نور خورشید در شب برای فروش، و هیچ‌کس پاسخگوی این نور نیست

ماکتی زمینی از سرویس آینده. نورافکن‌ها باید نشان می‌دادند نور آینه‌های مداری چه شکلی خواهد بود. شرکت از داوطلبان تیم نجات کوهستانی چاینا لیک دعوت کرد تا کار شبانه‌ی معمولشان را انجام دهند: جست‌وجوی شبکه‌ای، حمل برانکارد، بستن طناب. به نوشته‌ی DarkSky International ، آن‌ها اول در تاریکی و بعد زیر پرتوها تمرین کردند.

فیلیپ کش، مسئول عملیات تیم، گفت نور کمی از ماه کامل روشن‌تر بود. جست‌وجوگرها در هر جهت تقریباً سه مایل را می‌دیدند. به ساکنان محل از این تمرین خبر نداده بودند. به اخترشناسان هم نه، از جمله گاشپار باکوش، اخترفیزیکدان پرینستون، که به پروژه نزد نهاد ناظر آمریکا اعتراض کرده بود؛ طبق گزارش اسکای‌اند‌تلسکوپ . مجوزی هم لازم نبود: نورافکن‌ها روی زمین بودند، نه در فضا.

کش اعتراف کرد نور کار را آسان‌تر می‌کرد. اما برای سنجش دید، شرکت جعبه‌های سفید براق، هرکدام حدود چهار فوت، روی دامنه پخش کرده بود. نجات‌گران در تمرین‌های معمول دنبال مانکن‌های وزن‌دار با لباس می‌گردند. کش گفت: «این‌ها بدن را نشان نمی‌دهند، بدن لباس می‌پوشد. نور را هم همان‌طور بازتاب نمی‌دهند.» جعبه‌ی سفید براق تقریباً در هر نوری از دور خودش را نشان می‌دهد، پس شاید آزمایش نتیجه را بهتر از واقعیت نشان داده باشد.

قضاوت کلی او آرام بود: «فکر نمی‌کنم این کار جست‌وجو و نجات را برای همیشه عوض کند. ما از همین حالا هم در شب خوب کار می‌کنیم.» او کاربرد بیشتر را در فاجعه‌های بزرگ می‌دید، وقتی آدم‌های زیادی زیر آوار مانده‌اند و یک محله یکجا نور لازم دارد. مشکل قیمت است: شرکت از نرخی هم‌ردیف ساعت پرواز هلیکوپتر حرف زده است. بیشتر تیم‌های نجات از پسِ آن برنمی‌آیند.

چند صد کیلومتر بالاتر، خورشید هنوز دیده می‌شود، در حالی که زمین زیر پا شب است. آینه‌ای تخت پرتوهای آن را می‌گیرد و اگر درست کج شده باشد، پایین می‌فرستد. حاصلش لکه‌ای از نور روی سطح زمین است. اندازه‌اش به ارتفاع مدار بستگی دارد: برای یک آینه حدود پنج کیلومتر پهنا.

لکه همراه ماهواره حرکت می‌کند، پس یک آینه فقط چند دقیقه یک نقطه را روشن نگه می‌دارد. برای نور طولانی‌تر باید ماهواره‌های زیادی نوبتی کار کنند. نخستین فضاپیمای شرکت، Eärendil-1، آینه‌ای ۱۸ در ۱۸ متر باز می‌کند، تقریباً به اندازه‌ی دو زمین والیبال. آینه‌های اصلی ۵۴ در ۵۴ متر خواهند بود: نُه برابر آن، یعنی حدود ۱۸ زمین والیبال. به گزارش تایم ، شرکت امیدوار است تا سال ۲۰۳۵ حدود ۵۰ هزار ماهواره در مدار داشته باشد.

بله، تقریباً ۳۴ سال پیش. در ۴ فوریه‌ی ۱۹۹۳ کشتی باری روسی پروگرس ام-۱۵ از ایستگاه میر جدا شد و زنامیا ۲، آینه‌ای ۲۰ متری را گشود. لکه‌ای نور حدود پنج کیلومتر پهنا از جنوب فرانسه تا بلاروس بر شبِ اروپا گذشت. ابر بخش بزرگی از قاره را پوشانده بود، اما هواشناسان در آلپ، بالای لایه‌ی ابر، برق را دیدند. آن را تقریباً هم‌روشنایی ماه کامل ارزیابی کردند. پیگیری در ۱۹۹۹ شکست خورد، چون آینه‌ی زنامیا ۲٫۵ به آنتن کشتی گیر کرد. زنامیا ۳ هرگز از زمین بلند نشد: پروژه لغو شد.

نورافکن‌های تمرین نوری کمی روشن‌تر از ماه کامل می‌دادند. آینه‌ی واقعی وعده‌ی بیشتری دارد. باکوش و همکارانش حساب کردند که یک آینه‌ی فعال ۵۴ در ۵۴ متر چه شکلی دیده می‌شود. برای کسی که در پرتو ایستاده، حدود ۴۰ برابر روشن‌تر از ماه کامل به نظر می‌رسد. زمین زیر پا هم همان‌قدر روشن‌تر می‌شود. شرکت این برآورد را قبول ندارد.

با این حال تفاوت اصلی با ماه در مقدار نور نیست. ماه در آسمان قرص پهن و کم‌فروغی است. آینه‌ی تخت خود خورشید را بازتاب می‌دهد و مثل نقطه‌ای ریز دیده می‌شود. ساده بگوییم، کسی که در لکه ایستاده تکه‌ی کوچکی از قرص خورشید را می‌بیند، به روشنی سطح خورشید. ستاره‌های داخل لکه ناپدید می‌شوند و درخشش آسمان، به گفته‌ی باکوش، «بدتر از شهرهای بزرگی مثل لندن خواهد بود».

اول از همه ستاره‌شناسان آماتور. تلسکوپ نور را جمع و تصویر را بزرگ می‌کند، پس نشانه رفتن آن به چنین نقطه‌ای تقریباً مثل نشانه رفتن به خورشید است. انجمن اخترشناسی آمریکا به نهاد ناظر درباره‌ی آسیب احتمالی به چشم هشدار داد، و درباره‌ی خلبان‌ها و رانندگانی که ممکن است لحظه‌ای از نور خیره شوند. انجمن استدلال کرد ماهواره طوری طراحی شده که تا حد ممکن روشن باشد و همین حفاظت از رصدهای علمی را بسیار دشوار می‌کند.

زیست‌شناسان و مدافعان آسمان تاریک یادآوری می‌کنند که نور در شب ساعت درونی آدم‌ها و جانوران را به هم می‌زند. و درخشش در محدوده‌ی لکه نمی‌ماند، چون هوا نور را پخش می‌کند. در مدل باکوش و همکارانش، در شبی صاف، حتی ۱۴ کیلومتر دورتر از لکه بخش بزرگی از آسمان روشن‌تر از زیر ماه کامل است، و حتی در ۳۴ کیلومتری آسمانِ سمت لکه هنوز از شب مهتابی روشن‌تر می‌ماند.

کمیسیون فدرال ارتباطات آمریکا (FCC)، که تصمیم گرفت آسمان شب به او مربوط نیست. در ۹ ژوئیه‌ی ۲۰۲۶ FCC ساخت، پرتاب و بهره‌برداری از Eärendil-1 را مجاز کرد . این نهاد طیف فرکانس را تخصیص می‌دهد، پس عمدتاً همان را بررسی کرد: ماهواره چطور با زمین ارتباط می‌گیرد و چطور از مدار خارج می‌شود تا به زباله‌ی فضایی تبدیل نشود. نوری که ماهواره برای رساندنش پرتاب می‌شود و آسیب به اخترشناسی را بیرون از حیطه‌ی خود دانست.

درخواست بیش از ۱٬۸۰۰ نظر عمومی گرفت که بسیاری مخالف بودند. در ۶ اوت گروه‌های محیط‌زیستی از جمله Earthjustice و DarkSky International از کمیسیون خواستند تصمیمش را لغو کند. این درخواست هنوز بی‌پاسخ است.

Reflect Orbital می‌گوید مناطق حفاظت‌شده‌ی طبیعی و جاهایی را که برای اخترشناسی کنار گذاشته شده روشن نخواهد کرد. به گفته‌ی سخنگوی شرکت، مشتریان به مجوز، تأیید مقام‌های محلی و احراز هویتی از نوع بانک‌ها نیاز خواهند داشت. این پاسخ‌ها را ریچارد د خرایس، اخترفیزیکدان، نقل می‌کند و می‌پرسد اصلاً چه کسی باید درباره‌ی چنین چیزهایی تصمیم بگیرد.

قول‌ها به خود لکه مربوط است، اما فیزیک از لبه‌های آن بیرون می‌زند. مشتری دایره‌ای حدود پنج کیلومتری می‌خرد، در حالی که طبق محاسبه‌ی اخترشناسان آسمان تا ده‌ها کیلومتر دور آن روشن می‌شود. د خرایس هم همین را می‌گوید: نور بازتاب‌شده بر مساحتی می‌افتد که ممکن است بسیار بزرگ‌تر از مساحتی باشد که مشتری پولش را داده.

Eärendil-1 قرار است پیش از پایان ۲۰۲۶ به‌عنوان محموله‌ی مشترک روی موشک اسپیس‌ایکس پرواز کند، اما هنوز تاریخ قطعی ندارد. هدف اولیه آوریل بود. Reflect Orbital می‌خواهد با آن خود فناوری و تدابیر ایمنی‌اش را بیازماید. هزاران ماهواره‌ی دیگر پس از آن فعلاً فقط طرح‌اند.