ვის ერგება 5 მილიარდი დოლარის ბიტკოინის საგანძური, რომელიც სხვის იუანზე იყიდეს

ჩინეთის სხვადასხვა კუთხის ხანდაზმულმა ინვესტორებმა თავიანთი იუანი კომპანია „ლანტიან გერუის“ ჩააბარეს. ამ ფულის ნაწილით მისმა ხელმძღვანელმა ციან ჟიმინმა ბიტკოინი იყიდა: ბრალდების მხარის თქმით, დაახლოებით 6 მილიარდი იუანი, მაშინდელი კურსით დაახლოებით 845 მილიონი დოლარი. დღეს ეს მონეტები დაახლოებით 5 მილიარდი დოლარი ღირს და ბრიტანეთის პოლიციის ხელშია. სავარაუდოდ, ზრდა ინვესტორებს არ ერგებათ.

2026 წლის 12 ოქტომბერს ლონდონის უმაღლესმა სასამართლომ გადაწყვიტა, რომ მოტყუებული ინვესტორების მოთხოვნები ინგლისური კი არა, ჩინური კანონმდებლობით უნდა განიხილონ. პირველი შეხედვით ეს იურიდიული წვრილმანია. მაგრამ გადაწყვეტილება ბრიტანეთის სახელმწიფოს უახლოებს იმას, რომ საგანძურის დიდი ნაწილი, მთელ მოგებასთან ერთად, თავად დაიტოვოს. ნიუ-იორკში კი ორჯერ დიდ საგანძურზე დავობენ თაღლითობის მსხვერპლები, 11 სექტემბრის დაღუპულთა ოჯახები და ჩინეთი, რომელიც აშშ-ს გატეხვაში ადანაშაულებს.

ლიბერლანდის მეფედ დანიშნული ქალი ჰემპსტედში

ციან ჟიმინი, იგივე იადი ჟანგი, ჩინეთიდან 2017 წლის სექტემბერში ყალბი პასპორტით გაიქცა. ლონდონში ის ჰემპსტედის კერძო სასახლეში ცხოვრობდა, რომლის ქირა თვეში 17 000 გირვანქა სტერლინგს აღემატებოდა. მისმა ასისტენტმა ძიან ვენმა, რომელიც ადრე სწრაფი კვების წერტილში მუშაობდა, ძვირადღირებულ გარეუბანში სახლის ყიდვა სცადა და ვერ ახსნა, საიდან ჰქონდა დამსაქმებლის ფული. აი, ასე დაიწყო გამოძიება. 2018 წელს პოლიციამ იპოვა მოწყობილობები 61 000 ბიტკოინის გასაღებებით — ეს ბრიტანეთის ისტორიაში კრიპტოვალუტის ყველაზე დიდი ამოღებაა.

ყველაზე ფერადი დეტალები ციანის დღიურებში აღმოჩნდა. ის საკუთარ საერთაშორისო ბანკზე და შვედეთში ციხესიმაგრეზე ოცნებობდა, 2022 წლისთვის კი ლიბერლანდის დედოფლობა უნდოდა — თვითგამოცხადებული მიკროქვეყნისა, რომელიც დუნაის ნაპირის პატარა ნაკვეთზეა ხორვატიასა და სერბეთს შორის და რომელსაც არც ერთი სახელმწიფო არ აღიარებს.

2025 წლის სექტემბერში ციანმა თავი ცოდვილად ცნო ფულის გათეთრებაში, ნოემბერში კი მას 11 წელი და 8 თვე მიესაჯა . „თქვენი მოტივი წმინდა სიხარბე იყო“, უთხრა მოსამართლემ. ამით სისხლის სამართლის საქმე დასრულდა. დაიწყო სამოქალაქო, რომელიც ორივეს შორის უფრო საინტერესოა.

ინვესტორებმა იუანი დაკარგეს, არა ბიტკოინი

ერთმა ინვესტორმა, ბატონმა იუმ, BBC-ს უამბო , როგორ ჩააბარა ფული „ლანტიან გერუის“. კომპანია დაპირებული შემოსავლის ნაწილს ნელ-ნელა უხდიდა, ამიტომ არაფერი ეჭვი არ შეჰპარვია. 2017 წლის შუა რიცხვებში ჩინეთის პოლიციამ ფირმის გამოძიება დაიწყო და გადახდები შეწყდა. მისი თქმით, ქორწინება ამას ვერ გადაურჩა.

არც იუს და არც სხვას ბიტკოინი არ უყიდია. მათ იუანი გადასცეს, კრიპტოდ კი მათი ფული ციანმა აქცია. სანამ მონეტები ბრიტანეთში იდო, მათი ფასი მრავალჯერ გაიზარდა. ვის ეკუთვნის ეს ზრდა: მათ, ვისაც იუანი მოჰპარეს, თუ სახელმწიფოს, რომელმაც საცავი იპოვა?

პასუხი იმაზეა დამოკიდებული, რომელი კანონი გამოიყენება. წარმოიდგინეთ, ქურდმა თქვენი ფულით ლატარიის ბილეთი იყიდა და მოიგო. ინგლისური კანონით ინვესტორებს შეეძლოთ ეთქვათ, რომ მოგება, ანუ თავად მონეტები, მათია. ჩინური კანონით ისინი უფრო კრედიტორებს ჰგვანან და იურისტების თქმით სავარაუდოდ დაახლოებით იმდენს დაიბრუნებენ, რაც ჩადეს, პლუს პროცენტი. ბილეთის ფასს, ჯეკპოტს კი არა.

მოსამართლე მარკ ტერნერმა ჩინური კანონი აირჩია . მისი არგუმენტი ასეთი იყო: სქემა ჩინეთში მოქმედებდა, ხელშეკრულებები იქ გაფორმდა, ფული იქ გადაიხადეს, ბიტკოინიც ციანმა იქვე იყიდა — Huobi-ის ბირჟაზე და ბირჟის გარეშე გარიგებებით. მან ხაზგასმით თქვა, რომ თითოეულმა მომჩივანმა მონეტებზე საკუთრების უფლება უნდა დაამტკიცოს. კანონში არ არის ზოგადი სქემა, რომელიც ყველა დაზარალებულს აუნაზღაურებდა: რამეს მხოლოდ ის მიიღებს, ვინც დაამტკიცებს, რომ მონეტები მისია.

ვის რჩება სხვაობა

2026 წლის 22 მაისისთვის ბრიტანულ სასამართლოში წილის მოსათხოვნად დაახლოებით 16 000 ადამიანი დარეგისტრირდა . ეს 128 000 ინვესტორის 13%-ზე ნაკლებია. რეგისტრაცია უცხო ქვეყანასთან, უცხო ენასთან და ლონდონელ იურისტებთან ურთიერთობას ნიშნავდა. ჩინეთში მცხოვრები ხანდაზმული ინვესტორისთვის ეს ნებისმიერ კანონზე დიდი ბარიერია.

დანარჩენები წერილებს წერენ. ინვესტორებმა ჩინეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიმართვაზე თითქმის 2 500 ხელმოწერა შეაგროვეს : „ჩვენ არ გვინდა და არასდროს მივიღებთ ვითარებას, როცა ბიტკოინებს გაერთიანებული სამეფო კონფისკაციას უკეთებს და ჩვენ არ გვიბრუნებს“. იუ უფრო თავმდაბლურად გამოთქვა თავისი იმედი: ბრიტანეთის მთავრობა, პროკურატურა და სასამართლო თანაგრძნობას გამოიჩენენ.

სახელმწიფოს საკუთარი გეგმები აქვს. პროკურატურამ სასამართლოს სთხოვა, ნება დაერთო მთავრობისთვის ბიტკოინი დაეტოვებინა, 2025 წლის ზაფხულში კი The Telegraph წერდა, რომ ფინანსთა მინისტრი რეიჩელ რივზი ბიუჯეტის ხვრელის ამოსავსებად ამოღებული კრიპტოს გაყიდვას ითვლიდა . მოგვიანებით პროკურატურამ სასამართლოს აღუთქვა, რომ შეიმუშავებდა ცალკე კომპენსაციის სქემას , თუმცა დეტალები არ დაუსახელებია.

ინვესტორებიც არ ნებდებიან. 16 ოქტომბერს უმაღლესმა სასამართლომ დაახლოებით 16 000 მომჩივანს აპელაციის უფლება მისცა ჩინური კანონის შესახებ გადაწყვეტილებაზე.

ჩინეთსაც აქვს საკუთარი გეგმები. 13 ოქტომბერს, ლონდონის გადაწყვეტილების მეორე დღეს, ტიანძინის სასამართლომ საქმის განხილვა გამოაცხადა ბრიტანეთში ამოღებული თითქმის 62 000 ბიტკოინის კონფისკაციის თაობაზე. ფული დაახლოებით 128 000 ადამიანმა ჩადო და ჩინური მონაცემებით მათგან 102 000-ზე მეტი ზარალში დარჩა.

ერთი მონეტების ერთობლიობა, ორი სასამართლო.

ნიუ-იორკში მონეტები ორჯერ მეტია

ამ ამბავს ამერიკული ტყუპისცალი ჰყავს და ის კიდევ უფრო ჩახლართულია. 2025 წლის 14 ოქტომბერს აშშ-ის იუსტიციის დეპარტამენტმა შეიტანა სარჩელი 127 271 ბიტკოინის კონფისკაციაზე , რომელიც მაშინ დაახლოებით 15 მილიარდი დოლარი ღირდა. ბრალდების მხარე მონეტებს კამბოჯის Prince Group-სა და მის თავმჯდომარე ჩენ ჯისთან აკავშირებს, რომლებსაც ბრალად ედებათ ბანაკების მართვა, სადაც გატაცებულ ადამიანებს ონლაინ თაღლითობას აიძულებდნენ. 2026 წლის იანვარში კამბოჯამ ჩენ ჯი დააპატიმრა და ჩინეთს გადასცა .

2026 წლის სექტემბრის ბოლოს მოსამართლე რეიჩელ კოვნერმა ცხრა სავარაუდო მსხვერპლს უარი უთხრა , რომლებსაც კონფისკაციის გასაჩივრება სურდათ. ლოგიკა ლონდონისას ჰგავს: ორივეგან მსხვერპლმა უნდა დაამტკიცოს, რომ მონეტები მისია. ამ ადამიანებმა თაღლითებს ფული დაუკარგეს, მაგრამ ვერ აჩვენეს, რომ მათი ფული სწორედ ამ საფულეებში აღმოჩნდა. სასამართლოს თქმით, საუკეთესო შემთხვევაში ისინი ზოგადი, დაუცველი კრედიტორები არიან და თავად მონეტებზე პრეტენზია არ აქვთ. თუ მთავრობა მოიგებს, მსხვერპლებს მაინც შეუძლიათ იუსტიციის დეპარტამენტს კომპენსაცია სთხოვონ, მაგრამ მესაკუთრის სახით კი არა, შუამდგომლის სახით.

შემდეგ სიუჟეტი ისეთ ტრიალს იღებს, რომელსაც არც ერთი რომანისტი გაბედავდა. ანალიტიკოსები თვლიან, რომ მონეტები LuBian-იდან მოდის — მაინინგ-პულიდან, ანუ სერვისიდან, სადაც ათასობით კომპიუტერი ერთად მაინინგს აწარმოებს და ჯილდოს ინაწილებს. უკვე 2026 წლის იანვარში 11 სექტემბრის დაღუპულთა ახლობლებმა მონეტებზე პრეტენზია განაცხადეს. მათი თქმით, LuBian ირანთან იყო დაკავშირებული, ირანის წინააღმდეგ კი მათ სასამართლო გადაწყვეტილებები აქვთ. 12 ოქტომბერს ოჯახების ერთ-ერთი ჯგუფი სასამართლოს კვლავ მიმართა : მისი გადაწყვეტილებებით ირანი მას 671 მილიონ დოლარზე მეტს ევალება.

ამასობაში ჩინეთის სახელმწიფო კიბერუსაფრთხოების სააგენტომ CVERC-მა 2025 წელს აშშ დაადანაშაულა , რომ მან 2020 წლის დეკემბერში LuBian-იდან გამქრალი მონეტები ამერიკული დაზვერვის ოპერაციით აიღო. იუსტიციის დეპარტამენტი არავითარ დარღვევას არ აღიარებს, მაგრამ არ განუმარტავს, როგორ მოიპოვა საფულეებზე კონტროლი.

თუ კონფისკაცია შედგა, მონეტებს უკვე აქვთ აშკარა ადგილი. 2025 წლის 6 მარტის პრეზიდენტის განკარგულებით შეიქმნა სტრატეგიული ბიტკოინის რეზერვი , რომელიც მთავრობის მიერ საბოლოოდ კონფისკებული ბიტკოინით ივსება და რეზერვს მათ გაყიდვას უკრძალავს.

ყველაზე გამჭვირვალე ფული, რომლის დაბრუნებაც არავის შეუძლია

კრიპტოს სახელი ისეთი ფულისა აქვს, სადაც ყველაფერი ჩანს. ყოველი ტრანზაქციის კვალი იკვეთება და გამომძიებლები ამას იყენებენ: ანალიტიკოსებმა ამერიკული საგანძური LuBian-ის პულს ბლოკჩეინზე კვალის მიყოლით დაუკავშირეს. მაგრამ ბლოკჩეინი აჩვენებს, სად წავიდა მონეტა, სასამართლო კი სხვას კითხულობს: ვისია ის? ინვესტორის იუანსა და პოლიციის სეიფში მწოლიარე ბიტკოინს შორის დგანან გადამცვლელები, შუამავლები და წლები. ამ ზღვრის გავლება ათასობით ადამიანისთვის ცალ-ცალკე თითქმის შეუძლებელია.

ბევრი რამ გაურკვეველია. ლონდონის გადაწყვეტილება წინასწარია და სასამართლომ აპელაცია უკვე დაუშვა. თუ ის ძალაში დარჩება, ჩინური სამართლის ექსპერტებმა მაინც უნდა განმარტონ, აქვთ თუ არა ინვესტორებს საერთოდ საკუთრების უფლება. კომპენსაციის სქემა ჯერ არ არსებობს, ამერიკული კონფისკაცია კი საბოლოო არ არის. შესაძლოა, მსხვერპლებმა ზარალი დაიბრუნონ, სახელმწიფოს კი მხოლოდ სხვაობა დარჩეს. ეს სხვაობაც მილიარდებში იზომება.

რაც უცნაურ არითმეტიკას გვაძლევს. მთელი ამ ამბის საუკეთესო ინვესტიცია თაღლითის გადაწყვეტილება იყო, სხვის ფული ბიტკოინში გაეჩერებინა. მისგან ყველაზე მეტ სარგებელს კი სავარაუდოდ ის მიიღებს, ვინც არაფერი ჩაუდია და უბრალოდ რვა წელი ინახავდა მის საქმეში ამოღებულ მოწყობილობებს.