// სარჩევი
სამოცდათხუთმეტი სიტყვა წუთში და ერთი შეცდომა ყოველ 17 სიტყვაზე. ეს არის შედეგი, რომელიც Neuralink-მა 2026 წლის 28 ოქტომბერს X-ზე გამოაქვეყნა : ამიოტროფული ლატერალური სკლეროზით (ALS) დაავადებული ადამიანი ტვინის იმპლანტს ტექსტს უკარნახებს — ჩართვიდან პირველსავე კვირაში. სამი წლის წინ ამ ტიპის საუკეთესო სისტემას დაახლოებით ყოველი მეოთხე სიტყვა შეუცდებოდა.
თუ ეს რიცხვი დადასტურდა, ეს ნებისმიერი მეტყველების იმპლანტის საუკეთესო დასაწყისია: არც ერთ სისტემას პირველ კვირაში ასეთი სიჩქარე ასეთ სიზუსტესთან არ შეუთავსებია. რეკორდივით ჟღერს. თუმცა ჯერჯერობით მთელი განცხადება ორ წინადადებაში ეტევა. მათში არაფერია იმის შესახებ, რამდენმა ადამიანმა მიიღო მონაწილეობა, როგორ ჩატარდა ტესტი და რამდენად ხშირად შეუძლია მონაწილეს რეალურად ასე ლაპარაკი. საუკეთესო საორიენტაციო მაჩვენებელი უკვე არსებობს: ALS-ით დაავადებული კაცი, რომელიც თითქმის ორი წელია იმპლანტით ლაპარაკობს სახლში და სამსახურშიც დაბრუნდა.
ორი წინადადება სტატიის ნაცვლად
არსებითად, პოსტი ამას ამბობს. კომპანია ALS-ით დაავადებულ ადამიანებს აძლევს „საუბრის ტექსტად და ხმად გარდაქმნას სასაუბრო ტემპით“. ერთმა მონაწილემ პირველ კვირაში მიაღწია 75 სიტყვას წუთში სიტყვების 5,8%-იანი შეცდომით, 125 000-სიტყვიანი ლექსიკონის პირობებში. იმავე დღეს ნეიროქირურგმა ნადერ პურატიანმა მონაცემები წარადგინა NEALS-ის — ALS-ის მკვლევართა კონსორციუმის — წლიურ შეხვედრაზე.
პურატიანი VOICE-ის კვლევას ხელმძღვანელობს. რეესტრის ჩანაწერის მიხედვით, ეს ადრეული კვლევაა დალასის ერთ საავადმყოფოში, ექვსი მონაწილით. მისი მთავარი მიზანი უსაფრთხოებაა: გართულებები და გვერდითი ეფექტები ოპერაციიდან ერთი წლის განმავლობაში. მეტყველება მეორეხარისხოვანი მიზანია და იზომება როგორც ყოველთვიურად მიღწეული საუკეთესო სიჩქარე.
აქ პოსტის შესახებ პირველი კითხვა ჩნდება. თუ კვლევა სიჩქარეს პიკით ითვლის, 75 სიტყვა წუთში შეიძლება საუკეთესო მომენტი იყოს და არა საშუალო მაჩვენებელი. პოსტს კიდევ ერთი რამ აკლია: მონაწილე ეკრანიდან კითხულობდა წინადადებებს თუ იმას ამბობდა, რაც თავში მოუვიდოდა. მეტყველების იმპლანტებისთვის განსხვავება უზარმაზარია, რადგან მოცემული ტექსტის გამეორება ბევრად უფრო ადვილია, ვიდრე საუბრის წარმოება.
როგორ კარნახობს ტვინი
ადამიანს, რომელსაც ძლივს შეუძლია ლაპარაკი და ხელები შეზღუდულად მოქმედებს (ALS-ის, ინსულტის ან ზურგის ტვინის დაზიანების გამო), რჩება თითით ან თვალებით აკრეფა. ეს ნელია და დამღლელი. აქედან გამომდინარეობს ინტერესი ტვინთან პირდაპირი არხის მიმართ.
მეტყველების იმპლანტი აზრებს ჩვეულებრივი გაგებით არ კითხულობს. მისი ელექტროდები ქერქის იმ უბანშია, რომელიც ტუჩებს, ენასა და ხორხს მართავს. როცა ადამიანი სიტყვის თქმას ცდილობს, იქაური ნეირონები თითქმის ისევე აქტიურდებიან, როგორც ავადმყოფობამდე, თუნდაც კუნთები აღარ პასუხობდეს. პროგრამა ამ აფეთქებებში მეტყველების ბგერებს ამოიცნობს, ენობრივი მოდელი კი ბგერებისგან სავარაუდო სიტყვებს აწყობს. წარმოიდგინეთ ტელეფონის ავტოშესწორება, ოღონდ კლავიშებს ქერქი აჭერს.
სექტემბერში Neuralink-მა ტერი დაასახელა — ერთ-ერთი მონაწილე. ალგორითმს ჯერ სიტყვების მიმიკით „წარმოთქმით“ ავარჯიშებდა, შემდეგ კი უბრალოდ ფიქრობდა მათზე და დინამიკიდან საკუთარ ძველ ხმას ისმენდა. მისი N1 იმპლანტი თავის ქალაშია, უსადენოდ იტენება და მონაცემებს რადიოთი გადასცემს. ახალი რიცხვები ტერის შედეგია თუ არა, Neuralink არ ამბობს.
რბოლის სამი წელი რიცხვებში
2023 წლის აგვისტოში Nature-მა ერთსა და იმავე ნომერში ორი ნაშრომი გამოაქვეყნა, რამაც მიმდინარე რბოლა დაიწყო. სტენფორდისა და სან-ფრანცისკოს გუნდები სიჩქარეს მისდევდნენ და ჩვეულებრივი მეტყველების ტემპის დაახლოებით ნახევარს მიუახლოვდნენ, მაგრამ სიზუსტით გადაიხადეს. სტენფორდის ავტორებმა თავად დაადგინეს ზღვარი: ჩვეულებრივი საუბარი დაახლოებით 160 სიტყვაა წუთში.
შემდეგ ლიდერობა სიზუსტემ აიღო. 2024 წელს დევისის კალიფორნიის უნივერსიტეტის გუნდმა NEJM-ში აღწერა 45 წლის ALS-ით დაავადებული კაცი, კეისი ჰარელი. მეორე დღეს მისმა იმპლანტმა სიტყვების 90,2% სწორად გაიგო, ანუ დაახლოებით ერთი შეცდომა ათ სიტყვაზე. Neuralink პირველ კვირაში ერთ შეცდომას ამბობს 17 სიტყვაზე, იმაზე ორჯერ მეტი სიჩქარით, რასაც ჰარელი მაშინ თავისუფალ საუბარში აღწევდა, თუმცა მათი ტესტის პირობები უცნობია.
// მეტყველების იმპლანტები: რა გაიზომა
ლაბორატორიები, 2023
62 სიტყვა წუთში 23,8%-იანი შეცდომით 125 000-სიტყვიან ლექსიკონზე (სტენფორდი). 78 სიტყვა წუთში დაახლოებით 25%-იანი შეცდომით (სან-ფრანცისკო). რეცენზირებული ნაშრომები Nature-ში, თითო მონაწილე, სესიები მკვლევართა ზედამხედველობით.
დევისის უნივერსიტეტი, 2024–2026
სიტყვების 90,2% სწორია მეორე დღეს, 97,5% რვა თვის შემდეგ, დაახლოებით 32 სიტყვა წუთში თავისუფალ საუბარში. მოგვიანებით 99%-ზე მეტი კონტროლირებად ტესტებში და საშუალოდ 56 სიტყვა წუთში სახლში 3 800 საათის განმავლობაში. რეცენზირებული ნაშრომები NEJM-სა და Nature Medicine-ში, ერთი მონაწილე, კომპიუტერთან სადენით დაკავშირებული.
Neuralink, 2026
75 სიტყვა წუთში 5,8%-იანი შეცდომით 125 000-სიტყვიან ლექსიკონზე პირველ კვირაში. უსადენო იმპლანტი. პოსტი X-ზე და კონფერენციის მოხსენება, ნაშრომის გარეშე; რამდენმა მონაწილემ მიაღწია ამ შედეგს და რა პირობებში, არ არის მითითებული.
კეისი ჰარელის 3 800 საათი
ყველაზე სასარგებლო საორიენტაციო მონაცემები 2026 წლის ივნისში გამოჩნდა. Nature Medicine-მა გამოაქვეყნა თითქმის ორწლიანი შედეგები , რომლის განმავლობაში ჰარელი იმპლანტს სახლში 3 800 საათზე მეტ ხანს იყენებდა. მან თითქმის 2 მილიონი სიტყვა და 183 000-ზე მეტი წინადადება შექმნა, საშუალოდ 56 სიტყვის სიჩქარით წუთში. სისტემას მისი სახლის მომვლელთა გუნდი მკვლევართა გარეშე ემსახურება, ჰარელი კი გარემოს დამცველად სრულ განაკვეთზე სამუშაოდ დაბრუნდა .
იმავე კვლევაში ჩანს, როგორ შორდება ლაბორატორიული სიზუსტე რეალურ ცხოვრებას. კონტროლირებად ტესტებში სისტემა სიტყვების 99%-ზე მეტს სწორად ცნობდა. ყოველდღიურ საუბარში თავად ჰარელმა წინადადებების 92% შეაფასა როგორც ზუსტი ან თითქმის ზუსტი. დაახლოებით ყოველ მეათმეტე-მეთორმეტე წინადადებაში შესამჩნევი შეცდომა იყო. ეს ისეთი რამაა, რასაც ყოველდღიურ საუბარში გრძნობ, თუმცა 2023 წლის სტანდარტებით სასწაულად მოგვეჩვენებოდა.
ჰარელის კონფიგურაციასაც აქვს თავისი ზღვარი: მისი მასივები სხვა კომპანიამ, Blackrock Neurotech-მა, დაამზადა და ის კვლავ გარე კომპიუტერთანაა სადენით დაკავშირებული. Neuralink-ის უსადენო კონსტრუქციასთან სახლში ცხოვრება შესაძლოა უფრო ადვილი აღმოჩნდეს. მაგრამ გასარკვევად ერთადერთი გზაა იგივე: თვეები ჩვეულებრივი ცხოვრებისა და არა ერთი კვირა.
რამდენად შორსაა ეს ნამდვილი საუბრისგან
საუკეთესო შემთხვევაშიც კი 75 სიტყვა წუთში ჩვეულებრივი მეტყველების ტემპის ნახევარზე ნაკლებია. ეს ელფოსტის კარნახისთვის საკმარისია. სადილზე კამათისთვის — არა.
საუბარი იმაზეც არის დამოკიდებული, რამდენად სწრაფად პასუხობ: რამდენიმე წამიანი პაუზა რიტმს ანგრევს, მეორე ადამიანი კი შენს წინადადებას ასრულებს ან ტელეფონს მისჩერდება. შეყოვნებაზე Neuralink-მა არაფერი თქვა, თუმცა ცოცხალი საუბრისთვის ის რეკორდულ სიჩქარეზე მნიშვნელოვანია.
სამ წელიწადში მეტყველების იმპლანტები ისე განვითარდნენ, რომ ტესტებში ყოველი მეოთხე არასწორი სიტყვიდან ასში ერთზე ნაკლებამდე მივიდნენ. ჰარელის თქმით, არც ერთ ტექნოლოგიას, რომელიც მას გამოუცდია, არ მოუცია საშუალება ასე ახლოს ყოფილიყო თავის ბუნებრივ მეტყველებასთან. VOICE-ის მონაწილეებს ეს ჯერ უნდა აჩვენონ — არა პირველ კვირაში, არამედ სახლში, თვიდან თვემდე.
ჰარელს თავისი 2 მილიონი სიტყვის მისაღწევად თითქმის ორი წელი დასჭირდა. რამდენი სიტყვა ექნება ამ დროისთვის Neuralink-ის მონაწილეს დაგროვილი და რამდენი მათგანი იქნება არასწორი?
