// სარჩევი
2026 წლის 30 ოქტომბერს Google-ის თანამგზავრი ნორვეგიის შპიცბერგენის თავზე მიფრინავდა, როცა სახმელეთო სადგურს მოკლე ლექსი მოუვიდა. ინჟინრებმა ბორტზე დაყენებულ ენობრივ მოდელს კოსმოსში ყოფნაზე ჰაიკუ სთხოვეს. მოდელმა უპასუხა: „Blue marble below / Data streams in silent grace / Starlight feeds my core". ბოლოს კი ბრჭყვიალა ემოჯიც დაამატა.
პროექტის ხელმძღვანელმა, ტრევის ბილსმა, ამის შესახებ განაცხადა და უწოდა პირველი ხელოვნური ინტელექტის პასუხი, რომელიც ორბიტაზე Google-ის საკუთარმა მონაცემთა ცენტრის ჩიპმა შექმნა. თანამგზავრი პროექტ Suncatcher-ის პროტოტიპია — Google-ის გეგმისა, კოსმოსში მონაცემთა ცენტრები გაიტანოს.
ლექსი ოთხიდან ერთმა ჩიპმა დაწერა, თანამგზავრს კი ენერგია მხოლოდ დაახლოებით 20 წუთის განმავლობაში მისი ჩართვისთვის ჰყოფნის. თანაც თავად Google-ის გამოთვლით, ასეთი თანამგზავრები მიწისზედა მონაცემთა ცენტრებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში ჩაანაცვლებს, თუ Starship ათი წლის განმავლობაში ყოველ ორ დღეში ერთხელ აფრინდება.
ოთხი ჩიპი და ერთი კილოვატი
თანამგზავრი Planet-მა ააგო, ორბიტაზე კი SpaceX-ის Transporter-18-ის რაიდშერინგის მისიამ 1 ოქტომბერს აიყვანა. შიგნით ოთხი TPU-ა, ანუ ტენზორული დამუშავების ერთეული — ჩიპები, რომლებსაც Google საკუთარ მონაცემთა ცენტრებში ხელოვნური ინტელექტის გასაშვებად ქმნის. ბორტზე დაყენებული მოდელია Gemma 4, Google DeepMind-ის ღია მოდელი.
ენერგიის ბიუჯეტი მოკრძალებულია. მზის პანელები მაქსიმუმ ერთ კილოვატს იძლევა — ჩვეულებრივი ელექტრო ჩაიდანი მეტს მოიხმარს. ამიტომ, როგორც TechCrunch წერს, ოთხიდან ერთდროულად მხოლოდ ერთი TPU შეიძლება მუშაობდეს და ისიც დაახლოებით 20 წუთით.
„პირველსაც" განმარტება სჭირდება. Google ამას უწოდებს მონაცემთა ცენტრის კლასის TPU-ს პირველ ხელოვნური ინტელექტის პასუხს ორბიტაზე და ფორმულირება ფრთხილია. Gemma კოსმოსში უკვე ნამყოფი იყო. 2025 წლის ბოლოს სტარტაპმა Starcloud-მა Nvidia H100 გრაფიკული ჩიპით თანამგზავრი გაუშვა, ორბიტაზე შექსპირის პიესებზე პატარა მოდელი გაწვრთნა და Gemma-ს უფრო ადრინდელი ვერსიაც გაუშვა. დედამიწისთვის გაგზავნილი მისი პირველი შეტყობინება ასე იწყებოდა: „Greetings, earthlings". ახლა ახალი ისაა, რომ ეს Google-ის საკუთარი ჩიპია — ის, რომლის გარშემოც მთელი სისტემის აგებას აპირებს.
რატომ უნდა აიტანო სერვერი კოსმოსში
ხელოვნური ინტელექტი ყოველწლიურად მეტ ელექტროენერგიას მოიხმარს, მიწაზე მონაცემთა ცენტრების აშენება კი სულ უფრო რთულდება. 2026 წლის მაისში Heatmap News-ის გამოკითხვამ, რომელსაც CNBC იმოწმებს, აჩვენა, რომ ამერიკელთა შვიდი ათიდან მონაცემთა ცენტრს საკუთარ სახლთან ახლოს გააპროტესტებდა — წელიწადნახევრის წინ ოთხი ათიდან იყო. ადგილობრივი ხელისუფლებები მორატორიუმებს გვთავაზობენ. მცხოვრებნი წყალსა და მიწაზე იბრძვიან.
კოსმოსში მეზობლები არ არიან და მზე თითქმის არასდროს ჩადის. 2025 წლის პროექტის მონახაზში Google ამბობს, რომ სწორ ორბიტაზე მზის პანელმა დედამიწაზე გამომუშავებულზე რვაჯერ მეტი ენერგია შეიძლება გამოიმუშაოს. ამ ორბიტას, რომელსაც გამთენიისა და ბინდის მზესინქრონულს უწოდებენ, დღესა და ღამეს შორის გასდევს, ამიტომ მასზე თანამგზავრი დედამიწის ჩრდილში იშვიათად შედის.
გეგმა ერთი თანამგზავრი არ არის. Google 650 კმ სიმაღლეზე 81 კოსმოსური აპარატისგან შემდგარ ჯგუფს ჩაუხაზავს. მთელი ღრუბელი დაახლოებით ორი კილომეტრის სიგანისაა, მეზობელი თანამგზავრები კი ერთმანეთისგან 100-დან 200 მეტრზე დაფრინავს — დაახლოებით იმდენზე, რამდენიც მეზობელი ქუჩების სახლებს შორისაა. თითოეულს ათეულობით ჩიპი ექნება და ლაზერებით დაუკავშირდება ერთმანეთს, რათა ჯგუფმა ერთიან დიდ მანქანასავით იმუშაოს. ჯერჯერობით პროტოტიპი მარტო დაფრინავს. ლაზერებით დაკავშირებულ ორ კოსმოსურ აპარატს Google 2027 წელს გაუშვებს.
შეცდომა, რომელსაც ვერავინ ამჩნევს
ორბიტაზე ელექტრონიკის მთავარი მტერი რადიაციაა. დამუხტულ ნაწილაკს შეუძლია ჩიპი გაარღვიოს და მეხსიერებაში 0 1-ად აქციოს. უწყინარად ჟღერს, მაგრამ ნეირონულ ქსელში ამას შეუძლია უხმოდ გააფუჭოს პასუხი.
გაშვებამდე Google-მა Trillium თაობის TPU-ები კალიფორნიის უნივერსიტეტის დევისის ნაწილაკების ამაჩქარებელთან წაიყვანა და პროტონების ნაკადით დაუშინა. უსაფრთხოების მარჟა ფართო აღმოჩნდა. ყველაზე მგრძნობიარე ნაწილმა, მაღალი გამტარუნარიანობის მეხსიერებამ (HBM), მარცხი დაიწყო მხოლოდ იმ დოზისას, რომელიც დაცულ ჩიპს ორბიტაზე ხუთ წელიწადში თითქმის სამჯერ ნაკლები შეხვდებოდა. ერთმა ჩიპმა ხუთწლიანი დოზა 20-ჯერ გადააჭარბა (15 კრადი 750 რადის წინააღმდეგ) და მაინც სრულად არ გაფუჭებულა.
შემდეგ ინჟინრებმა გააცნობიერეს, რომ სატესტო ჩიპების გარშემო ორბიტაზე არსებულზე მეტი ლითონი იყო, ამიტომ ტესტი გაიმეორეს. ლოგიკური შეცდომები ოდნავ გაიზარდა. მოთხოვნებს რომ პასუხობს, ასეთი მოდელისთვის ბილსი ამ მაჩვენებელს ძალიან დაბალს უწოდებს: დაახლოებით ერთი შეცდომა მილიონ ოპერაციაზე. გიგანტური წვრთნისთვის კი, როცა ათასობით ჩიპი თვეების განმავლობაში მუშაობს, ეს უკვე პრობლემაა, ამბობს ის: დაზიანებული ბიტი თავად მოდელში მოხვდება და არა მხოლოდ ერთ პასუხში. „მიწაზე ტესტები ჩავატარეთ, მაგრამ ხომ იცით, არც ერთი ტესტი რეალურ პირობებს სრულად ვერ ცვლის", თქვა ბილსმა. თანამგზავრი სწორედ იმისთვისაა იქ, რომ რეალური პირობები იყოს.
1800 გაშვება
კოსმოსური მონაცემთა ცენტრის რთული ნაწილი ჩიპები არ არის. ტრანსპორტირებაა და გამოთვლა Google-მა თავადვე ჩაატარა. თუ გაშვების ფასი 2030-იანი წლების შუა ხანებისთვის კილოგრამზე 200 დოლარამდე დაეცემა, მისი შეფასებით, ორბიტალური მონაცემთა ცენტრი კილოვატზე დაახლოებით იმდენივე დაჯდება, რამდენიც დედამიწაზე იმავე ცენტრის ელექტროენერგიის ანგარიში.
2026 წლის ოქტომბრის დასაწყისში Google-მა ანალიზის რეცენზირებული ვერსია გამოაქვეყნა, რომელიც ჟურნალ Joule-ში გამოქვეყნდება. იქ ზუსტად წერია, რას მოითხოვს ეს ფასი. ავტორები იმით დაიწყეს, თუ რა სიჩქარით იაფდებოდა გაშვება პირველი Falcon 1-ის შემდეგ: დაახლოებით 20%-ით წელიწადში. რაკეტები მით უფრო იაფდება, რაც მეტს დაფრინავს, როგორც ნებისმიერი მასობრივი პროდუქცია, ამიტომ იაფი კილოგრამი ფრენებით უნდა მოიპოვო. იმისთვის, რომ Starship Falcon 9-ის გზას გაჰყვეს, ორბიტაზე 370 000 ტონა უნდა აიტანოს. ერთ ფრენაზე 200 ტონის შემთხვევაში ეს ათ წელიწადში დაახლოებით 1800 ფრენაა, ანუ წელიწადში დაახლოებით 180.
SpaceX-საც, კომპანიას, რომელიც ამ მონაცემთა ცენტრებს უნდა აიტანდეს, საკუთარი ეჭვები აქვს. 2026 წლის იანვარში ილონ მასკმა ორბიტალურ მონაცემთა ცენტრებს „no brainer" უწოდა. მაგრამ IPO-ს დოკუმენტში SpaceX-მა ინვესტორებს გააფრთხილა, რომ ორბიტალური ხელოვნური ინტელექტის გამოთვლითი გეგმები „შეიძლება კომერციულ სიცოცხლისუნარიანობას ვერ მიაღწიოს". ფრთხილი ენა ასეთი დოკუმენტებისთვის სტანდარტულია, მაგრამ დამოკიდებულება პირდაპირ წერია: გეგმა მხოლოდ მაშინ მუშაობს, თუ Starship მასშტაბურად დაფრინავს. თავად ბილსი სწრაფ შედეგს არაფერს ჰპირდება და Suncatcher-ს „გრძელვადიან moonshot-პროექტს" უწოდებს.
შპიცბერგენის თავზე ჰაიკუმ დაამტკიცა, რომ არხი და ჩიპი მუშაობს. დანარჩენი დამოკიდებულია რაკეტაზე, რომელმაც წელიწადში 180-ჯერ უნდა იფრინოს. 2023 წლის აპრილში სრული სტეკის პირველი საცდელი ფრენის შემდეგ Starship-ს წელიწადში ხუთზე მეტჯერ არასდროს უფრენია.
