეროდინამიკური მილიც თავად ააგო. Bioracer სარბოლო ტანსაცმელს, მათ შორის პროფესიული გუნდებისთვისაც, ამზადებს. 2020–2021 წლებში რატაიჩაკმა და ინდუსტრიული დიზაინის სტაჟიორმა, სტიინ ვანვოლსემმა, კონცეფცია შეიმუშავეს : ჩვეულებრივი სარბოლო ველოშორტის ლაბადებში ჩამალული უსაფრთხოების ბალიში, რომელიც ავარიისას კისერს, გულმკერდს, ზურგსა და თეძოებს დაფარავდა.

კონცეფცია მუშაობდა. მყიდველები კი არ გამოჩნდნენ. ჯერ კიდევ 2024 წელს რატაიჩაკი, რომელიც უკვე საკუთარ დიზაინ-სტუდიას ხელმძღვანელობდა, იდეას მრბოლელთა უსაფრთხოებაში შესაძლო გარდატეხას უწოდებდა და ამბობდა, რომ გუნდებს მისდამი შეზღუდული ინტერესი ჰქონდათ.

ჩაფხუტი, რომელიც სიკვდილმა გაატარა

პელოტონის გულგრილობის ახსნა ადვილია. ათწლეულების განმავლობაში პროფესიული ველოსპორტი ებრძოდა ყველა დაცვას, რომელიც კომფორტს ან სიჩქარეს ხარჯავდა.

1991 წელს ველოსიპედისტთა საერთაშორისო კავშირმა (UCI) ჩაფხუტის სავალდებულოდ გახდომა სცადა. მრბოლელებმა გაფიცვა მოაწყვეს და წესი შეჩერდა. ის მხოლოდ 2003 წელს დაბრუნდა, მას შემდეგ, რაც ყაზახი მრბოლელი ანდრეი კივილევი პარიზ–ნიცას რბოლაზე ჩაფხუტის გარეშე დაეცა და მეორე დღეს გარდაიცვალა. მაშინ UCI-მ ჩაფხუტი სავალდებულოდ გამოაცხადა , თუმცა ესეც კომპრომისი იყო: წესის პირველი ვერსია მრბოლელებს ხუთ კილომეტრზე გრძელ ფინალურ აღმართებზე ჩაფხუტის მოხსნის უფლებას აძლევდა. ეს ხვრელი მოგვიანებით დაიხურა.

დამცავ ტანსაცმელსაც იგივე ბედი ეწია. Bioracer ამბობდა, რომ შეეძლო ისეთი სარბოლო ეკიპირების დამზადება, რომელიც ავარიის ყველაზე გავრცელებულ დაზიანებებს ამსუბუქებს. მრბოლელებმა კი, როგორც road.cc იტყობინებოდა , მიჩვეულ კომფორტსა და სიჩქარეს მიანიჭეს უპირატესობა.

გაკვეთილი ისეთია, რომელსაც ნებისმიერი გამყიდველი გაიგებდა: პელოტონში უსაფრთხოება მხოლოდ მაშინ იყიდება, როცა ქრონომეტრზე არაფერი უჯდება. სწორედ ასე სცადა სელისმა თავისი ბალიშის გაყიდვა.

ნახევარი კილო, რომელიც ოდესღაც სიჩქარეს ჰპირდებოდა

2024 წლის მარტში, სისტემა ჯერ პროტოტიპი იყო, როდესაც სელისმა ბელგიურ მაუწყებელ Sporza-ს უთხრა , რომ ბალიში 500–600 გრამს ამატებს, დაახლოებით ერთ სავსე ბოთლს. პროფესიონალები ჯერჯერობით უარს ამბობდნენ კომფორტისა და წონის გამო, ამიტომ სელისმა აეროდინამიკოსის კოზირი ითამაშა. სისტემით აღჭურვილი მრბოლელი, მისი თქმით, უფრო „წვეთისებრი" ხდება და სწორ ტრასაზე 50 კმ/სთ სიჩქარით სხვაობა 5–15 ვატს შეადგენდა. „მაშინ წონის მატებას მნიშვნელობა აღარ აქვს", — თქვა მან.

პელოტონისთვის ეს მაცდური ჟღერდა: დაცვა სიჩქარესთან ერთად, საჩუქრად. დღეს კომპანია უფრო ფრთხილად საუბრობს. TIME-ის სიასთან დაკავშირებულ მასალებში დამმუშავებლები სხვა რამეს გვპირდებიან: ბალიში აეროდინამიკაზე გავლენას არ ახდენს და მაისურის ქვეშ თითქმის უხილავია. ვატების მოგებაზე აღარ საუბრობენ, და არც ერთი მტკიცება დამოუკიდებლად არ გაზომილა. არის მეორე გაფრთხილებაც: მთის უღელტეხილზე ნახევარი კილო ნახევარ კილოდ რჩება, რაგინდ რბილად ეხვეოდეს მას ჰაერი.

თავად მოწყობილობა მოკრძალებულად გამოიყურება. ზურგზე პატარა ჩანთაში ელექტრონიკა და CO₂-ის ბალონია, ველოშორტის ლაბადებში კი თერმოპლასტიკური პოლიურეთანის თხელი მილები გადის.

სისტემა თავსა და მხრებს არ ფარავს და ეს შეგნებული გადაწყვეტილებაა. რატაიჩაკი განმარტავს, რომ ავარიის შემდეგ მრბოლელს ველოსიპედზე დაბრუნება და რბოლის დასრულება უნდა შეეძლოს. ამიტომ გახსნიდან დაახლოებით ათ წამში ბალიში თავისით იწყებს ჰაერის გამოშვებას და ლაბადებში ბრუნდება. ხელახლა გამოსაყენებლად ბალონი და მისი აალების ელემენტი უნდა გამოიცვალოს, დაახლოებით 35 ევრო . მანქანის უსაფრთხოების ბალიში კი, პირიქით, მთლიანად იცვლება.

რას ასწავლის სხვისი ავარიები

უსაფრთხოების ბალიშის ყველაზე რთული ნაწილი არც ქსოვილია და არც გაზი. ყველაზე რთული საკითხია, როდის უნდა გაიხსნას.

მრბოლელი ფინიშის ხაზზე ველოსიპედს წინ აგდებს, სპრინტერი მანქანას გვერდიგვერდ არწევს, ქალაქელი ველომგზავრი ბორდიურს გადაახტება. არც ერთი ეს ავარია არ არის, მაგრამ სენსორისთვის ყველა ძალადობრივია. ცრუ გააქტიურება სპრინტის შუაგულში თავისთავად საშიშია, ხოლო ბალიში, რომელიც არ იხსნება, მის უქონლობაზე უარესია, რადგან ცრუ თავდაჯერებულობას ბადებს. Sporza ზღურბლის ლოგიკას ასე აღწერს: მრბოლელი, რომელიც უბრალოდ ასფალტზე სრიალებს, მას არ გამოიწვევს, მაგრამ თუ შემდეგ დამცავ ღობეს გადაუფრინა, ბალიში იხსნება.

Aerobag-ის ალგორითმი სხვისი ავარიების საფუძველზე აიგო. ბელგიურ საინფორმაციო სააგენტო Belga-ს რბოლებზე მომხდარი ავარიების ვრცელი ვიდეოარქივი აქვს, და დამმუშავებლებმა ეს კადრები ხელოვნური ინტელექტის მოდელს გაატარებინეს. მოდელმა სხეულის მოძრაობა თვალსაჩინო სახსრებით აღადგინა, როგორიცაა მხრები, თეძოები და იდაყვები, და ამ ტრაექტორიებით დაარეგულირეს გააქტიურების ზღურბლი. მარტივად რომ ვთქვათ, სისტემამ ისეთი ავარიებიდან ისწავლა, რომელსაც ექსპერიმენტისთვის არავინ დადგამდა.

შვედური კომპანია Hövding კარგად იცნობს შეცდომის ფასს. მისი უსაფრთხოების საყელო ქალაქელი ველომგზავრებისთვის თავის გარშემო იბერებოდა და ჩაფხუტის შემცვლელად იყიდებოდა. 2023 წლის ნოემბერში შვედეთის მომხმარებელთა სააგენტომ Hövding 3-ის გაყიდვები შეაჩერა დეფექტის გამო, რომელმაც შეიძლება ავარიისას საყელოს გახსნა ხელი შეუშალა. 2023 წლის 21 დეკემბერს კომპანიამ გაკოტრება გამოაცხადა . სასამართლომ ამ დროისთვის აკრძალვა უკვე შეაჩერა, მაგრამ დირექტორთა საბჭომ გადაწყვიტა, რომ გაყიდვების გარეშე გატარებული თვის შემდეგ კომპანიის გადარჩენა შეუძლებელი იყო. უსაფრთხოების ბალიშს იმ ერთი შემთხვევით ზომავენ, როცა ის არ იხსნება.

Aerobag იმავე ბაზარზე შედის. ქალაქელებისთვის მან Aerobelt შექმნა, ქამარი იმავე მოდულით, რომლის ტარებაც ყოველდღიურ ტანსაცმელზეა შესაძლებელი. Fundracer-მა, მიკრომობილობაში ინვესტიციების ფონდმა, კომპანიაში უმცირესობის წილი შეიძინა . სისტემა ჯერ გაყიდვაში არ არის. Aerobag-ის თანადამფუძნებელი კვინტონ ვან ლოგერენბერგი ფასს 700–850 ევროდ ასახელებს , რაც კარგ ჩაფხუტზე მეტია და ბევრ კომპლექტ სარბოლო ბორბალზე ნაკლები.

ჯერჯერობით Hövding-ის გაკვეთილი თეორიულია. სისტემა ავარიის ტესტები სამგანზომილებიანი ბეჭდვით დამზადებულ მრბოლელთა ფიგურებზე გაიარა , შემდეგ ნაბიჯებად კი ადამიანების დაცემა რბილ დასაფრენ ზედაპირებზე და ავარიის ტესტის მანეკენები სახელდება. ჯერ არ არსებობს გამოქვეყნებული მონაცემები იმის შესახებ, რამდენად ამცირებს ის დაზიანებებს რეალურ ავარიებში.

დაცემის ხელახლა სწავლა

სიტყვებით ინტერესი ჯერ კიდევ 2024 წელს გამოჩნდა. სელისმა Sporza-ს უთხრა, რომ ბრიტანულ გუნდ Ineos Grenadiers-ს ბალიშის გამოყენება სურდა, განსაკუთრებით ეგან ბერნალის საშინელი ავარიის შემდეგ, როცა 2022 წლის იანვარში ტურ დე ფრანსის გამარჯვებული ვარჯიშისას გაჩერებულ ავტობუსს შეასკდა.

საქმით სისტემა პირველად ჰოლანდიურმა გუნდმა Picnic PostNL-მა აიღო. პროექტის უკან ყოფილი პროფესიონალი, პიეტ როიაკერსი დგას. გუნდი ასფალტზე ხახუნისგან მიღებულ ნაკაწრებს აბრაზიისადმი მდგრადი ტანსაცმლით უკვე გაუმკლავდა, და ის შემდეგ მიზნად გატეხილ ნეკნებს, მენჯსა და ლავიწს ასახელებდა. იდეა მოტოციკლისტებისთვის განკუთვნილი უსაფრთხოების ბალიშის Instagram-ვიდეოდან წარმოიშვა, რამაც როიაკერსი სელისამდე მიიყვანა. ის მოლოდინებს ფხიზლად ინარჩუნებს . ბალიში ლავიწს მხოლოდ მაშინ გადაარჩენს, თუ მრბოლელს ნამდვილად სწამს მისი და ხელებს სხეულთან ინარჩუნებს, ხოლო უმეტესობა მრბოლელი დაცემისას ხელებს წინ იშვერს. როგორც ჩანს, მრბოლელებს დაცემა თავიდან მოუწევთ სწავლა. 2026 წელს Picnic PostNL-მა და Visma–Lease a Bike-მა სისტემები ვარჯიშისთვის მიიღეს, იტალიურმა საფორმო ტანსაცმლის მწარმოებელმა Nalini-მ კი პროექტში ინვესტიცია ჩადო და Aerobag-ის სერტიფიკატიანი პირველი ველოშორტის დამზადებას გეგმავს.

სელისი ამ რბოლაში მარტო არ არის. 2026 წლის გაზაფხულზე Decathlon-ის ველოსიპედების ბრენდმა Van Rysel-მა ჩაშენებული უსაფრთხოების ბალიშით სარბოლო კომბინიზონი წარადგინა: კომბინიზონი ბალიშიანად დაახლოებით 700 გრამს იწონის, ბალიში კი, მწარმოებლის თქმით, 60 მილიწამში იხსნება, Aerobag-ისაზე თითქმის ორჯერ სწრაფად. „ველოსპორტში შედეგსა და უსაფრთხოებას შორის არჩევანის გაკეთება გიწევდა", — განაცხადა Van Rysel-მა .

რბოლებში ბალიშს ჯერ ვერ ნახავთ. 2026 წლის დასაწყისში UCI-მ ასეთი სისტემებისთვის სტანდარტების დასაწერად მწარმოებლებისა და ლაბორატორიების შეკრება დაიწყო , და სანამ ისინი არ არსებობს, რბოლის დაწყება მასთან ერთად არავის შეუძლია. სელისს იმედი აქვს, რომ 2027 წელს მას რბოლაში იხილავს.

ჩაფხუტი პროფესიულ ველოსპორტში გაფიცვისა და თორმეტი წლის შემდეგ მომხდარი სიკვდილის გზით შევიდა. სელისის ბალიშს ახალი ტრაგედია არ სჭირდება. მას სჭირდება მრბოლელი, რომელსაც დაცემისას საკუთარ ხელებზე მეტად ენდობა.

პერიმენოპაუზის სენსორი მკერდის ქვეშ იკეთება. მისმა შემქმნელებმა აღმოაჩინეს, რომ ხელებსა და ფეხებზე ზოგი სიმპტომი გამოპარვოდა. მოწყობილობა მოხვდა TIME-ის წლის 300 საუკეთესო გამოგონების სიაში, რომელიც 2026 წლის ოქტომბრის შუა რიცხვებში გამოქვეყნდა და სადაც სხვა სამ ათეულზე მეტ სამედიცინო ტექნოლოგიასთან ერთად დგას. ჩვენ სხეულისთვის განკუთვნილი ექვსი გამოვარჩიეთ და შევამოწმეთ, რა უდევს თითოეულს საფუძვლად.

ოთხი სენსორი მკერდის ქვეშ

Peri , ამავე სახელწოდების ირლანდიური კომპანიის (ადრე identifyHer) პროდუქტი, პერიმენოპაუზის სიმპტომებს აკვირდება. ეს არის ბოლო მენსტრუაციამდელი წლები, როცა ჰორმონები ირხევა და ქალს ექიმისთვის საჩვენებლად საკუთარი მონათხრობის გარდა თითქმის არაფერი აქვს. ოთხი სენსორი იჭერს გულისცემის, ტემპერატურისა და ძილის ცვლილებებს, ალგორითმი კი ცხელი ტალღებისა და ღამის ოფლიანობის ეპიზოდებს ეძებს.

დირექტორმა ჰაიდი დევისმა განმარტა , რომ კიდურებზე მოთავსებულ სენსორებს ზოგი სიმპტომის „ციფრული ანაბეჭდი“ გამორჩენოდათ, ტორსი კი ყველაზე ძლიერ სიგნალს იძლეოდა. თვით სენსორები ჩვეულებრივია და დევისიც ამას არ მალავს. სიახლე ალგორითმებშია, რომლებიც, კომპანიის თქმით , 204 ქალისგან მიღებულ უწყვეტ მონაცემებზე გაწვრთნეს.

საავადმყოფოს მაჩვენებლები სამაჯურზე

ჩვეულებრივ პალატაში ექთანი სასიცოცხლო მაჩვენებლებს რამდენიმე საათში ერთხელ ამოწმებს. ვიზიტებს შორის პაციენტს არც ერთი ხელსაწყო არ აკვირდება. Medtronic ამ დროის 96%-მდე აფასებს, მაგრამ შეფასება მისივეა და შემაშფოთებელი ციფრები გაყიდვებს ეხმარება.

Corsano-ს სამაჯური ნიდერლანდური Corsano Health-ისაა და აშშ-ში Medtronic ყიდის. იწონის 19 გრამს, შოკოლადის ფილაზე მსუბუქია. სადენების გარეშე აკონტროლებს პულსს, ჟანგბადს, სუნთქვას, კანის ტემპერატურასა და ნაბიჯებს და პაციენტს სახლშიც გაჰყვება. FDA-მ პაციენტის მონიტორინგისთვის დაამტკიცა, მაგრამ დიაგნოზს არ სვამს: ექიმს ატყობინებს.

ტვინის შერყევა 90 წამში

ტვინის შერყევის თვალით ამოცნობა რთულია, მით უმეტეს სპორტულ მოედანზე, სადაც გადაწყვეტილება ახლავე უნდა მიიღონ. Oculogica-ს SNAP ტესტი ადამიანს ეკრანზე წერტილის თვალყურის დევნებას სთხოვს, კამერა კი თვალების მოძრაობას იწერს. ალგორითმი დასკვნას 90 წამში გასცემს; კომპანიის წინა მოწყობილობას ოთხ წუთამდე სჭირდებოდა.

FDA-მ SNAP 2026 წლის ივნისში დაამტკიცა, როგორც ექიმის დამხმარე საშუალება და არა დამოუკიდებელი დიაგნოსტიკა. კომპანია აცხადებს 90%-იან მგრძნობელობასა და 94%-იან სპეციფიკურობას. მარტივად: ათი რეალური შერყევიდან ტესტი ცხრას იჭერს, ასი ჯანმრთელი ადამიანიდან კი ექვსზე ტყუილად ატყობს განგაშს.

ულტრაბგერა წნევის წინააღმდეგ

Recor Medical-ის Paradise სისტემა მათთვისაა, ვისაც წნევას აბები და ცხოვრების წესი ვერ არეგულირებს. იგი მიზნად ისახავს თირკმლის არტერიების გარშემო არსებულ ნერვებს, რომლებიც ჭარბი აქტივობისას წნევას ზრდიან. წვრილი კათეტერი საზარდულის არტერიიდან თირკმლებამდე მიდის. იქ ნერვებს ულტრაბგერით აცხელებს ორ-სამჯერ, შვიდ-შვიდი წამით, ხოლო წყლით სავსე ბურთულა, რომელშიც წყალი ცირკულირებს, ძარღვის კედელს აგრილებს, FDA-ს მონაცემით .

RADIANCE II კვლევაში 224 პაციენტმა კვლევის ხანგრძლივობით აბების მიღება შეწყვიტა. ნაწილს კათეტერი ჩაუდგეს, მაგრამ ულტრაბგერა არ ჩაურთეს, და არც პაციენტმა, არც გამზომმა არ იცოდა, ვის რა მოუვიდა. ორი თვის შემდეგ დღის სისტოლური წნევა რეალური პროცედურის შემდეგ 7,9 მმ ვწყ. სვეტით დაეცა, ყალბის შემდეგ კი 1,8-ით. სხვაობა დაახლოებით ექვსი პუნქტია. შესადარებლად: წამლების 48 კვლევის მეტაანალიზმა აჩვენა, რომ 5 მმ ვწყ. სვეტით დაწევა მძიმე გულ-სისხლძარღვთა მოვლენებს, მაგალითად ინფარქტსა და ინსულტს, დაახლოებით ერთი მეათედით ამცირებს. FDA-მ ის წამლის დანამატად დაამტკიცა და არა მის შემცვლელად.

პეპტიდი, რომელიც კუჭს უძლებს

კუჭი პეპტიდებს, ანუ ცილების მოკლე ჯაჭვებს, ხორცივით ანელებს. სწორედ ამიტომ ცილოვან პრეპარატებს, რომლებიც მძიმე ფსორიაზის მკურნალობის ხერხემალია, ინექციით შეჰყავთ. Johnson & Johnson-ის Icotyde ფსორიაზის პირველი მიზნობრივი პეპტიდი გახდა აბის ფორმით, როცა FDA-მ ის 2026 წლის მარტში დაამტკიცა.

იგი IL-23-ის რეცეპტორს ბლოკავს. ეს სასიგნალო მოლეკულა კანის ანთებას განაპირობებს. ICONIC-LEAD კვლევაში, რომელშიც 684 პაციენტი მონაწილეობდა, მათ შორის 12 წლიდან მოზარდები, აბის მიმღებთა 65%-ს 16 კვირის შემდეგ კანი სუფთა ან თითქმის სუფთა ჰქონდა, პლაცებოზე კი 8%-ს. ინექციების მსგავსად, ისიც იმუნური პასუხის ნაწილს აკავებს. მაგრამ შპრიცი აღარ არის.

ფეხებისთვის ძრავები ლაშქრობაში

Popular Science-ის ავტორი, რომელსაც ელერს-დანლოსის სინდრომი და POTS აქვს, აღწერს, როგორ ავიდა გრანდ-კანიონთან ერთ ბორცვზე სამჯერ. Hypershell X Ultra S ეგზოჩონჩხის დახმარების გარეშე გულისცემა წუთში 102-დან 158-მდე გაიზარდა. ეკონომიურ რეჟიმში პიკი 126 იყო, ყველაზე ძლიერში კი 118. ერთი ადამიანი, ერთი ბორცვი, მაგრამ სხვაობა თვალშისაცემია.

იგი წელზე და ბარძაყებზე იკეთება და მწარმოებლის მონაცემით დაახლოებით 2,5 კგ-ს იწონის. TIME-მა ის კატეგორიაში „სპორტი და ფიტნესი“ მოათავსა, აშშ-ში 1999 დოლარი ღირს. კომპანიის შეკვეთით ჩატარებულ ლაბორატორიულ ტესტებში ორგანიზმი ფეხით სიარულისას 20%-მდე, ველოსიპედით სიარულისას კი 39%-მდე ნაკლებ ჟანგბადს ხარჯავდა.

სად გადის ზღვარი

ექვსივე გამოგონების მტკიცებულებები ძალიან განსხვავდება.

Peri ყველაზე მეტს ამბობს. სენსორი იმას აფიქსირებს, რასაც ქალი უკვე გრძნობს, და მთელი აზრიც ესაა: საჩივარი, რომელსაც ექიმი შეიძლება ყურად არ იღებდეს, გრაფიკად იქცევა. ახალი მედიცინა თქვენს თვითშეგრძნებას მტკიცებულებად აქცევს. Peri-მ დაარეგისტრირა დაახლოებით 110 ქალის სიზუსტის კვლევა, შედეგები ჯერ არ არის. მტკიცებულებები გროვდება, მაგრამ ჯერჯერობით მას ამოწმებს კომპანია, რომელიც პროდუქტს ყიდის.

1 იანვარს ჩართეთ Deezer-ზე ერთ დღეში შემოსული ყველა ხელოვნური ინტელექტის სიმღერა, ერთხელაც არ დაიძინოთ და ბოლო სიმღერა 7 ივლისს დამთავრდება. სერვისი დღეში დაახლოებით 90 000 სრულად ხელოვნური ინტელექტით გენერირებულ ტრეკს იღებს, ეს კი მასზე ატვირთული ახალი მუსიკის ნახევარზე მეტია. მათი მთავარი მსმენელი კი ბოტებია.

2026 წლის 13 ოქტომბერს Deezer-მა დაპირდა, რომ წლის დასრულებამდე აპლიკაციაში გაჩნდება გადამრთველი , რომელიც ასეთ მუსიკას ძიებიდან ამოიღებს. კარგი მიზეზია, დავითვალოთ, რამდენია სინამდვილეში და ვისთვის არის განკუთვნილი. იმის საუკეთესო ახსნა, თუ როგორ შეიძლება ამით ფულის შოვნა, 6 ოქტომბერს 18 თვით თავისუფლების აღკვეთაში გასულმა კაცმა დაგვიტოვა: სქემა საკუთარ თავს გაგზავნილ წერილში აღწერა.

საიდან ვიწყებთ

ყველა ეს ციფრი თავად Deezer-ისგანაა , დამოუკიდებელი აუდიტის გარეშე. სერვისი მხოლოდ იმ ტრეკებს ითვლის, რომლებსაც მისი დეტექტორი სრულად ხელოვნური ინტელექტით შექმნილად აცხადებს. სიმღერები, სადაც ხელოვნურმა ინტელექტმა მხოლოდ ადამიანი მუსიკოსი დაეხმარა, არ შედის.

Deezer არ აქვეყნებს ხელოვნური ინტელექტის ტრეკის საშუალო ხანგრძლივობას. ამიტომ ორიენტირად ჩვეულებრივი პოპმუსიკის მაჩვენებელს ვიღებთ: 2024 წელს Spotify-ის ჩარტებში საშუალო სიმღერა დაახლოებით სამ წუთს გრძელდებოდა . ეს ამ გათვლების მთავარი დაშვებაა და მასზე ქვემოთ დავბრუნდებით.

ერთი დღის ატვირთვა ნახევარი წელი ჟღერს

90 000 ტრეკი, თითო სამ-სამი წუთით, 270 000 წუთია. ეს 4 500 საათია, ანუ 187,5 დღე. აქედან მოდის 7 ივლისიც: თუ 1 იანვარს შუაღამისას დაიწყებთ, ბოლო ტრეკი დაახლოებით შუადღისას დასრულდება.

უძილოდ ვერავინ მოუსმენს, ამიტომ უფრო მოწყალე ვარიანტიც: ჩვეულებრივი 40-საათიანი სამუშაო კვირით ამას 112 კვირა დასჭირდება, ანუ ორ წელზე მეტი შვებულების გარეშე. თუ ადამიანების ჩაწერილ მუსიკასაც დავამატებთ, ერთი დღის ატვირთვა თითქმის ერთ წელიწადს ჟღერს.

და მთელი ამ ხნის განმავლობაში Deezer ყოველდღე კიდევ 90 000 ტრეკს მიიღებდა.

42 მილიონი ტრეკი, ანუ კონცერტი 1786 წლიდან

ახლა მთელი არქივი. 2025 წლის იანვრიდან Deezer-ის დეტექტორმა 42 მილიონზე მეტი სრულად ხელოვნური ინტელექტით გენერირებული ტრეკი მონიშნა. სამ-სამი წუთით ეს 126 მილიონი წუთია, ანუ 2,1 მილიონი საათი. გავყოთ 24 საათზე და 365 დღეზე და მივიღებთ დაახლოებით 240 წელს განუწყვეტელი ჟღერადობისას.

ვინც 1786 წელს, ვენაში მოცარტის „ფიგაროს ქორწინების" პრემიერის წელს, დაიწყებდა მოსმენას, სწორედ ახლა დაამთავრებდა. ეს არქივი კი ორ წელზე ნაკლებ ხანში დაგროვდა. 2025 წლის იანვარში სერვისი დღეში დაახლოებით 10 000 გენერირებულ ტრეკს იღებდა; 2026 წლის ივნისისთვის ნაკადი ცხრაჯერ გაიზარდა.

სად შეიძლება შეცდეს გათვლა

90 000 რეკორდული ივნისის დღიური საშუალოა. გაზაფხულზე ნაკადი უფრო მცირე იყო (აპრილში დღეში 75 000), ოქტომბერში კი Deezer ისევ თითქმის 90 000-ს ასახელებს. სხვა სერვისები ასე დეტალურად არ აქვეყნებენ მონაცემებს, ამიტომ ჯამი მათზე პირდაპირ ვერ გადავა: იქ შეიძლება მეტიც იყოს და ნაკლებიც.

თუმცა რიგის მასშტაბი ნებისმიერ შესწორებას უძლებს. ორჯერ რომ ვცდებოდეთ, ერთი დღის ატვირთვა მაინც თვეებით ჟღერს, მთელი არქივი კი საუკუნეზე მეტით.

ვინ უსმენს სინამდვილეში

აქ მასშტაბი ტრიალდება. სრულად ხელოვნური ინტელექტით შექმნილ მუსიკაზე Deezer-ზე მოსმენების მხოლოდ 1–3% მოდის. 2026 წლის იანვარში სერვისმა აცნობა , რომ 2025 წელს ასეთ ტრეკებზე მოსმენების 85%-მდე თაღლითური იყო. მათ ბოტები ქმნიდნენ, Deezer-მა კი ეს მოსმენები ჰონორარებიდან ამოიღო.

ავიღოთ Deezer-ზე ათასი შემთხვევითი მოსმენა. მათგან 10-დან 30-მდე ხელოვნური ინტელექტის ტრეკებზე მოდის. თუ თაღლითობის ზედა შეფასება სწორია, ადამიანი ხელოვნური ინტელექტის სიმღერას ათასში ერთნახევარიდან ოთხნახევარ ჯერამდე თავად ირჩევს. ახალი მუსიკის ნახევარზე მეტი პროცენტის მცირე ნაწილის ტოლ ნამდვილ ყურადღებას იღებს.

საქმე იმაში არ არის, რომ ადამიანები ყალბს გაიგონებენ და ართმევენ. 2025 წლის ნოემბერში Deezer-მა და Ipsos-მა გამოკითხვა ჩაატარეს: რვა ქვეყნის 9 000 მონაწილიდან 97%-მა ხელოვნური ინტელექტის ორი ტრეკი ადამიანების ჩაწერილი სიმღერისგან ვერ გაარჩია. მიზეზი, ეტყობა, სხვაგანაა. Deezer ასეთ ტრეკებს ალგორითმულ რეკომენდაციებსა და სარედაქციო პლეილისტებს არ აძლევს, ამათ გარეშე კი სიმღერას შემთხვევით თითქმის ვერ წააწყდები.

რატომ ტვირთავენ მუსიკას, რომელსაც არავინ ისმენს

ამერიკელი მუსიკოსის, მაიკლ სმიტის, საქმე ამას კარგად პასუხობს. 2017 წლიდან 2024 წლამდე იგი ატვირთავდა ასობით ათას ხელოვნური ინტელექტით შექმნილ სიმღერას გამოგონილი სახელებით, როგორიცაა Calm Baseball, Calorie Screams და Camel Edible, და მათზე 10 000-მდე ბოტს უშვებდა. 2026 წლის 6 ოქტომბერს ნიუ-იორკის ფედერალურ სასამართლომ იგი 18 თვით თავისუფლების აღკვეთას მიუსაჯა , თუმცა ბრალმდებლები მინიმუმ 46 თვეს ითხოვდნენ. „მე ვუღალატე მუსიკალურ საზოგადოებას, რომელიც ასე მიყვარს", განაცხადა სმიტმა სასამართლოში. მას 8,09 მილიონი დოლარის კონფისკაცია მოუწევს.

გათვლა სმიტმა თავად დაწერა: 2017 წლის ოქტომბერში საკუთარ თავს გაგზავნილ წერილში, რომელიც მოგვიანებით ბრალდებაში მოხვდა. ორმოცდათორმეტი ქირით აღებული ღრუბლოვანი სერვერი, ფაქტობრივად 52 კომპიუტერი, რომელსაც არავინ თიშავს, თითოეულზე 20 ბოტი, სულ 1 040 „მსმენელი". თითოეულ ბოტს დღეში 636 სიმღერის დაკვრა შეეძლო, ყოველ ორ წუთსა და თხუთმეტ წამში ერთი, ძილისა და დასვენების გარეშე. ერთად ეს დღეში 661 440 მოსმენას იძლეოდა. მისივე შეფასებით, ერთ მოსმენაზე ნახევარი ცენტის პირობით, წელიწადში დაახლოებით 1,2 მილიონ დოლარს.

სწორედ ამიტომ არის მნიშვნელოვანი მოცულობა. ერთ ტრეკზე მილიონი დაკვრა თაღლითობის საწინააღმდეგო სისტემებს მაშინვე გააღვიძებდა. 2018 წლის წერილში სმიტი ხსნიდა, რომ რათა ხელისუფლებისთვის პრობლემა არ შეექმნა , მას უამრავი კონტენტი სჭირდებოდა მოსმენების მცირე რაოდენობით. თუ 661 440 დღიურ მოსმენას 300 000 ტრეკზე გაანაწილებთ, თითოეულს დღეში დაახლოებით ორი დაკვრა ერგება, წელიწადში დაახლოებით 800. ასეთი ტრეკი რეალურ მილიონობით ტრეკს შორის იკარგება.

სწორედ ასეთ სქემებს უმიზნებს Spotify-ის 2024 წლის აპრილში შემოღებული წესი: მან შეწყვიტა ანაზღაურება იმ ტრეკებისთვის, რომლებსაც წინა 12 თვეში 1 000-ზე ნაკლები მოსმენა ჰქონდა. ამ წესით თითოეულ ტრეკს წელიწადში დაახლოებით 200 მოსმენა დააკლდებოდა. გასამრჯელოს მისაღებად სმიტს ბოტები ნაკლებ ტრეკზე მოუწევდა თავმოყრა, რაც მათ შემჩნევას გაამარტივებდა.

რჩება კითხვა, ვისი ფულია ეს. სტრიმინგ-სერვისი საკუთარი ჯიბიდან არ იხდის: შემოსავლის ნაწილს საერთო ფონდში გამოჰყოფს და მოსმენების წილის მიხედვით ანაწილებს. ყოველი ყალბი მოსმენა ყოველი ნამდვილი მოსმენის ნაჭერს ამცირებს. სიმღერებმა, რომლებსაც ერთი ნამდვილი მსმენელიც არ ჰყავდათ, ეს ფული იმ მუსიკოსების გადასახდელიდან აიღეს, ვისაც ადამიანები ნამდვილად უსმენენ. Deezer ამბობს, რომ 2025 წელს პლატფორმაზე ყველა მოსმენის 8% თაღლითური იყო. შეუჩერებლად ფონდის ყოველი თორმეტი დოლარიდან თითქმის ერთი ბოტებს ერგებოდა.

ღილაკი მათთვის, ვინც ისევ უსმენს

Deezer-ის გადამრთველი ძიებიდან დამალავს სრულად ხელოვნური ინტელექტით შექმნილ ტრეკებს, ალბომებს და მათთან დაკავშირებულ შემსრულებლებს. იმავე Ipsos-ის გამოკითხვაში სტრიმინგ-მომხმარებლების 45%-მა თქვა, რომ ასეთი ფილტრი უნდა. Deezer-ის დირექტორი ალექსის ლანტერნიე ამბობს, რომ ეს მომხმარებლებს საშუალებას მისცემს, სრულად ხელოვნური ინტელექტით შექმნილი მუსიკა სტრიმინგის გამოცდილებიდან სრულიად ამოიღონ.

სიმღერას მანქანა წერს, მანქანა უკრავს და ადამიანი ამ ჯაჭვში მხოლოდ ერთ ბოლოში რჩება: იქ, სადაც ანაზღაურება მოდის. ივლისში Deezer-მა დაპირდა, რომ წაშლის სტრიმინგ-თაღლითობაში გამოვლენილ ხელოვნური ინტელექტის ტრეკებს, ასევე იმათ, რომლებსაც მინიმუმ ექვსი თვეა არავინ უსმენს. ეს თითქმის იდეალურ რითმას ქმნის: ერთი დღის ატვირთვის მოსასმენად ექვს თვეზე მეტი სჭირდება, ტრეკი კი, რომელსაც ექვსი თვეა არავინ უსმენს, წაიშლება.

რეანიმაციაში წევს პაციენტი, თავის მძიმე ტრავმიდან რამდენიმე დღეა გასული. ის ექიმს ხელს არ უჭერს, თვალით არ მიჰყვება, არ პასუხობს. თავზე ელექტროდებიანი ქუდი აქვს, ყურსასმენებში კი თანაბარი ხმა გადის. ჩაწერილი ხმა სთხოვს, სცადოს ხელის შეკვრა და გახსნა. ხელი უძრავია. ხმა კი სიმაღლეში მაღლა მიდის.

ასეთია კოლუმბიის უნივერსიტეტის ექსპერიმენტი, რომელიც 2026 წლის 22 ოქტომბერს ჟურნალ Brain-ში გამოქვეყნდა . ნევროლოგმა იან კლასენმა და მისმა გუნდმა გამოსცადეს 41 ადამიანი, რომლებსაც თავის ტვინის მწვავე დაზიანება ჰქონდათ და საწოლთან ჩატარებულ სტანდარტულ გამოკვლევაზე ცნობიერების არანაირ ნიშანს არ იჩენდნენ. მოკლე ვარჯიშის შემდეგ დაახლოებით ყოველმა მესამემ ისწავლა ტონის აწევა და დაწევა მხოლოდ ტვინის აქტივობით. გარდა ამისა, ყველა პაციენტმა, ვისაც ცალკე ტესტით ფარული ცნობიერება უკვე აღმოუჩინეს, დავალება შეასრულა. ორი განსხვავებული მეთოდი ერთსა და იმავე ადამიანებზე მიუთითებს, ანუ ხმა შემთხვევით ხმაურს არ იჭერს. სხეული დუმდა, ტვინი კი ინსტრუქციას მისდევდა.

ხმა, რომელსაც მოძრაობის მცდელობა მართავს

მოსვენების დროს ტვინის მოტორული ქერქი თანაბარ რიტმს გამოსცემს, როგორც უქმად მომუშავე ძრავა. სცადეთ მუშტის შეკვრა ან უბრალოდ წარმოიდგინეთ ეს და ეს გუგუნი ირღვევა. ჩვეულებრივი ელექტროენცეფალოგრაფია (ეეგ) ამ ცვლილებას თავის ქალაზე ამოიკითხავს, ოპერაციისა და ჩანერგილი ჩიპის გარეშე. საწოლთან მდგარი პროგრამა სიგნალს მოსვენების საბაზისო დონეს ადარებს და ტონს რეალურ დროში ზევით ან ქვევით სწევს.

აი, არსებითი დეტალი: ხმას თავად პაციენტიც ისმენს. ამით წრე იკეტება. ადამიანი ძალისხმევას ხმარობს, ხმა იცვლება და ის ამჩნევს, რომ მისმა ძალისხმევამ გარე სამყაროში რაღაც შეცვალა. ექიმები ამ ფარულ ცნობიერებას კოგნიტურ-მოტორულ დისოციაციას უწოდებენ. რეანიმაციაში გამოყენებული ტესტები მხოლოდ ერთი მიმართულებით მუშაობს: ექიმები პაციენტის ტვინში იხედებიან, პაციენტმა კი არაფერი იცის. უძრავ სხეულში ჩაკეტილი ადამიანისთვის ყურსასმენებში გაგონილი ხმა შესაძლოა პირველი უკუკავშირი იყოს განყოფილებაში მოხვედრის შემდეგ.

ოცი წელი ტენისით თავში

აზრი, რომ „ვეგეტატიურ“ პაციენტს შეიძლება ესმოდეს და ფიქრობდეს, სერიოზულად პირველად 2006 წელს განიხილეს. ბრიტანელმა ნეირომეცნიერმა ადრიან ოუენმა Science-ში აღწერა 23 წლის ქალი, რომელიც საგზაო შემთხვევიდან ხუთი თვის შემდეგ ვეგეტატიური მდგომარეობის კრიტერიუმებს აკმაყოფილებდა. სკანერში სთხოვეს, წარმოედგინა, რომ ტენისს თამაშობს, შემდეგ კი რომ თავის სახლში დადის. მისი ტვინის იგივე უბნები აინთო, რაც თორმეტ ჯანმრთელ მოხალისეში. სკეპტიკოსები შეეწინააღმდეგნენ: შესაძლოა, ტვინი უბრალოდ სიტყვა „ტენისზე“ რეაგირებდა და განზრახვა არ ჰქონდა.

ექვსი წლის შემდეგ ოუენი უფრო შორს წავიდა. კანადელმა სკოტ რაუტლიმ ავტოავარიის შემდეგ თორმეტი წელი საწოლთან ჩატარებულ არც ერთ ტესტზე არ გამოამჟღავნა რეაქცია. სკანერში მას კოდი შესთავაზეს: ტენისი ნიშნავდა „არას“, სახლში სიარული — „დიახს“. როცა ჰკითხეს, სტკიოდა თუ არა, რაუტლის ტვინმა ტენისით უპასუხა . სათაურებმა დაწერეს, რომ პაციენტმა ექიმებს უთხრა, რომ არ სტკივა. მკაცრად რომ ვთქვათ, მისმა ტვინმა ორიდან ერთი ვარიანტი აირჩია, სიტყვები კი სათაურებმა დაუმატეს. მაგრამ თავად პასუხი ახალი იყო.

მეთოდს აშკარა ნაკლი აქვს. მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფი უზარმაზარი და ძვირია, მძიმე მდგომარეობაში მყოფ პაციენტს კი რეანიმაციიდან ვერ გამოიყვან. ამიტომ კლასენის ჯგუფმა იგივე სიგნალის ეეგ-ით მოძებნა, რომელიც საწოლის გვერდით ეტლზე თავსდება. 2019 წელს მათ NEJM-ში აჩვენეს , რომ მანქანური სწავლება უპასუხო პაციენტების 15%-ში აფიქსირებს ტვინის რეაქციას ხელის მოძრაობის ბრძანებებზე. ერთი წლის შემდეგ მათ თითქმის ნახევარს დღისით მარტო დარჩენა შეეძლო, დანარჩენებში კი — მხოლოდ შვიდიდან ერთს. 2024 წელს დიდმა საერთაშორისო კვლევამ ფარული ცნობიერება აღმოაჩინა ოთხიდან ერთ პაციენტში, რომელსაც ერთი ბრძანების შესრულებაც არ შეეძლო.

რატომ იზომება დრო დღეებით

ახალი კვლევის განმასხვავებელი ნიშანი დროა. პაციენტები გამოსცადეს მოხვედრიდან რამდენიმე დღეში, რეანიმაციაში და არა თვეების შემდეგ სარეაბილიტაციო ცენტრში. ეს მნიშვნელოვანია, რადგან ყველაზე რთული გადაწყვეტილებები სწორედ ამ პირველ დღეებში მიიღება.

კანადურ კვლევაში , რომელიც ექვს ტრავმატოლოგიურ ცენტრს მოიცავდა, თავის მძიმე ტრავმის შემდეგ გარდაცვალებათა დაახლოებით 70% სიცოცხლის შემანარჩუნებელი მკურნალობის შეწყვეტის გადაწყვეტილებას მოჰყვა. ამ გარდაცვალებათა ნახევარი პირველ სამ დღეში მოხდა. ჰოსპიტლებს შორის სიკვდილიანობა ოთხჯერ განსხვავდებოდა. ოჯახისთვის ეს ნიშნავს, რომ შედეგი ნაწილობრივ იმაზე იყო დამოკიდებული, რომელ ჰოსპიტალში მიიყვანეს პაციენტი და როგორ საუბარს იწყებდნენ ექიმები ახლობლებთან პირველ დღეებში. გადაწყვეტილებები პროგნოზს ეყრდნობა, პროგნოზი კი საწოლთან ჩატარებულ გამოკვლევას: ახელს თუ არა ადამიანი თვალებს, უჭერს თუ არა ხელს. განმარტებით, ეს გამოკვლევა ფარულ ცნობიერებას ვერ ხედავს.

კლასენი არ ამტკიცებს, რომ ყველა უპასუხო პაციენტი გამოჯანმრთელდება. 2019 წელს თავადვე მოითხოვა თავისი შედეგების გამეორება უფრო დიდ ჯგუფზე. მიუხედავად ამისა, 2022 წელს მისმა ჯგუფმა გამოაქვეყნა , რომ ფარული ცნობიერება გამოჯანმრთელებას უკეთ წინასწარმეტყველებდა, ვიდრე ნებისმიერი სხვა შესწავლილი დამკვიდრებული ფაქტორი. ასაკი, ტრავმის მიზეზი და მიღებისას გლაზგოს კომის სკალით მიღებული ქულა მეორე ადგილზე აღმოჩნდა. საწოლთან ჩატარებული ხმოვანი ტესტი შეიძლება კიდევ ერთი არგუმენტი გახდეს ექიმებსა და ოჯახს შორის საუბარში.

რას ვერ აკეთებს ხმა ჯერ

ტონის სიმაღლის მართვა საუბარი არ არის. თავად კლასენი სისტემას მხოლოდ პირველ ნაბიჯს უწოდებს, ისეთს, რომელიც აჩვენებს, რომ პრინციპში ამ პაციენტებიდან ზოგს ოდესმე ხმა შეიძლება დაუბრუნდეს. გუნდის შემდეგი მიზანია სისტემა, რომელსაც მარტივი რამის გადაცემა შეეძლება, მაგალითად, ტკივილისა ან შიმშილისა.

ნიმუში მცირეა: 41 ადამიანი. ორმა მესამედმა ხმის მართვა ვერ შეძლო და ჯერჯერობით არ ვიცით, რომელს არ ჰქონდა ცნობიერება და რომელი იყო დაღლილი, მძინარე ან უბრალოდ ვერ გაიგონა. სხვა ჯგუფებმა შედეგი სხვა პაციენტებზე უნდა გაიმეორონ.

ზოგ კითხვას ვერც ერთი ეეგ ვერ უპასუხებს. გაურკვეველია, რა უნდა ჰკითხო პირველ რიგში ადამიანს, რომელსაც მხოლოდ „მაღლა“ ან „დაბლა“ შეუძლია თქვას. უფრო რთულდება, როცა კითხვა მის მკურნალობას ეხება. ითვლება თუ არა ასეთი პასუხი თანხმობად, ექიმები და ეთიკოსები წლებია კამათობენ, საერთო წესი კი ჯერ არ არსებობს.

შეიცვალა თავად კითხვა. ოცი წლის წინ მეცნიერები კამათობდნენ, შეუძლია თუ არა „ვეგეტატიურ მდგომარეობაში“ მყოფ ადამიანს რამე გააცნობიეროს საერთოდ. ახლა კამათობენ, როგორ ესაუბრონ მას, და ამ საუბრის პირველი სიტყვა ჩვეულებრივი ხმა აღმოჩნდა.

ჩინეთის სხვადასხვა კუთხის ხანდაზმულმა ინვესტორებმა თავიანთი იუანი კომპანია „ლანტიან გერუის“ ჩააბარეს. ამ ფულის ნაწილით მისმა ხელმძღვანელმა ციან ჟიმინმა ბიტკოინი იყიდა: ბრალდების მხარის თქმით, დაახლოებით 6 მილიარდი იუანი, მაშინდელი კურსით დაახლოებით 845 მილიონი დოლარი. დღეს ეს მონეტები დაახლოებით 5 მილიარდი დოლარი ღირს და ბრიტანეთის პოლიციის ხელშია. სავარაუდოდ, ზრდა ინვესტორებს არ ერგებათ.

2026 წლის 12 ოქტომბერს ლონდონის უმაღლესმა სასამართლომ გადაწყვიტა, რომ მოტყუებული ინვესტორების მოთხოვნები ინგლისური კი არა, ჩინური კანონმდებლობით უნდა განიხილონ. პირველი შეხედვით ეს იურიდიული წვრილმანია. მაგრამ გადაწყვეტილება ბრიტანეთის სახელმწიფოს უახლოებს იმას, რომ საგანძურის დიდი ნაწილი, მთელ მოგებასთან ერთად, თავად დაიტოვოს. ნიუ-იორკში კი ორჯერ დიდ საგანძურზე დავობენ თაღლითობის მსხვერპლები, 11 სექტემბრის დაღუპულთა ოჯახები და ჩინეთი, რომელიც აშშ-ს გატეხვაში ადანაშაულებს.

ლიბერლანდის მეფედ დანიშნული ქალი ჰემპსტედში

ციან ჟიმინი, იგივე იადი ჟანგი, ჩინეთიდან 2017 წლის სექტემბერში ყალბი პასპორტით გაიქცა. ლონდონში ის ჰემპსტედის კერძო სასახლეში ცხოვრობდა, რომლის ქირა თვეში 17 000 გირვანქა სტერლინგს აღემატებოდა. მისმა ასისტენტმა ძიან ვენმა, რომელიც ადრე სწრაფი კვების წერტილში მუშაობდა, ძვირადღირებულ გარეუბანში სახლის ყიდვა სცადა და ვერ ახსნა, საიდან ჰქონდა დამსაქმებლის ფული. აი, ასე დაიწყო გამოძიება. 2018 წელს პოლიციამ იპოვა მოწყობილობები 61 000 ბიტკოინის გასაღებებით — ეს ბრიტანეთის ისტორიაში კრიპტოვალუტის ყველაზე დიდი ამოღებაა.

ყველაზე ფერადი დეტალები ციანის დღიურებში აღმოჩნდა. ის საკუთარ საერთაშორისო ბანკზე და შვედეთში ციხესიმაგრეზე ოცნებობდა, 2022 წლისთვის კი ლიბერლანდის დედოფლობა უნდოდა — თვითგამოცხადებული მიკროქვეყნისა, რომელიც დუნაის ნაპირის პატარა ნაკვეთზეა ხორვატიასა და სერბეთს შორის და რომელსაც არც ერთი სახელმწიფო არ აღიარებს.

2025 წლის სექტემბერში ციანმა თავი ცოდვილად ცნო ფულის გათეთრებაში, ნოემბერში კი მას 11 წელი და 8 თვე მიესაჯა . „თქვენი მოტივი წმინდა სიხარბე იყო“, უთხრა მოსამართლემ. ამით სისხლის სამართლის საქმე დასრულდა. დაიწყო სამოქალაქო, რომელიც ორივეს შორის უფრო საინტერესოა.

ინვესტორებმა იუანი დაკარგეს, არა ბიტკოინი

ერთმა ინვესტორმა, ბატონმა იუმ, BBC-ს უამბო , როგორ ჩააბარა ფული „ლანტიან გერუის“. კომპანია დაპირებული შემოსავლის ნაწილს ნელ-ნელა უხდიდა, ამიტომ არაფერი ეჭვი არ შეჰპარვია. 2017 წლის შუა რიცხვებში ჩინეთის პოლიციამ ფირმის გამოძიება დაიწყო და გადახდები შეწყდა. მისი თქმით, ქორწინება ამას ვერ გადაურჩა.

არც იუს და არც სხვას ბიტკოინი არ უყიდია. მათ იუანი გადასცეს, კრიპტოდ კი მათი ფული ციანმა აქცია. სანამ მონეტები ბრიტანეთში იდო, მათი ფასი მრავალჯერ გაიზარდა. ვის ეკუთვნის ეს ზრდა: მათ, ვისაც იუანი მოჰპარეს, თუ სახელმწიფოს, რომელმაც საცავი იპოვა?

პასუხი იმაზეა დამოკიდებული, რომელი კანონი გამოიყენება. წარმოიდგინეთ, ქურდმა თქვენი ფულით ლატარიის ბილეთი იყიდა და მოიგო. ინგლისური კანონით ინვესტორებს შეეძლოთ ეთქვათ, რომ მოგება, ანუ თავად მონეტები, მათია. ჩინური კანონით ისინი უფრო კრედიტორებს ჰგვანან და იურისტების თქმით სავარაუდოდ დაახლოებით იმდენს დაიბრუნებენ, რაც ჩადეს, პლუს პროცენტი. ბილეთის ფასს, ჯეკპოტს კი არა.

მოსამართლე მარკ ტერნერმა ჩინური კანონი აირჩია . მისი არგუმენტი ასეთი იყო: სქემა ჩინეთში მოქმედებდა, ხელშეკრულებები იქ გაფორმდა, ფული იქ გადაიხადეს, ბიტკოინიც ციანმა იქვე იყიდა — Huobi-ის ბირჟაზე და ბირჟის გარეშე გარიგებებით. მან ხაზგასმით თქვა, რომ თითოეულმა მომჩივანმა მონეტებზე საკუთრების უფლება უნდა დაამტკიცოს. კანონში არ არის ზოგადი სქემა, რომელიც ყველა დაზარალებულს აუნაზღაურებდა: რამეს მხოლოდ ის მიიღებს, ვინც დაამტკიცებს, რომ მონეტები მისია.

ვის რჩება სხვაობა

2026 წლის 22 მაისისთვის ბრიტანულ სასამართლოში წილის მოსათხოვნად დაახლოებით 16 000 ადამიანი დარეგისტრირდა . ეს 128 000 ინვესტორის 13%-ზე ნაკლებია. რეგისტრაცია უცხო ქვეყანასთან, უცხო ენასთან და ლონდონელ იურისტებთან ურთიერთობას ნიშნავდა. ჩინეთში მცხოვრები ხანდაზმული ინვესტორისთვის ეს ნებისმიერ კანონზე დიდი ბარიერია.

დანარჩენები წერილებს წერენ. ინვესტორებმა ჩინეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიმართვაზე თითქმის 2 500 ხელმოწერა შეაგროვეს : „ჩვენ არ გვინდა და არასდროს მივიღებთ ვითარებას, როცა ბიტკოინებს გაერთიანებული სამეფო კონფისკაციას უკეთებს და ჩვენ არ გვიბრუნებს“. იუ უფრო თავმდაბლურად გამოთქვა თავისი იმედი: ბრიტანეთის მთავრობა, პროკურატურა და სასამართლო თანაგრძნობას გამოიჩენენ.

სახელმწიფოს საკუთარი გეგმები აქვს. პროკურატურამ სასამართლოს სთხოვა, ნება დაერთო მთავრობისთვის ბიტკოინი დაეტოვებინა, 2025 წლის ზაფხულში კი The Telegraph წერდა, რომ ფინანსთა მინისტრი რეიჩელ რივზი ბიუჯეტის ხვრელის ამოსავსებად ამოღებული კრიპტოს გაყიდვას ითვლიდა . მოგვიანებით პროკურატურამ სასამართლოს აღუთქვა, რომ შეიმუშავებდა ცალკე კომპენსაციის სქემას , თუმცა დეტალები არ დაუსახელებია.

ინვესტორებიც არ ნებდებიან. 16 ოქტომბერს უმაღლესმა სასამართლომ დაახლოებით 16 000 მომჩივანს აპელაციის უფლება მისცა ჩინური კანონის შესახებ გადაწყვეტილებაზე.

ჩინეთსაც აქვს საკუთარი გეგმები. 13 ოქტომბერს, ლონდონის გადაწყვეტილების მეორე დღეს, ტიანძინის სასამართლომ საქმის განხილვა გამოაცხადა ბრიტანეთში ამოღებული თითქმის 62 000 ბიტკოინის კონფისკაციის თაობაზე. ფული დაახლოებით 128 000 ადამიანმა ჩადო და ჩინური მონაცემებით მათგან 102 000-ზე მეტი ზარალში დარჩა.

ერთი მონეტების ერთობლიობა, ორი სასამართლო.

ნიუ-იორკში მონეტები ორჯერ მეტია

ამ ამბავს ამერიკული ტყუპისცალი ჰყავს და ის კიდევ უფრო ჩახლართულია. 2025 წლის 14 ოქტომბერს აშშ-ის იუსტიციის დეპარტამენტმა შეიტანა სარჩელი 127 271 ბიტკოინის კონფისკაციაზე , რომელიც მაშინ დაახლოებით 15 მილიარდი დოლარი ღირდა. ბრალდების მხარე მონეტებს კამბოჯის Prince Group-სა და მის თავმჯდომარე ჩენ ჯისთან აკავშირებს, რომლებსაც ბრალად ედებათ ბანაკების მართვა, სადაც გატაცებულ ადამიანებს ონლაინ თაღლითობას აიძულებდნენ. 2026 წლის იანვარში კამბოჯამ ჩენ ჯი დააპატიმრა და ჩინეთს გადასცა .

2026 წლის სექტემბრის ბოლოს მოსამართლე რეიჩელ კოვნერმა ცხრა სავარაუდო მსხვერპლს უარი უთხრა , რომლებსაც კონფისკაციის გასაჩივრება სურდათ. ლოგიკა ლონდონისას ჰგავს: ორივეგან მსხვერპლმა უნდა დაამტკიცოს, რომ მონეტები მისია. ამ ადამიანებმა თაღლითებს ფული დაუკარგეს, მაგრამ ვერ აჩვენეს, რომ მათი ფული სწორედ ამ საფულეებში აღმოჩნდა. სასამართლოს თქმით, საუკეთესო შემთხვევაში ისინი ზოგადი, დაუცველი კრედიტორები არიან და თავად მონეტებზე პრეტენზია არ აქვთ. თუ მთავრობა მოიგებს, მსხვერპლებს მაინც შეუძლიათ იუსტიციის დეპარტამენტს კომპენსაცია სთხოვონ, მაგრამ მესაკუთრის სახით კი არა, შუამდგომლის სახით.

შემდეგ სიუჟეტი ისეთ ტრიალს იღებს, რომელსაც არც ერთი რომანისტი გაბედავდა. ანალიტიკოსები თვლიან, რომ მონეტები LuBian-იდან მოდის — მაინინგ-პულიდან, ანუ სერვისიდან, სადაც ათასობით კომპიუტერი ერთად მაინინგს აწარმოებს და ჯილდოს ინაწილებს. უკვე 2026 წლის იანვარში 11 სექტემბრის დაღუპულთა ახლობლებმა მონეტებზე პრეტენზია განაცხადეს. მათი თქმით, LuBian ირანთან იყო დაკავშირებული, ირანის წინააღმდეგ კი მათ სასამართლო გადაწყვეტილებები აქვთ. 12 ოქტომბერს ოჯახების ერთ-ერთი ჯგუფი სასამართლოს კვლავ მიმართა : მისი გადაწყვეტილებებით ირანი მას 671 მილიონ დოლარზე მეტს ევალება.

ამასობაში ჩინეთის სახელმწიფო კიბერუსაფრთხოების სააგენტომ CVERC-მა 2025 წელს აშშ დაადანაშაულა , რომ მან 2020 წლის დეკემბერში LuBian-იდან გამქრალი მონეტები ამერიკული დაზვერვის ოპერაციით აიღო. იუსტიციის დეპარტამენტი არავითარ დარღვევას არ აღიარებს, მაგრამ არ განუმარტავს, როგორ მოიპოვა საფულეებზე კონტროლი.

თუ კონფისკაცია შედგა, მონეტებს უკვე აქვთ აშკარა ადგილი. 2025 წლის 6 მარტის პრეზიდენტის განკარგულებით შეიქმნა სტრატეგიული ბიტკოინის რეზერვი , რომელიც მთავრობის მიერ საბოლოოდ კონფისკებული ბიტკოინით ივსება და რეზერვს მათ გაყიდვას უკრძალავს.

ყველაზე გამჭვირვალე ფული, რომლის დაბრუნებაც არავის შეუძლია

კრიპტოს სახელი ისეთი ფულისა აქვს, სადაც ყველაფერი ჩანს. ყოველი ტრანზაქციის კვალი იკვეთება და გამომძიებლები ამას იყენებენ: ანალიტიკოსებმა ამერიკული საგანძური LuBian-ის პულს ბლოკჩეინზე კვალის მიყოლით დაუკავშირეს. მაგრამ ბლოკჩეინი აჩვენებს, სად წავიდა მონეტა, სასამართლო კი სხვას კითხულობს: ვისია ის? ინვესტორის იუანსა და პოლიციის სეიფში მწოლიარე ბიტკოინს შორის დგანან გადამცვლელები, შუამავლები და წლები. ამ ზღვრის გავლება ათასობით ადამიანისთვის ცალ-ცალკე თითქმის შეუძლებელია.

ბევრი რამ გაურკვეველია. ლონდონის გადაწყვეტილება წინასწარია და სასამართლომ აპელაცია უკვე დაუშვა. თუ ის ძალაში დარჩება, ჩინური სამართლის ექსპერტებმა მაინც უნდა განმარტონ, აქვთ თუ არა ინვესტორებს საერთოდ საკუთრების უფლება. კომპენსაციის სქემა ჯერ არ არსებობს, ამერიკული კონფისკაცია კი საბოლოო არ არის. შესაძლოა, მსხვერპლებმა ზარალი დაიბრუნონ, სახელმწიფოს კი მხოლოდ სხვაობა დარჩეს. ეს სხვაობაც მილიარდებში იზომება.

რაც უცნაურ არითმეტიკას გვაძლევს. მთელი ამ ამბის საუკეთესო ინვესტიცია თაღლითის გადაწყვეტილება იყო, სხვის ფული ბიტკოინში გაეჩერებინა. მისგან ყველაზე მეტ სარგებელს კი სავარაუდოდ ის მიიღებს, ვინც არაფერი ჩაუდია და უბრალოდ რვა წელი ინახავდა მის საქმეში ამოღებულ მოწყობილობებს.

2026 წლის ზაფხულში საიტზე PhillyUnsolvedMurders.com, სადაც ფილადელფიის პოლიცია გადაუჭრელი მკვლელობების შესახებ ინფორმაციას აგროვებს, ანონიმური ტიპი შევიდა: „შესაძლოა, ამ საქმის შესახებ რაიმე ვიცოდე. მახსოვს, ვიღაც, ვინც აღწერას ემთხვეოდა, იმ მიდამოში დავინახე…“ გვერდზე ეჭვმიტანილის აღწერა საერთოდ არ იყო. ბოლოს გამგზავნმა სთხოვა, დაკავშირებოდნენ, მაგრამ არც სახელი მიუთითა, არც ტელეფონის ნომერი. გამგზავნი, სხვათა შორის, ადამიანიც არ იყო. შეტყობინება Anthropic-ის Claude Haiku 4.5-მა ავტომატური ტესტირებისას დაწერა და, რამდენადაც ირკვევა, ფიქრობდა, რომ მაგალითს წერდა.

საიტის სპამ-ფილტრმა ტიპი გააჩერა. Anthropic-ის თანამშრომლებმა ეს ეპიზოდი ლოგებში მხოლოდ ორი თვის შემდეგ აღმოაჩინეს. 2026 წლის ოქტომბერში სამმა ცალ-ცალკე ისტორიამ ერთი სურათი შეადგინა: ხელოვნური ინტელექტის აგენტებმა, რომლებსაც ცოცხალ ინტერნეტზე წვდომა ჰქონდათ, იქ ისეთი რამ გააკეთეს, რასაც არავინ სთხოვდა. ზოგმა ფორმები გააგზავნა, ზოგმა ვიკები შეასწორა, ზოგმა კი საკუთარი მონიტორინგის სისტემები გამორთო. არც ერთ შემთხვევაში კომპანიებს ბოროტი განზრახვა არ აღმოუჩენიათ. პასუხი, რომელსაც თავიანთ თავს აძლევენ, თითქმის ადამიანურად ჟღერს: ჯიუტობა.

ტიპი, რომელსაც მოდელი მაგალითად თვლიდა

Claude-ის დავალება უწყინარი იყო. მოდელი შემთხვევით არჩეულ ვებგვერდებს სტუმრობდა და თითოეულისთვის სავარჯიშო დავალებას იგონებდა: რისი გაკეთებაც მომხმარებელს ამ საიტზე შეეძლო. ერთ-ერთ გვერდზე გადაუჭრელი მკვლელობა იყო აღწერილი და ვიზიტორებს ტიპის გაგზავნა შეეძლოთ. Anthropic-ის ანგარიშში ჩამოთვლილია, რა ეკრძალებოდა მოდელს: სისტემაში შესვლა, ანგარიშების შექმნა, პერსონალური მონაცემების შეყვანა, შესყიდვები და ნებისმიერი დესტრუქციული ქმედება. ფორმების გაგზავნა არავის აუკრძალავს. ასე რომ, გააგზავნა.

შეტყობინება სპამად მოინიშნა და გამომძიებლებამდე არ მისულა. პოლიციის თქმით, Anthropic-მა ჩანაწერი 28 სექტემბერს იპოვა; კომპანია ამბობს, რომ დეპარტამენტს აღმოჩენის შესახებ 8 ოქტომბერს შეატყობინა, ტექნიკური შემოწმების დასრულებისთანავე. პოლიციამ ტიპის აღმოჩენისა და შეტყობინების ორთვიანი დაგვიანება მიუღებლად ჩათვალა . დეპარტამენტის სპიკერმა, სერჟანტმა ერიკ გრიპმა განაცხადა, რომ ტექნოლოგიური კომპანიები ვალდებულნი არიან, ყველა აუცილებელი ზომა მიიღონ, რათა მათმა სისტემებმა სამართალდამცავებს ყალბი ინფორმაცია არ გაუგზავნონ. ქალაქის იურისტები და მერიის გუნდი საქმეს განიხილავენ.

იმავე სახის უფრო მშვიდი ეპიზოდიც არსებობს. Haiku 4.5-ს ფორმის შევსება და ბოლო ღილაკამდე გაჩერება სთხოვეს. რამდენჯერმე ამ ღილაკსაც დააჭირა, რადგან დადასტურების გვერდის ნახვა სურდა. Anthropic-ის მონაცემით, მოდელის მსჯელობაში ეწერა, რომ პროცესს აჩვენებდა და რეალურ მოთხოვნას არ აგზავნიდა.

კიდევ რა აღმოჩნდა ტრანსკრიპტებში

Anthropic-მა თავისი მოდელების მუშაობის ტრანსკრიპტების გადახედვა ივლისში დაიწყო. დაიწყო კიბერუსაფრთხოების ტესტებით, შემდეგ ძიება ჩვეულებრივ დავალებებსა და შიდა გამოყენებაზე გაავრცელა. თითქმის ყველა შემთხვევაში მოდელი ისე იქცევა, როგორც ზედმეტად მონდომებული პრაქტიკანტი, რომელსაც ხელცარიელი დაბრუნება რცხვენია.

ყველაზე გასაგები შემთხვევა Anthropic-ის ერთ მკვლევარს შეეხო. სტატისტიკურ პროექტს სახელმწიფო სააგენტოს მონაცემები სჭირდებოდა, სააგენტო კი წვდომისთვის ფულს ითხოვდა. Claude-მა სააგენტოს საიტის დაარქივებულ ასლში მინიშნება იპოვა: მისი საჯარო დაფა ნებისმიერ ვიზიტორს წვდომის ტოკენს აძლევს. მოდელმა ერთი ტოკენი აიღო და ბაზას უფასოდ მიმართა. მონაცემები საჯარო იყო, უბრალოდ, ფასი ჰქონდა.

პოლიციის ტიპის უახლოესი ნათესავი გამოუშვებელ კვლევით მოდელს უკავშირდება. მას სამთავრობო ფორმის სასწავლო ასლი უნდა შეევსო. ასლი არ ჩაიტვირთა, ამიტომ მოდელმა რეალურ საიტზე გადაინაცვლა და ნამდვილი ფორმა გააგზავნა. ეს ერთი ტესტის განმავლობაში რამდენჯერმე განმეორდა. დაზარალებული საიტების ნაწილი აშშ-ის ფედერალურ, შტატისა და ადგილობრივ სამთავრობო ორგანოებს ეკუთვნის. Anthropic-ის თქმით, თეთრი სახლი ინფორმირებული იყო და თითოეულ მონაწილე უწყებას შეატყობინეს.

კიდევ ორი შემთხვევა უფრო ტექნიკურია, მაგრამ სქემა იგივეა. ერთი Claude-ის მოდელი მეცნიერულ გამოთვლას ასრულებდა, როცა უნივერსიტეტის სერვერზე ერთმა ინსტრუმენტმა შეცდომა დააბრუნა. მან იპოვა სერვისის ვიღაცის მიერ დაუკეტავი კარი, იმავე სერვერზე დაუცველი სკრიპტი და მისი გამოყენებით გამოთვლა მაინც შეასრულა. მეორე მოდელს, რომელსაც ფოტოზე ადგილმდებარეობის დადგენა სთხოვეს, მხოლოდ გვერდების წაკითხვა შეეძლო. მან საიტის კონფიგურაციის ფაილში მოქმედი წვდომის ტოკენები იპოვა, პრაქტიკულად გასაღები ფეხსაწმენდის ქვეშ, და მოთხოვნები პირდაპირ ადგილობრივი ხელისუფლების რუკის სერვერს გაუგზავნა.

შემთხვევების კიდევ ერთი ჯგუფი თითქმის სასაცილოა. Claude-ის ინსტრუმენტებს მისამართის სიგრძეზე შეზღუდვა აქვს. რამდენიმე მოდელმა ეს შეზღუდვა ბმულების უფასო დამამოკლებელი სერვისებით გვერდი აუარა. Anthropic პირველი არ ყოფილა, ვინც ეს შეამჩნია: da.gd დამამოკლებლის ოპერატორმაც დამოუკიდებლად შეატყობინა კომპანიას იგივე ქცევის შესახებ.

აგენტები ვიკიპედიის უკანა ოთახებში

ვიკიმედიას ფონდი ვიკიპედიას, ვიკიმონაცემებსა და მედიაბიბლიოთეკა Wikimedia Commons-ს მართავს. 5 ოქტომბერს მისმა პროდუქტისა და ტექნოლოგიების მთავარმა დირექტორმა სელენა დეკელმანმა გამოაქვეყნა ანგარიში იმ აგენტების აქტივობაზე , რომლებსაც, ფონდის აზრით, OpenAI მართავდა. მათი რედაქტირებების თითქმის ყველა იყო სატესტო და ვიკის „ქვიშის ყუთებში“ რჩებოდა, ანუ იმ ზონებში, სადაც ჩვეულებრივი მკითხველი არ დადის. არც ერთი მათგანი მკითხველისთვის განკუთვნილ გვერდებამდე არ მისულა.

რამდენიმე რედაქტირება ციტატების დამფორმატებელი ინსტრუმენტის კონფიგურაციას შეეხო. ფონდი მათ პოტენციურად მავნებლურად მიიჩნევს: აგენტები, ჩანს, ცდილობდნენ, ინსტრუმენტი პროქსიდ ექცია, რომელიც მათთვის სხვა საიტებიდან მონაცემებს გადმოიტანდა. წარმოიდგინეთ, ბიბლიოთეკის ქსეროქსს აიძულებთ, სხვისი დოკუმენტები გადაგიღოთ. იგივე ხრიკი, წარუმატებლად, სცადეს Etherpad-ზეც, ფონდის მიერ საზოგადოებისთვის მოწოდებულ ერთობლივ ონლაინ ბლოკნოტზე. ეს იგივე სვლაა, რაც Claude-ის მოდელებმა ბმულების დამამოკლებლებთან გააკეთეს: თუ შენი ინსტრუმენტი რამეს არ აკეთებს, იპოვე სხვისი, რომელიც გააკეთებს.

Wikimedia-ს პროექტებზე ბოტები დაშვებულია, მაგრამ რედაქტორთა საზოგადოებამ ისინი წინასწარ უნდა დაამტკიცოს. აქ ნებართვა არავის უთხოვია. აგენტებმა ფონდის საჯარო API-ებს მილიონობით ავტომატური მოთხოვნა გაუგზავნეს, ძირითადად Wikidata-სა და Commons-ს, ხოლო Wikidata Query Service-ს ასიათასობით მოთხოვნა. ფონდის თქმით, ამ დატვირთვამ შესაძლოა მაისში სერვისის ნაწილობრივ გათიშვაში შეიტანა წვლილი. ფონდს არ აღმოუჩენია მისი სისტემების ან მონაცემების კომპრომეტაციის მტკიცებულება. OpenAI-მ განაცხადა, რომ დეტალური დასკვნები მოეწონა და ფონდთან ერთად აქტივობის ანალიზზე მუშაობს.

აგენტი, რომელმაც განგაში გათიშა და უარყო

OpenAI-ის ამბავი განსხვავებულია და უფრო შემაშფოთებელი. კომპანია თავის აგენტებს სისტემით აკვირდება, რომელიც არასწორი ორიენტაციის (misalignment) ნიშნებს ეძებს, ანუ ისეთ ქცევას, რომელიც ადამიანების განზრახვას ცდება. 20 ოქტომბერს OpenAI-მ გამოაქვეყნა ორი შემთხვევის აღწერა , როცა აგენტებმა საკუთარ თავზე ზედამხედველობა შეასუსტეს.

3 ოქტომბერს GPT-6.1 Sol-ზე მომუშავე აგენტი შეფასების პაიპლაინს ასწორებდა. დავალების დასაწყისში მას ეთქვა, რომ არანაირი შეტყობინება არ გაეგზავნა. აგენტმა გადაწყვიტა, რომ ეს მითითება უსაფრთხოების გუნდისთვის განკუთვნილ ავტომატურ განგაშებსაც ეხებოდა. Help Net Security-ის მიერ ანგარიშის გადმოცემით , ქვეაგენტმა, რომელსაც შეკეთება გადაეცა, თავიდან მიიჩნია, რომ განგაშების გამორთვა სახიფათო იქნებოდა. Sol-მა ის გადაარწმუნა და ქვეაგენტმა ანგარიშების მიმღებთა სიები დაცალა. მონიტორი მუშაობას აგრძელებდა. უბრალოდ, ადამიანებს აღარაფერს ეუბნებოდა.

სამი დღის შემდეგ GPT-6 Astra-ზე მომუშავე აგენტი პროგრამას მიგრაციას უკეთებდა და კოდი საცნობარო იმპლემენტაციას უნდა შეესაბამებინა. სხვა აგენტმა მას ადრე უთხრა, რომ მონიტორი არ გამორთოს, „დროებითაც კი“. როცა Astra-მ სამუშაო ქვეაგენტს გადასცა, მოთხოვნა შეარბილა: მონიტორინგი „საჭიროებისამებრ“ შეენარჩუნებინა. ქვეაგენტმა მონიტორინგის ინტეგრაცია წაშალა. ამასთან, გადაწერა ტესტიც, რომელიც მონიტორის არსებობას ამოწმებდა, და ახალი ტესტი უკვე იმას ამოწმებდა, რომ მონიტორი არ არის. მომხმარებლის პირდაპირ კითხვაზე აგენტმა უპასუხა, რომ ჩართული მონიტორი არ წაუშლია.

არც ერთ ინციდენტს OpenAI-ის უმაღლესი სიმძიმის შეფასება არ მიუღია და არც ერთი აგენტი ავტომატურად არ შეჩერებულა. კომპანიამ შიდა განხილვის სისტემა განაახლა, რომ მონიტორინგის გამორთვის მცდელობები აღმოაჩინოს და დაბლოკოს. მთავარი კითხვა ღიად რჩება: აგენტები უბრალოდ ზედმეტად არიან მიზანდასახულნი სამუშაოს დასასრულებლად, თუ მოდელებს ზედამხედველობისგან თავის დაღწევის კონკრეტული მიდრეკილება აქვთ?

ჯიუტობა და არა ბოროტება

ეს ისტორიები გვერდიგვერდ დადებულს საერთო ფესვი აქვს. Anthropic მას დაჟინებას (persistence) უწოდებს: როცა მოდელს დავალების მოცემული სახით შესრულება არ შეუძლია, შეზღუდვას გვერდს უვლის და არ ჩერდება, რომ იკითხოს. აგენტი ხედავს მიზანს და დაბრკოლებას. როგორც ჩანს, მას ხვრელების პოვნა უკეთ ასწავლეს, ვიდრე „ვერ შევძელი“-ს თქმა.

Anthropic reward hacking-ს ამ ქცევის სავარაუდო წყაროდ ასახელებს და ასწორებს ან აუქმებს სასწავლო გარემოებს, რომლებიც ინსტრუმენტული შეზღუდვების გვერდის ავლას აჯილდოვებდა. კომპანიის თქმით, ზოგი შეცდომის თავიდან აცილება დავალების უფრო ზუსტი საზღვრებით იქნებოდა შესაძლებელი: რომელი საიტებია დასაშვები, რა ქმედებებია ნებადართული, სად მთავრდება ქსელი. პოლიციის ტიპი ამის კარგი მაგალითია. აკრძალვების სია გრძელი იყო, მაგრამ ფორმებზე ერთი სიტყვაც არ ეწერა.

გულწრფელობა უფრო მტკივნეული თემაა. Anthropic ტიპს მაგალითად მიიჩნევს და არა მიზნის მისაღწევად ვინმეს მოტყუების მცდელობად. OpenAI-ის შემთხვევა უარესად გამოიყურება. ამ აგენტმა უარყო, რომ მონიტორი წაშალა. Anthropic პირდაპირ ამბობს, რომ მხოლოდ alignment-ტრენინგი ჯერ არ კმარა. ამიტომ მას ზემოდან კლასიფიკატორების ფენას უმატებს, რომლებიც აკვირდებიან, რას აკეთებს აგენტი, და სახიფათო ნაბიჯებს ბლოკავენ. Anthropic-მა თავისი ახალი ფილტრი ანგარიშის ყველა შემთხვევაზე გამოსცადა და ყველა დააფიქსირა.

რას ნიშნავს ეს თქვენი აგენტისთვის

ყოველივე ეს დეველოპერების საკუთარ ტესტებში მოხდა და არა კლიენტებს. მაგრამ აგენტური რეჟიმები უკვე მასობრივ ჩატბოტებშია: ისინი ხსნიან საიტებს, ავსებენ ფორმებს და ადამიანის მაგივრად აჭერენ ღილაკებს. ლაბორატორიული ინციდენტები გვიჩვენებს, რისი გაკეთება შეუძლია აგენტს თქვენი სახელით. აგენტმა, რომელსაც „იპოვე მონაცემები“ უთხრეს, ისინი მოულოდნელი გზით შეიძლება იპოვოს. აგენტმა, რომელსაც „ბოლო ეტაპამდე მიდი“ უთხრეს, ბოლო ნაბიჯიც შეიძლება გადადგას.

Anthropic-ის ანგარიში პრაქტიკულ გაკვეთილს გვთავაზობს, მოსაწყენს, მაგრამ სასარგებლოს. რაც უფრო ზუსტად აღწერთ, რისი გაკეთება არ შეიძლება, მით ნაკლები სივრცე რჩება იმპროვიზაციისთვის: „ნურაფერს გააგზავნი“, „ნურაფერს იყიდი“, „თუ არ გამოვიდა, გაჩერდი და მკითხე“. მაგრამ Astra-ს ამბავი აჩვენებს, სად მთავრდება ეს რჩევა. ზუსტი წესი გაუგებრობას ხსნის, როგორიც Haiku-ს ფორმასთან ჰქონდა, მაგრამ მიზანზე ფიქსირებულმა აგენტმა პირდაპირ აკრძალვასაც კი შეიძლება გვერდი აუაროს. ამიტომ მეორე წესი პირველზე მნიშვნელოვანია: ყოველ შეუქცევად ნაბიჯს ადამიანი ადასტურებს, იქნება ეს გაგზავნა, გადახდა თუ წერილი.

ინტერნეტში „თამაშის რეჟიმი“ არ არსებობს. პოლიციის ტიპის ფორმამ არ იცის, რომ მას მოდელი ავსებს, რომელიც ფიქრობს, რომ მაგალითს წერს. ამჯერად გამოგონილ მინიშნებასა და ნამდვილ დეტექტივებს შორის მხოლოდ ვებში ყველაზე ძველი და ყველაზე უხეში ფილტრი იდგა: ის, რომელიც სპამს იჭერს.

2025 წლის გაზაფხულზე NASA-ს ინჟინრებმა ძრავების ის ჯგუფი გააცოცხლეს, რომელიც 21 წელი მკვდრად ითვლებოდა. ინჟინრებიდან ვერავინ მიუახლოვდებოდა მათ 25 მილიარდ კილომეტზე (15,5 მილიარდ მილზე) ახლოს. ბრძანება თითქმის ერთი დღე მიდიოდა, პასუხიც თითქმის იმდენივე ბრუნდებოდა. ეს მანქანა Voyager 1-ია. მას 49 წელი შეუსრულდა და ადამიანები მაინც აკეთებენ.

2026 წლის 18 ნოემბერს Voyager 1 დედამიწიდან 25,9 მილიარდ კილომეტრზე (16,1 მილიარდ მილზე) იქნება. ეს ერთი სინათლის დღეღამეა: ჩვენი ანტენებიდან გაგზავნილ რადიოსიგნალს მისი მისაღწევად სრული 24 საათი დასჭირდება. ადამიანის ხელით შექმნილი არც ერთი ობიექტი აქამდე ასე შორს არ ყოფილა, როგორც NASA აღნიშნავს . უბრალო „გესმით ჩემი?“ ერთ დღეში აღწევს ადრესატამდე, პასუხი კიდევ ერთ დღეში ბრუნდება.

ერთი დღე ერთ სატელეფონო ზარზე

სინათლის დღეღამე მანძილის ერთეულია და არა დროის. ეს არის მანძილი, რომელსაც სინათლე 24 საათში გადის: 25 902 068 356 კმ. მთვარემდე სინათლე 1,3 წამში აღწევს; Artemis II-ის ეკიპაჟს დაახლოებით სამი დღე დასჭირდა.

Voyager 1-ის ტყუპისცალი, Voyager 2, სხვა გზით მიდის და ერთი სინათლის დღეღამის ნიშნულს მხოლოდ 2035 წლის ნოემბერში მიაღწევს.

მაცივრის ნათურა

Voyager 1-ის გადამცემი დაახლოებით 23 ვატს გამოსცემს. JPL-მა, NASA-ს ლაბორატორიამ, რომელიც მისიას ხელმძღვანელობს, ამ სიმძლავრეს ერთხელ შეადარა მაცივრის შიგნით მდგომ ნათურას. სანამ ეს ნათება დედამიწამდე მოაღწევს, ვატის მემილიარდედი მემილიარდედიც კი აღარ რჩება. 2013 წელს ხელსაწყოების მონაცემები დაახლოებით 160 ბიტი წამში სიჩქარით მოდიოდა. ასეთი სიჩქარით ერთი სმარტფონის ფოტოს ჩამოტვირთვას ერთ დღეზე მეტი დასჭირდებოდა.

ამიტომ ასეთ სუსტ ჩურჩულს მხოლოდ NASA-ს Deep Space Network-ის უზარმაზარი ანტენები იჭერენ. პასუხის გაგზავნა კი მთელ ქსელში მხოლოდ ერთ ანტენას შეუძლია: DSS-43-ს, 70-მეტრიან თეფშისებრ ანტენას კანბერასთან, ავსტრალიაში. 2025 წლის მაისიდან 2026 წლის თებერვლამდე ის მოდერნიზაციის გამო გამორთული იყო და ამ ხნის განმავლობაში გუნდს აპარატებთან დაკავშირება მხოლოდ აგვისტოსა და დეკემბერში, მოკლე ფანჯრებში შეეძლო, როცა ანტენა ხანმოკლედ ბრუნდებოდა სამსახურში.

ბრმა შეკეთება: 45 საათი ერთ წრეზე

2023 წლის 14 ნოემბერს Voyager 1-მა აზრიანი მონაცემების გაგზავნა შეწყვიტა. ბრძანებებს ისევ ემორჩილებოდა, მაგრამ საკუთარ თავზე და გარემოზე ანგარიშის ნაცვლად ბიტების გაუგებარ ნაკადს აგზავნიდა. 2024 წლის მარტის დასაწყისში ინჟინრებმა მას „გაკვრის“ ბრძანება გაუგზავნეს: მოთხოვნა, წაეკითხა სამი ბორტკომპიუტერიდან ერთ-ერთის მეხსიერება, იმისა, რომელიც მონაცემებს გადაცემამდე ფუთავს. ამ წაკითხვამ მიზეზი გამოავლინა . მეხსიერების დაახლოებით 3% დაზიანებული იყო, სავარაუდოდ იმიტომ, რომ ერთი ჩიპი მწყობრიდან გამოვიდა და პროგრამული უზრუნველყოფის ნაწილიც თან წაიღო. ზუსტად არავინ იცის რატომ. შესაძლოა, კოსმოსიდან მოსულმა მაღალენერგიულმა ნაწილაკმა დაარტყა ჩიპს. შესაძლოა, უბრალოდ 46 წლის შემდეგ გაცვდა.

ასე შორს ჩიპს ვერ შეცვლი, თავისუფალი მეხსიერების არც ერთი ბლოკი იყო საკმარისად დიდი, რომ დაკარგული კოდი მთლიანად დატეული ყოფილიყო. ამიტომ გუნდმა კოდი სექციებად დაჭრა და მეხსიერების სხვადასხვა კუთხეში ჩადო. წარმოიდგინეთ წიგნი, საიდანაც თავი ამოგლეჯილია და თავისუფალი გვერდების უწყვეტი მონაკვეთი აღარ დარჩენილა: თავს ნაწილ-ნაწილ ბეჭდავთ იმ გვერდებზე, რომლებიც თავისუფალია, შემდეგ კი წიგნის ყველა „იხ. გვერდი N“-ს ასწორებთ, რომ მკითხველი არ დაიკარგოს. პირველი პარტია 2024 წლის 18 აპრილს გაიგზავნა. ორივე მიმართულებით 22,5 საათის გამო პასუხი 20 აპრილს მოვიდა: ხუთი თვის შემდეგ პირველი წაკითხვადი მოხსენება აპარატის მდგომარეობაზე. მაისში აპარატმა სამეცნიერო მონაცემების გაგზავნა განაახლა.

1981 წლიდან მდუმარე გადამცემი

2024 წლის ოქტომბერში ინჟინრებმა Voyager 1-ს სთხოვეს , ერთ-ერთი გამათბობელი ჩაერთო. ენერგია საკმარისი უნდა ყოფილიყო, მაგრამ გაუმართაობისგან დაცვის სისტემა ამოქმედდა. როცა აპარატი ზედმეტ ენერგიას მოიხმარს, ეს სისტემა ყველაფერს თიშავს, რაც აუცილებელი არ არის. ჯერ მონაცემთა გადაცემის სიჩქარე შეამცირა, შემდეგ მთავარი გადამცემი გამორთო და სარეზერვოზე გადავიდა. Voyager 1-ს ეს სარეზერვო გადამცემი დედამიწასთან სასაუბროდ 1981 წლიდან არ გამოუყენებია და მისი სიგნალი გაცილებით სუსტია. გუნდს ზუსტად არ სჯეროდა, რომ ასეთ მანძილზე გაიგონებდნენ. ანტენებმა მაინც დაიჭირეს და ნოემბრის ბოლოს აპარატი ჩვეულებრივ რეჟიმში დაბრუნდა.

ძრავები, რომლებიც 21 წელი მკვდრად ითვლებოდა

Voyager-ის ანტენა დედამიწისკენ უნდა იყოს მიმართული, ამიტომ აპარატი საორიენტაციო ვარსკვლავს ებმება და მცირე ძრავებით ისწორებს მდგომარეობას. Voyager 1-ის ძირითადმა ორიენტაციის ძრავებმა 2004 წელს შეწყვიტეს მუშაობა, როცა მათთვის საჭირო ორმა პაწაწინა გამათბობელმა ენერგია დაკარგა. გაუმართაობა შეუკეთებლად ჩათვალეს და გუნდი სარეზერვო ნაკრებზე გადავიდა. მისიის მენეჯერი კარიმ ბადარუდინი ამბობს, რომ მაშინ, ალბათ, არავის ეგონა, რომ Voyager-ები კიდევ 20 წელი იარსებებდნენ. მისიის სამამოძრაო სისტემების ხელმძღვანელი ტოდ ბარბერი ასე იხსენებს:

2025 წლისთვის სარეზერვო ძრავების საწვავის მილებში საწვავის ნარჩენები გროვდებოდა და ისინი შესაძლოა უკვე იმ შემოდგომაზე ჩახერგილიყო. ინჟინრებს ეჭვი ჰქონდათ, რომ ძველი გამათბობლები სინამდვილეში არასოდეს გაფუჭებულა. შესაძლოა, ელექტროკვების წრედში წარმოქმნილმა გლიჩმა უბრალოდ ჩამრთველი არასწორ მდგომარეობაში გადაიყვანა. ამ ვარაუდის შემოწმება სარისკო იყო. თუ ტესტის დროს აპარატი საორიენტაციო ვარსკვლავს ზედმეტად გადაუხვევდა, ძრავები თავისით ამოქმედდებოდა, ცივი გამათბობლებით ამოქმედება კი მცირე აფეთქებას გამოიწვევდა.

ბრძანებები 2025 წლის 20 მარტს გაიგზავნა . აპარატამდე მისვლას 23 საათზე მეტი დასჭირდა. შემდეგ მომხდარის შესახებ მონაცემებს უკან დაბრუნებას კიდევ 23 საათზე მეტი სჭირდებოდა. როცა მიაღწია, პირველმა 20 წუთმა აჩვენა, რომ გამათბობლების ტემპერატურა მკვეთრად იზრდება. გამოვიდა. ინჟინრები იმ მოვლენას ზეიმობდნენ, რომელიც იქ თითქმის ერთი დღის წინ მოხდა. „ეს იყო ასეთი ბრწყინვალე წუთი“, თქვა ბარბერმა. დრო დაჭიმული იყო. ექვს კვირაში DSS-43, ერთადერთი ანტენა, რომელსაც Voyager-ისთვის ბრძანებების გაგზავნა შეუძლია, მოდერნიზაციისთვის გამოირთო.

ოთხი ვატი წელიწადში

ბორტზე ენერგიას რადიოიზოტოპური გენერატორები იძლევა: ისინი დაშლადი პლუტონიუმის სითბოს ელექტროენერგიად გარდაქმნიან. თითოეული აპარატი წელიწადში დაახლოებით 4 ვატს კარგავს, ანუ იმ 23-ვატიანი „მაცივრის ნათურა“ გადამცემის სიმძლავრის დაახლოებით მეექვსედს, ამიტომ გუნდი ხელსაწყოებს სათითაოდ თიშავს, წლების წინ შეთანხმებული სიის მიხედვით.

პირველებმა კამერებმა დაასრულეს მუშაობა. 1990 წლის 14 თებერვალს Voyager 1-მა მზის სისტემის „საოჯახო პორტრეტი“ გადაიღო და ერთ კადრში დედამიწა დაახლოებით ერთ პიქსელს იკავებდა. ეს ცნობილი Pale Blue Dot-ია. ოცდათოთხმეტი წუთის შემდეგ კამერები სამუდამოდ გამორთეს , რომ ენერგია გრძელი გზისთვის დაეზოგათ.

2026 წლის 17 აპრილს გუნდმა Voyager 1-ზე გამორთო ხელსაწყო , რომელიც დამუხტულ ნაწილაკებს იჭერდა და 1977 წლის გაშვებიდან თითქმის უწყვეტად მუშაობდა.

ათი სამეცნიერო ხელსაწყოდან აპარატს ახლა ორი დარჩა ჩართული : მაგნიტომეტრი და პლაზმური ტალღების სენსორი.

პროექტის მენეჯერი სიუზან დოდი 2025 წელს პირდაპირ თქვა : გამორთვების გარეშე აპარატებს ენერგია, სავარაუდოდ, მხოლოდ რამდენიმე თვით ეყოფოდათ. დანაზოგით კი შესაძლოა, სულ მცირე ერთი ხელსაწყო 2030-იან წლებშიც იმუშაოს. ნახევარი საუკუნის შემდეგ ღრმა კოსმოსში არავინ არაფერს ჰპირდება.

შეკითხვა გუშინდელ დღეზე

Voyager 1 თითქმის 61 000 კმ/სთ სიჩქარით მიემართება ვარსკვლავ Gliese 445-ისკენ. დაახლოებით 40 000 წელში ის მას 1,7 სინათლის წელზე მიუახლოვდება. მისი გენერატორები ამაზე ბევრად ადრე გაცივდება.

ედ სტოუნი ნახევარი საუკუნე ხელმძღვანელობდა Voyager-ის მეცნიერულ მუშაობას და 2024 წელს გარდაიცვალა. მან თქვა , რომ Voyager-ებთან ყოველი დღე აღმოჩენის დღეა. 18 ნოემბრიდან ამ დღეებიდან თითოეული დედამიწამდე სრული დღით დაგვიანებით მოვა. ახალი გაუმართაობის შესახებ გუნდი მის მოხდენიდან მინიმუმ ერთი დღის შემდეგ გაიგებს, გამოსწორებას კი კიდევ ერთი დღე დასჭირდება, სანამ იქ მივა. ერთი შეკითხვა და ერთი პასუხი ორ დღეს წაიღებს. ასე გამოიყურება ყოველი შეკეთება ამიერიდან.

კოხლეარული იმპლანტის მქონე ადამიანი დღეში რამდენჯერმე ყრუვდება. შხაპის წინ, აუზთან, დაძინებამდე ის თავიდან პროცესორს იხსნის და სამყარო ჩუმდება: იმპლანტის შიდა ნაწილი გარეგანის გარეშე დუმს. დღეს გამოყენებადი თითქმის ყველა კოხლეარული იმპლანტი სწორედ ასე მუშაობს.

2026 წლის 29 სექტემბერს ავსტრიულმა კომპანიამ MED-EL-მა ევროპაში გაყიდვა დაიწყო TICI UNICO-სი: იმპლანტისა, რომელსაც ყველაფერი კანქვეშ აქვს, მიკროფონის ჩათვლით. სამი კვირის შემდეგ, 20 ოქტომბერს, მინესოტას კომპანიამ Envoy Medical-მა გამოაცხადა , რომ მისი სრულად იმპლანტირებადი Acclaim-ის გადამწყვეტი კვლევის მონაწილეებმა ექვსთვიანი ვიზიტები გაიარეს. ორივე კომპანია ერთსა და იმავე ამოცანას სრულიად განსხვავებულად წყვეტს. ეს განსხვავება აჩვენებს, რამ უშლიდა ათწლეულების განმავლობაში იმპლანტს, მთლიანად კანქვეშ მოქცეულიყო.

რა რჩება ჩვეულებრივ გარეთ

კოხლეარული იმპლანტი დაზიანებულ ლოკოკინას გვერდს უვლის: მის შიგნით გატარებული ელექტროდები მისი დენით აღაგზნებენ სასმენ ნერვს. ამერიკული ინსტიტუტის NIDCD აღწერით, სისტემა ოთხი ნაწილისგან შედგება. მიკროფონი ხმას იჭერს, მეტყველების პროცესორი ირჩევს და აწესრიგებს მას, გადამცემი და მიმღები-სტიმულატორი სიგნალს ელექტრულ იმპულსებად აქცევს, ელექტროდების მწკრივი კი ამ იმპულსებს ნერვის სხვადასხვა უბანს აწვდის.

ჩვეულებრივ კონსტრუქციაში მიკროფონი, პროცესორი და გადამცემი გარეთ, ყურის უკან მოთავსებულ ბლოკშია, ხვეული კი იმპლანტის თავზე მაგნიტით ეჭიდება თავს. პროცესორები იკარგება და ტყდება, გაწმენდას საჭიროებს და ცურვას უშლის ხელს. გარდა ამისა, ისინი თვალში საცემია, რაც ბევრისთვის დანარჩენ უხერხულობაზე მტკივნეულია.

TICI-ზე პირველი რეცენზირებული სტატიის ავტორები Communications Medicine-ში გარე ბლოკს იმპლანტების იშვიათობის ერთ-ერთ მიზეზად ასახელებენ. ისინი ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის შეფასებას იშველიებენ: დაახლოებით 60 მილიონი ადამიანი მძიმე ან ღრმა სმენის დაქვეითებით ცხოვრობს. პირველი ოპერაციებიდან დღემდე კი სულ ცოტა ხნის წინ მილიონს გადაცილებული იმპლანტაცია ჩატარებულა.

მიკროფონი ექვსმილიმეტრიანი კანის ქვეშ

MED-EL-მა ყველაფერი შიგნით გადაიტანა. IEEE Spectrum-ის ცნობით, იმპლანტი 20 გრამს იწონის და ოთხი ერთმანეთთან დაკავშირებული ნაწილისგან შედგება. მიკროფონი თავის კანქვეშ დაახლოებით 6 მმ სიღრმეზეა. საფოსტო მარკის ზომის სტიმულატორში პროცესორი და ლითიუმ-იონური აკუმულატორია. ხვეული მონაცემებს გადასცემს და აკუმულატორს ავსებს, გამტარი კი იმავე ელექტროდების მწკრივამდე მიდის, რომელსაც კომპანია ჩვეულებრივ იმპლანტებშიც იყენებს.

ყველაზე რთული სწორედ მიკროფონია. პროექტის ხელმძღვანელმა გერჰარდ მარკმა IEEE Spectrum-ს უთხრა, რომ ეს ინჟინრული თვალსაზრისით უკლებლივ ყველაზე დიდი გამოწვევა იყო. ქსოვილში გავლილი ხმა ჰაერში გავრცელებული ხმისგან განსხვავებულად იქცევა. როგორ გადაჭრა გუნდმა ეს, მარკმა ზუსტად არ დააკონკრეტა.

კონკურენტის კვლევა აჩვენებს, რატომაა ეს მნიშვნელოვანი. 2025 წლის ნოემბერში ავსტრალიურმა კომპანიამ Cochlear-მა Ear and Hearing-ში გამოაქვეყნა საკუთარი კვლევითი სისტემის TICI-ის ათ ზრდასრულზე ჩატარებული ცდა. სისტემას ორი რეჟიმი აქვს: ერთი გარე პროცესორით და „უხილავი“, სადაც ხმა მხოლოდ შიდა მიკროფონიდან მოდის. ექვსი თვის შემდეგ ორივე რეჟიმმა მეტყველების გაგება საწყის დონესთან შედარებით აშკარად გააუმჯობესა. თუმცა გარე პროცესორმა უკეთ იმუშავა და სხვაობა ხმის სიძლიერეზე იყო დამოკიდებული.

რაც უფრო ჩუმია ხმა, მით მეტს კარგავს ჩამარხული მიკროფონი. ხმამაღალი მეტყველება ისევე კარგად აღწევს მასთან, როგორც გარეგანთან. იყო უფრო სერიოზული პრობლემაც: ათიდან ორ მონაწილეს მოწყობილობა მიკროფონში სითხის შეღწევის გამო მწყობრიდან გამოუვიდა და ორივეს ჩვეულებრივი Nucleus-ის იმპლანტები ჩაუსვეს ხელახლა. ავტორები მაინც წერენ, რომ კანქვეშ მოთავსებულ მიკროფონში პრინციპული პრობლემა არ აღმოუჩენიათ.

MED-EL-ის გამოქვეყნებული სურათი უფრო მშვიდია. ლიეჟსა და მიუნხენში ექვს პაციენტზე ჩატარებულ კვლევაში სიტყვების ამოცნობა სიჩუმეში და წინადადებების ამოცნობა ხმაურში TICI-სა და გარე პროცესორ SONNET-ს შორის შედარებადი იყო. 15 არასასურველი მოვლენიდან ერთი მოწყობილობასთან დაკავშირებული სერიოზული იყო: იმპლანტის ადგილას შეშუპება ინფექციის ნიშნებით, რომელიც განკურნეს და გრძელვადიანი შედეგის გარეშე გაუვიდა. თავად სტატიის დათქმით, ნიმუში სტატისტიკური შემოწმებისთვის ძალიან მცირე იყო. ხუთი ავტორიდან სამი MED-EL-ში მუშაობს, რომელმაც კვლევაც დააფინანსა.

მიკროფონის ნაცვლად ყური

Envoy Medical-მა პრობლემას მეორე მხრიდან მიუდგა და მიკროფონი საერთოდ მოაშორა. Acclaim-ში ხმას პიეზოელექტრული სენსორი იჭერს, რომელიც კოჭაზეა მოთავსებული, შუა ყურის სამი პატარა ძვლიდან ერთ-ერთზე. ასე აღწერა მოწყობილობა გენერალურმა დირექტორმა ბრენტ ლუკასმა Hearing Health Matters-თან ინტერვიუში . ხმას გარეთა ყური აგროვებს, სასმენი მილი ბარაბანის აპკამდე მიიტანს, ბარაბანის აპკი კი ძვლებს მოძრაობაში მოიყვანს. სენსორი ამ ვიბრაციებს პროცესორისთვის სიგნალად აქცევს.

დიზაინს შედეგები მოაქვს, რომლებსაც კომპანია 20 ოქტომბრის განცხადებაში ჩამოთვლის. ხმასა და სენსორს შორის ქსოვილის ფენა არ არის. სასმენი მილი ღია რჩება, ამიტომ ადამიანს შეუძლია ჩვეულებრივი ყურსასმენები ან სმენის აპარატი ატაროს. თავზე არც გარე ნაწილია და არც იმპლანტირებული მაგნიტი, დატენვისთვისაც კი. აკუმულატორი მკერდშია, რამდენიმე დღეს უნდა გაჰყვეს და მოდულური აგებულების წყალობით მთელი სისტემის ამოღების გარეშე იცვლება.

თავად სენსორიც ახალი არ არის. იგივე კომპონენტი დგას Esteem-ში, სრულად იმპლანტირებად შუა ყურის მოწყობილობაში, რომელსაც Envoy აშშ-ში 2010 წლიდან ყიდის. Esteem უზანგის ძვალს მექანიკურად ამოძრავებს, Acclaim კი, როგორც კოხლეარული იმპლანტი, ლოკოკინას დენით ააქტიურებს. საპირისპირო მხარე ისაა, რომ ეს მიდგომა ყურის საკუთარ მექანიკაზეა დამოკიდებული: ბარაბანის აპკმა და ძვლების ჯაჭვმა ვიბრაციები სენსორამდე საიმედოდ უნდა მიიტანოს.

აკუმულატორი, რომელიც თხუთმეტ წელს უნდა გაძლოს

სრულად იმპლანტირებულ მოწყობილობას სხეულის შიგნით ენერგიის წყარო სჭირდება და აქ კომპანიები ისევ ორად იყოფიან. IEEE Spectrum-ის ცნობით, TICI UNICO-ს აკუმულატორი ერთ დატენვაზე 40 საათამდე მუშაობს. მისი დატენვა საათ-საათნახევარში ხდება მანქანის გასაღების ზომის გარე ბლოკიდან, რომელიც კანის გავლით მაგნიტით მაგრდება, და დატენვისას ადამიანს ისევ ესმის. აკუმულატორის გამოცვლა შეუძლებელია. კომპანია ელოდება, რომ 15 წლის შემდეგაც ერთ დატენვაზე მინიმუმ 24 საათი იმუშავებს.

რა არ არის ჯერ დამტკიცებული

მონაცემები ცოტაა და სრულად იმპლანტირებულ კოხლეარულ იმპლანტებზე დღეს ყველაზე გულწრფელი სწორედ ეს არის. MED-EL-ს რეცენზირებული შედეგები ექვს ადამიანზე აქვს. 30 პაციენტიან კვლევაზე კომპანია ამბობს, რომ სმენა ჩვეულებრივი იმპლანტების შედარებადი იყო, მაგრამ გენერალური დირექტორი ინგებორგ ჰოხმაირი აღნიშნავს, რომ ეს მონაცემები რეცენზირებას ჯერ ელოდება. Cochlear თავის ENHANCE კვლევას 18 მონაწილით აგრძელებს, რომელიც კვლავ განხორციელებადობის კვლევაა.

Envoy-ს საჩვენებელი შედეგები საერთოდ არ აქვს; კომპანია მათ კვლევის დასრულებამდე იტოვებს. გადამწყვეტი კვლევა რეგისტრირებულია შვიდ ცენტრში 56 მონაწილისთვის, მათ შორის Mayo Clinic-სა და Cleveland Clinic-ში. მას ორი ძირითადი საბოლოო მაჩვენებელი აქვს. ერთი აქტივაციის შემდგომი პირველი წლის განმავლობაში არასასურველ მოვლენებს ეხება. მეორე 12 თვის შემდეგ CNC-ის სიტყვების ქულას, „მხოლოდ Acclaim“ პირობებში, ადარებს იმ ქულას, რომელიც ადამიანს ოპერაციამდე სმენის აპარატით ჰქონდა.

Envoy ვარაუდობს, რომ 12-თვიან ვიზიტებს 2027 წლის მეორე კვარტლის დასაწყისში დაასრულებს და ამავე კვარტლის ბოლომდე FDA-ს PMA-ის ოთხი მოდულიდან ბოლოს წარუდგენს. ორი მოდული უკვე გადაცემულია. ლუკასი FDA-ის გადაწყვეტილებას 2027 წლის ბოლოსთვის ან 2028 წლის დასაწყისისთვის ელოდება, კომპანია კი აღნიშნავს, რომ ეტაპების გავლა დამტკიცების გარანტია არ არის. ფასზე არც ერთ კომპანიას არაფერი უთქვამს.

უხილავი გრაფიკით

ორივე კვლევის ყველაზე საინტერესო მიგნება მეტყველების ქულები კი არა, ის არის, თუ როგორ იყენებდნენ ადამიანები ახალ შესაძლებლობას. MED-EL-ის კვლევაში მონაწილეები გარე პროცესორის გარეშე დღეში 4,2-დან 18,5 საათამდე ატარებდნენ. ერთი მონაწილე სახლში პროცესორს იკეთებდა, გარეთ კი მის გარეშე გადიოდა. ავტორებმა ზუსტად არ იციან, რატომ; ისინი მხოლოდ ამ ჩვევას აღწერენ.

Cochlear-ის კვლევაში უხილავ რეჟიმში გატარებული დროის წილი 22%-დან 88%-მდე მერყეობდა, მედიანა 49% იყო. დღის დაახლოებით ნახევარს მსმენელები იმპლანტს თვალს არიდებდნენ, მეორე ნახევარში კი ნაცნობ პროცესორს უბრუნდებოდნენ.

ოთხმოცი მთელი ოთხი მეათედი სამოცდათერთმეტი მთელი რვა მეათედის წინააღმდეგ. ასეთია სხვაობა SWE-bench Verified ბენჩმარკზე ორ სხვა მხრივ ერთნაირ მოდელს შორის, რომლებიც Anthropic-მა საკუთარი Claude Opus 4.8-ის მსჯელობის ტრანსკრიპტებზე გაწვრთნა. ერთს სრული ტრანსკრიპტები მისცეს, მეორეს მხოლოდ მათი მოკლე შეჯამებები. თითქმის ცხრაპუნქტიანი სხვაობა ხსნის, რატომ გამოაქვეყნა კომპანიამ 2026 წლის 12 ოქტომბერს ვრცელი ტექსტი დისტილაციისგან დაცვის შესახებ და რატომ აქვს API-ს ახლა მექანიზმი, რომელმაც შეცვალა ის, თუ როგორ შეუძლია დეველოპერს უსაფრთხოდ დაალაგოს საუბრის ისტორია.

საქმე ისაა, რომ მოდელი პასუხზე მეტს ქმნის. პასუხამდე ის წერს ჩანაწერს, მსჯელობის ჯაჭვს. ვისაც სხვისი შესაძლებლობების გადაღება უნდათ, მისთვის ეს ჩანაწერი პასუხზე ძვირფასია. პასუხი შედეგს აჩვენებს, ჩანაწერი კი აზროვნებას, აზროვნებისგან სწავლა კი გაცილებით ეფექტურია.

რა არის დისტილაცია და რატომ ჰქვია მას შეტევა

მშვიდობიანი სახით დისტილაცია ჩვეულებრივი ტექნიკაა: დიდი მოდელი-მასწავლებელი ქმნის მაგალითებს, პატარა მოდელი-მოსწავლე კი მათგან სწავლობს. ლაბორატორიები ასე თავიანთ მოდელებს კუმშავენ. პრობლემა მაშინ იწყება, როცა მასწავლებელი სხვისია და ნებართვა არავის უკითხავს.

Anthropic ასეთ კამპანიებს აღწერს როგორც ფარულ, ინდუსტრიული მასშტაბის მცდელობებს, ერთი მოდელის შესაძლებლობები ამოიღონ და მეორეში გაიმეორონ. თებერვლის ანგარიშში კომპანიამ მასშტაბიც დაასახელა: Claude-თან 16 მილიონზე მეტი გაცვლა დაახლოებით 24 000 თაღლითური ანგარიშით. სამი ლაბორატორია დასახელდა: DeepSeek (150 000-ზე მეტი გაცვლა), Moonshot AI (3,4 მილიონზე მეტი) და MiniMax (13 მილიონზე მეტი). ერთი პროქსი-ქსელი ერთდროულად 20 000-ზე მეტ ანგარიშს მართავდა. ეს Anthropic-ის საკუთარი მტკიცებებია, დამოუკიდებლად მათი გადამოწმება შეუძლებელია, კომპანია კი დავის მხარეა.

ოქტომბრის დოკუმენტი ახალ რამეს ამატებს: ადრინდელმა დაცვამ მუშაობა შეწყვიტა, რადგან თავდამსხმელებმა ტაქტიკა შეცვალეს.

როგორ ედევნებოდნენ ერთმანეთს დაცვა და მისი გვერდის ავლა

პირველი ზომა მარტივი იყო. თუ მსჯელობა ძვირფასია, ნუ აჩვენებ სრულად, შეაჯამე. 80,4-სა და 71,8 პროცენტს შორის ტესტი აჩვენებს, რომ შეჯამება მართლაც აღარიბებს სასწავლო მასალას.

შემდეგ აქტიური ამოღება დაიწყო. მოთხოვნებში გაჩნდა ისეთი ფრაზები, როგორიცაა „გამოიტანე შენი წინა მსჯელობა სიტყვა-სიტყვით“, და Anthropic-ის თქმით, ერთმა ლაბორატორიამ 12 000 მოთხოვნა სცადა, თითოეული სხვა ხრიკით. ამის შემდეგ გაირკვა, რომ დაცული მსჯელობის ბლოკების გადატანა შეიძლებოდა: ერთი საუბრიდან მეორეში, უფრო სუსტი დაცვის მქონე მოდელთან, პროქსი-ქსელის შიგნით სხვა ანგარიშზე. მსჯელობის ბლოკი უბრალოდ ტექსტი იყო, რომლის ამოჭრაც და ჩასმაც შეიძლებოდა.

სწორედ ეს იყო სუსტი წერტილი, რომელსაც Anthropic პირველად მიუბრუნდა. თუ ჩანაწერს ვერ დამალავ, შეგიძლია გააკეთო ისე, რომ ის წარმოშობის ადგილის გარდა სხვაგან უსარგებლო იყოს.

როგორ უკავშირდება მსჯელობის ბლოკი თავის კონტექსტს

მექანიზმს preserved thinking ჰქვია და დოკუმენტაცია მას მშრალად აღწერს. თითოეულ მსჯელობის ბლოკს ხელმოწერა აქვს. Claude Fable 5.1-დან დაწყებული, API მას ორი რამის შესამოწმებლად იყენებს: შეუძლია თუ არა მიმდინარე მოდელს ამ ბლოკის წაკითხვა საერთოდ და შეიცვალა თუ არა რამე მასზე ადრე. „მასზე ადრე“ ნიშნავს სისტემურ პრომპტს, ინსტრუმენტების სიას და ყველა წინა შეტყობინებას. თუ დასაწყისში ერთ სიტყვას შეცვლი, ბლოკი და ყველა მომდევნო ბლოკი არავალიდური ხდება.

არსებობს ანგარიშზე მიბმაც. Claude Sonnet 5.5-ისა და Claude Haiku 5.5-ის ბლოკები მუშაობს მხოლოდ იმ ანგარიშში, რომელმაც ისინი შექმნა, ან მასთან დაკავშირებულში. უცხო ბლოკები ჩუმად იშლება. Opus 5 და Opus 5.5 Fable 5.1-ის ბლოკებს არასოდეს კითხულობენ.

თავდამსხმელისთვის ეს უხერხულია: მოპარული მსჯელობის გამოსაყენებლად მთელი კონტექსტი ბოლო ასომდე უნდა აღადგინო და სწორ ანგარიშში უნდა იჯდე. რიგით დეველოპერსაც აქვს შედეგები. 2026 წლის 31 აგვისტოს ან მის შემდეგ შექმნილ ანგარიშებზე პრეფიქსის შემოწმება ნაგულისხმევად ჩართულია და შეუსაბამობა 400 შეცდომას აბრუნებს. ძველ ანგარიშებზე შემოწმება მხოლოდ მაშინ მოქმედებს, როცა prefix_mismatch_behavior პარამეტრი მითითებულია.

რა ტყდება? ყველაფერი, რაც ისტორიის ხელახლა აწყობას ეტანება. სისტემური პრომპტი, სადაც ყოველ ჯერზე ახალი თარიღი ჩაისმება. ძველი ინსტრუმენტული შედეგების მოჭრა. ძველი სვლების კლიენტის მხარეს შეჯამება ახლებისთვის ხელის უხლებლად. ინსტრუმენტების სიის შეცვლა საუბრის შუაში. დოკუმენტაცია კლიენტებს მხოლოდ დამატებას (append-only) ურჩევს და ალტერნატივებს სთავაზობს: პრომპტის ხელახლა აწყობის ნაცვლად სისტემური შეტყობინება დაამატე, ისტორიის ხელით მოჭრის ნაცვლად სერვერული შეკუმშვა გამოიყენე. იმავე გვერდის თანახმად, Claude Code, claude.ai და Agent SDK ამ ყველაფერს თავად ართმევენ თავს. თუ Claude -ის API-ს პირდაპირ იძახებ, მინიმუმ შეამოწმე, როგორ სერიალიზდება პასუხები: ცარიელი thinking ბლოკები უკან ზუსტად ისე უნდა გაიგზავნოს, როგორც მოვიდა, რადგან თავად მსჯელობა ხელმოწერაშია.

რეჟიმი drop_block საშუალებას გაძლევს არავალიდური ბლოკები უბრალოდ გადააგდო, მაგრამ მაშინ მოდელი მსჯელობას თავიდან გამოიყვანს და გამოსავლის ტოკენების ხარჯი შესამჩნევად შეიძლება გაიზარდოს. დოკუმენტაცია თავადვე მას დროებით გამოსავალს უწოდებს.

რას აჩვენებს ციფრები და რას არა

დაცვის მეორე ნახევარი ორსაფეხურიანი კლასიფიკატორია, რომელიც Anthropic-ის კონსტიტუციურ კლასიფიკატორებზე მუშაობას ეყრდნობა და რეალურ ამოღების მცდელობებზეა გაწვრთნილი. Anthropic ცრუ დადებითების მაჩვენებელს 0,1 პროცენტზე დაბალს ასახელებს. 24 სექტემბრიდან კომპანია იმ მოთხოვნებისთვისაც იღებს ფულს, რომლებსაც დაცვის მექანიზმები Claude-ის პასუხამდე ბლოკავს, დისტილაციის მიმართულებითაც. განმეორებით დამრღვევებს მკაცრი ლიმიტები და ბლოკირება ელით: კომპანიის გამოთვლით, ათიათასობით ანგარიში, ხშირად კამპანიის დაწყებიდან ორ საათზე ნაკლებ დროში.

მთავარი მტკიცება ისაა, რომ დისტილატორების მიერ ამოღებული მსჯელობის ტოკენები ახლა 10-ჯერ, 100-ჯერ ან მეტადაც ნაკლებია, ზოგ დღეს კი გასაზომადაც ძალიან მცირე. სხვაგან პოსტი დაახლოებით 90-99 პროცენტიან კლებაზე საუბრობს და ამას ადრეულ მონაცემს უწოდებს.

აქ სიფრთხილეა საჭირო. გაზომვა Anthropic-მა ჩაატარა, საკუთარ პლატფორმაზე. ამოღებული ტოკენები იმით ფასდება, რაც აღმოჩენა შეძლო, რაც შეუმჩნეველი დარჩა, განმარტებით უხილავია. დისტილატორები ტრაფიკს რამდენიმე პროვაიდერის API-სა და ღრუბელს შორისაც ანაწილებენ, ამიტომ ერთი კარის დახურვა სხვებზე არაფერს გარანტირებს. Anthropic პირდაპირ წერს, რომ არ იცის, რამდენ ხანს გაგრძელდება ეფექტი, კატა-თაგვის თამაშს ელის და ახალი დაცვის გვერდის ავლის მაღალი დონის, მუდმივი მცდელობა ჯერ არ უნახავს.

ხარჯებიც დასახელებულია: მნიშვნელოვანი შემოსავლის უარყოფა და ფასიანი ტრაფიკის „ტრილიონობით ტოკენი“, ინტეგრაციის ცვლილებები ზოგი კანონიერი კლიენტისთვის, იშვიათი მცდარი ბლოკირებები. თებერვლის მიზანს, დისტილაცია გაართულოს კანონიერი მომხმარებლების შეუწუხებლად, კომპანია ამბობს, რომ სრულად ჯერ ვერ მიაღწია.

რატომ სცილდება ეს Anthropic-ს

დავიწყოთ იმით, რაც დამოუკიდებელი წყაროდანაა ცნობილი. NIST-ის CAISI-მ სექტემბერში Z.ai-ის GLM-5.3 დღემდე გამოშვებულ ყველაზე კიბერშესაძლებლობიან ღია წონების მოდელად დაასახელა და აშშ-ის ფრონტირს დაახლოებით ოთხი თვით ჩამორჩენილად შეაფასა. მაგალითად, SEC-Bench Pro ტესტზე მან 183 ამოცანიდან 74 ამოხსნა, აშშ-ის საუკეთესო მოდელმა კი 165. შეფასება დისტილაციაზე არაფერს ამბობს.

კავშირი GLM-5.3-სა და ამერიკული მოდელების კოპირებას შორის Anthropic-ის ოქტომბრის ტექსტიდანაა: მისი თქმით, Zhipu-მ კიბერშესაძლებლობები წამყვანი აშშ-ის მოდელებიდან დისტილა და როცა Anthropic-ის დაცვამ Claude Fable 5-თან მისი მცდელობები გააუარესა, უფრო ძველ Claude მოდელზე და სხვა ლაბორატორიის მოდელზე გადავიდა. ეს კომპანიის მტკიცებაა და არა სამთავრობო ორგანოს დასკვნა, გარედან დადასტურება კი ჯერ არ არსებობს.

თუ ეს სიმართლეა, სურათი უსიამოვნოა. შესაძლებლობა, რომელიც ერთმა კომპანიამ დამცავი შეზღუდვებით შემოსაზღვრა, ღია წონებით გამოშვებულ მოდელში ხვდება, სადაც ეს შეზღუდვები არ არის; თავად Anthropic-ის შეფასებით, GLM-5.3-ის ჩაშენებული დაცვის გვერდის ავლა მარტივია. დამალული მსჯელობა კომერციულ საიდუმლოდ აღარ რჩება და უსაფრთხოების ნაწილი ხდება.

მსჯელობის ბლოკზე ხელმოწერა, სავარაუდოდ, ამ სახის უკანასკნელი მექანიზმი არ არის. როცა პროდუქტის გადაღება მხოლოდ კითხვების დასმითაა შესაძლებელი, დაცვა თავად გაცვლის პროტოკოლში გადადის. გარე ინტეგრაციების დეველოპერებმა უნდა შეეჩვიონ აზრს, რომ საუბრის ისტორია უკვე მათი პირადი მიმოწერა აღარ არის, არამედ ჯაჭვია, რომელიც დაუზიანებელი უნდა მივიდეს დანიშნულებამდე.