// فهرست مطالب
بهار ۲۰۲۵ مهندسان ناسا مجموعه‌ای از پیشران‌ها را که ۲۱ سال مرده فرض می‌شدند، دوباره زنده کردند. هیچ‌کدام از آن مهندس‌ها نمی‌توانست به این پیشران‌ها از ۲۵ میلیارد کیلومتر (۱۵٫۵ میلیارد مایل) نزدیک‌تر شود. فرمان تقریباً یک روز طول کشید تا برسد و جواب هم تقریباً به همان اندازه برگشت. اسم این ماشین ووییجر ۱ است. ۴۹ سال دارد و آدم‌ها هنوز تعمیرش می‌کنند.
در ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ ووییجر ۱ در فاصله ۲۵٫۹ میلیارد کیلومتری (۱۶٫۱ میلیارد مایلی) زمین خواهد بود. این یک روز نوری است: سیگنال رادیویی آنتن‌های ما برای رسیدن به آن یک شبانه‌روز کامل راه می‌رود. به گفته ناسا هیچ ساخته دست بشری تا حالا این‌قدر دور نبوده است. یک «صدایم را می‌شنوی؟»ی ساده یک روز راه می‌رود تا برسد و جوابش یک روز دیگر.
هر تماس تلفنی یک روز
روز نوری معیار فاصله است، نه زمان. یعنی مسافتی که نور در ۲۴ ساعت می‌پیماید: ۲۵٬۹۰۲٬۰۶۸٬۳۵۶ کیلومتر. نور در ۱٫۳ ثانیه به ماه می‌رسد؛ خدمه آرتمیس ۲ حدود سه روز طول کشید.
// سیگنال چقدر راه می‌رود
ووییجر ۲، همزاد ووییجر ۱، مسیر دیگری دارد و تا نوامبر ۲۰۳۵ به مرز یک روز نوری نمی‌رسد.
لامپ یخچال
فرستنده ووییجر ۱ حدود ۲۳ وات توان دارد. JPL، آزمایشگاه ناسا که ماموریت را اداره می‌کند، زمانی آن را با لامپ داخل یخچال مقایسه کرده است. تا این نور کم‌رمق به زمین برسد، به کمتر از یک میلیاردیم میلیاردیم وات ضعیف شده است. در ۲۰۱۳ داده‌های ابزارها با سرعت حدود ۱۶۰ بیت بر ثانیه می‌رسید. با این سرعت، دانلود یک عکس گوشی بیش از یک روز طول می‌کشد.
به همین دلیل فقط بشقاب‌های غول‌آسای شبکه فضای دور ناسا می‌توانند چنین نجوایی را بشنوند. و در کل شبکه فقط یک آنتن می‌تواند جواب بدهد: DSS-43، بشقابی ۷۰ متری نزدیک کانبرا در استرالیا. این آنتن از مه ۲۰۲۵ تا فوریه ۲۰۲۶ برای ارتقا خارج از سرویس بود و در این مدت تیم فقط در بازه‌های کوتاهی در اوت و دسامبر، وقتی بشقاب برای مدتی برمی‌گشت، می‌توانست با فضاپیماها تماس بگیرد.
تعمیر کورکورانه، ۴۵ ساعت برای هر رفت‌وبرگشت
در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۳ ووییجر ۱ دیگر معنادار حرف نمی‌زد. هنوز از فرمان‌ها اطاعت می‌کرد، اما به‌جای گزارش از خودش و محیط اطرافش جریانی ناخوانا از بیت‌ها می‌فرستاد. اوایل مارس ۲۰۲۴ مهندسان فرمانی «سَرک‌کشی» برایش فرستادند: درخواست خواندن حافظه یکی از سه رایانه روی فضاپیما، همان که داده‌ها را پیش از ارسال بسته‌بندی می‌کند. این خواندن علت را آشکار کرد . حدود ۳ درصد حافظه خراب شده بود، به احتمال زیاد چون یک تراشه از کار افتاده و بخشی از نرم‌افزار را با خودش برده بود. دقیقاً نمی‌دانند چرا. شاید ذره‌ای پرانرژی از فضا به تراشه خورده. شاید هم بعد از ۴۶ سال فرسوده شده.
آن دور نمی‌شود تراشه عوض کرد و هیچ بلوک آزاد حافظه‌ای هم به اندازه‌ای بزرگ نبود که کد گم‌شده را یک‌تکه در خودش جا بدهد. پس تیم کد را به بخش‌ها برید و آن‌ها را در گوشه‌های مختلف حافظه جا داد. کتابی را تصور کنید که یک فصلش کنده شده و هیچ جای خالی پیوسته‌ای برایش نمانده: فصل را تکه‌تکه روی صفحه‌های خالی چاپ می‌کنید و بعد هر «رجوع کنید به صفحه فلان» را در کل کتاب اصلاح می‌کنید که خواننده گم نشود. اولین دسته در ۱۸ آوریل ۲۰۲۴ فرستاده شد. با ۲۲٫۵ ساعت راه در هر جهت، پاسخ ۲۰ آوریل رسید: اولین گزارش سلامت خوانا پس از پنج ماه. در ماه مه فضاپیما دوباره داده علمی فرستاد.
فرستنده‌ای که از ۱۹۸۱ ساکت بود
در اکتبر ۲۰۲۴ مهندسان از ووییجر ۱ خواستند یکی از بخاری‌هایش را روشن کند. توان کافی باید وجود می‌داشت، اما سامانه حفاظت از خطا وارد عمل شد. وقتی فضاپیما بیش از حد برق بکشد، این سامانه هر چیز غیرضروری را خاموش می‌کند. اول نرخ داده را پایین آورد، بعد فرستنده اصلی را خاموش کرد و سراغ فرستنده پشتیبان رفت. ووییجر ۱ از ۱۹۸۱ با آن فرستنده پشتیبان با زمین حرف نزده بود و سیگنالش خیلی ضعیف‌تر است. تیم مطمئن نبود اصلاً بشود آن را از این فاصله شنید. آنتن‌ها با این حال گرفتندش و تا اواخر نوامبر فضاپیما به عملکرد عادی برگشت.
پیشران‌هایی که ۲۱ سال مرده بودند
آنتن ووییجر باید رو به زمین بماند، برای همین فضاپیما روی یک ستاره راهنما قفل می‌کند و با پیشران‌های کوچک خودش را تنظیم می‌کند. پیشران‌های اصلی غلتش ووییجر ۱ در ۲۰۰۴ از کار افتادند، وقتی دو بخاری کوچک مورد نیازشان برق خود را از دست دادند. خرابی غیرقابل‌تعمیر تشخیص داده شد و تیم به مجموعه پشتیبان رفت. کریم بدرالدین، مدیر ماموریت، می‌گوید آن موقع احتمالاً کسی فکر نمی‌کرد ووییجرها ۲۰ سال دیگر هم ادامه بدهند. تاد بارِبر، مسئول پیشران ماموریت، این‌طور به یاد می‌آورد:
این پیشران‌ها مرده به حساب می‌آمدند. و این نتیجه‌گیری موجه بود.
تا ۲۰۲۵ باقی‌مانده سوخت در لوله‌های پیشران‌های پشتیبان رسوب می‌کرد و ممکن بود همان پاییز مسدودشان کند. مهندسان گمان می‌کردند بخاری‌های قدیمی هیچ‌وقت واقعاً خراب نشده‌اند. شاید یک اشکال در مدار برق فقط کلیدی را در حالت اشتباه گذاشته بود. آزمودن این فرضیه خطرناک بود. اگر فضاپیما حین آزمایش بیش از حد از ستاره راهنما دور می‌شد، پیشران‌ها خودشان آتش می‌کردند، و آتش کردن با بخاری‌های سرد می‌توانست انفجاری کوچک ایجاد کند.
فرمان‌ها در ۲۰ مارس ۲۰۲۵ فرستاده شد . بیش از ۲۳ ساعت طول کشید تا به فضاپیما برسد. بعد داده‌های آنچه رخ داده بود بیش از ۲۳ ساعت برای برگشت راه رفت. وقتی رسید، ۲۰ دقیقه اول نشان داد دمای بخاری‌ها بالا می‌رود. جواب داده بود. مهندسان داشتند جشن چیزی را می‌گرفتند که نزدیک یک روز پیش آن بیرون اتفاق افتاده بود. بارِبر گفت: «لحظه‌ای بسیار باشکوه بود.» زمان‌بندی تنگ بود. شش هفته بعد DSS-43، تنها آنتنی که می‌تواند به ووییجر فرمان بفرستد، برای ارتقا از سرویس خارج شد.
چهار وات در سال
برق فضاپیما از مولدهای رادیوایزوتوپی می‌آید که گرمای واپاشی پلوتونیوم را به الکتریسیته تبدیل می‌کنند. هر فضاپیما سالی حدود ۴ وات از دست می‌دهد، تقریباً یک‌ششم توان همان فرستنده ۲۳ واتیِ «لامپ یخچال»، برای همین تیم ابزارها را یکی‌یکی خاموش می‌کند، طبق فهرستی که سال‌ها پیش روی آن توافق شده است.
دوربین‌ها اول رفتند. در ۱۴ فوریه ۱۹۹۰ ووییجر ۱ از منظومه شمسی «عکس خانوادگی» گرفت و در یکی از قاب‌ها زمین حدود یک پیکسل جا گرفت. این همان «نقطه آبی کم‌رنگ» معروف است. سی‌وچهار دقیقه بعد دوربین‌ها برای همیشه خاموش شدند تا برق برای راه درازِ پیش‌رو ذخیره شود.
در ۱۷ آوریل ۲۰۲۶ تیم ابزاری را روی ووییجر ۱ خاموش کرد که ذرات باردار را می‌گرفت و از زمان پرتاب در ۱۹۷۷ تقریباً بی‌وقفه کار کرده بود.
از ده ابزار علمی، فضاپیما حالا فقط دو ابزار روشن دارد : مغناطیس‌سنج و حسگر امواج پلاسما.
سوزان داد، مدیر پروژه، در ۲۰۲۵ رک گفت : بدون این خاموشی‌ها فضاپیماها احتمالاً فقط چند ماه دیگر برق داشتند. با این صرفه‌جویی شاید دست‌کم یک ابزار تا دهه ۲۰۳۰ کار کند. بعد از نیم قرن در فضای ژرف، هیچ‌کس قول چیزی نمی‌دهد.
پرسشی درباره دیروز
ووییجر ۱ با سرعتی نزدیک به ۶۱٬۰۰۰ کیلومتر بر ساعت (۳۸٬۰۰۰ مایل بر ساعت) به‌سوی ستاره گلیزه ۴۴۵ می‌رود. حدود ۴۰ هزار سال دیگر در فاصله ۱٫۷ سال نوری از آن می‌گذرد. مولدهایش خیلی پیش‌تر از آن سرد شده‌اند.
اد استون که پنجاه سال هدایت علمی ووییجر را بر عهده داشت و در ۲۰۲۴ درگذشت، می‌گفت که با ووییجرها هر روز روز کشف است. از ۱۸ نوامبر هر کدام از آن روزها یک شبانه‌روز کامل دیر به زمین می‌رسد. تیم از هر اشکال تازه دست‌کم یک روز بعد از وقوعش باخبر می‌شود و راه‌حل هم یک روز دیگر راه می‌خواهد. یک پرسش و یک پاسخ دو روز طول می‌کشد. از این به بعد هر تعمیر این شکلی خواهد بود.
