او دوچرخه‌سوارها را سریع‌تر کرد؛ حالا کیسه هوا در شورتشان می‌دوزد

چند ماه پیش از اوت 2019، مهندسی بلژیکی به نام بیرت سیلیس دوچرخه‌سوار جوانی به نام بیورگ لامبریشت را در تونل باد خودش داشت . برای آزمایشگاه او کار روزمره بود: پیدا کردن وضعیت بدن و لباسی که چند وات از رکاب‌زن کم کند. بعد، پنجم اوت، در مرحله سوم تور لهستان، لامبریشت ۲۲ ساله از جاده بیرون افتاد و به یک زیرگذر بتنی خورد. نتوانستند نجاتش بدهند.

«از خودم می‌پرسیدم چرا دوچرخه‌سوارها جز کلاه ایمنی تقریباً هیچ محافظی ندارند»؛ سیلیس این را به یاد می‌آورد . در اکتبر 2026 پاسخ او به فهرست بهترین اختراعات سال مجله TIME راه یافت. این یک کیسه هوای نیم‌کیلویی است که در بندهای شورت دوچرخه‌سواری پنهان می‌شود و در 100 میلی‌ثانیه باز می‌شود. عجیب‌ترین بخش ماجرا چیز دیگری است. مردی که عمری گرم و وات از تن رکاب‌زن‌ها کم کرده، حالا می‌خواهد وزن اضافه بر آن‌ها بیاویزد؛ و اصرار دارد که کرنومتر آن را نمی‌بیند. برای اینکه کیسه هوا بفهمد کی باید باز شود، آن را با آرشیو سقوط‌های دیگران آموزش داده‌اند؛ آرشیوی که یک خبرگزاری بلژیکی نگه می‌دارد.

حسابدار وات‌ها

سیلیس مهندس است و کارش آیرودینامیک. او از بنیان‌گذاران Flanders Bike Valley است، آزمایشگاه دوچرخه‌سواری فلاندری که حول یک تونل باد ساخته شده، و با بسیاری از تیم‌های حرفه‌ای کار کرده است.

کار شبیه دفترداری است. رکاب‌زن روی دوچرخه در جریان هوا می‌نشیند، حسگرها پسا را اندازه می‌گیرند و مهندسان آرنج را یک سانتی‌متر جابه‌جا می‌کنند یا پارچه روی شانه‌ها را عوض می‌کنند. پنج وات صرفه‌جویی غنیمت بزرگی است. تیم‌ها برای همین خرده‌ریزها جوراب مخصوص سفارش می‌دهند، شکل کلاه‌هایشان را عوض می‌کنند و پول زیادی خرج چرخ می‌کنند.

پس از مرگ لامبریشت، سیلیس سراغ سم راتایچاک رفت؛ او مسئول تحقیق و توسعه در تولیدکننده بلژیکی لباس‌های ورزشی Bioracer بود و تونل باد آن را ساخته بود. Bioracer لباس مسابقه می‌دوزد، از جمله برای تیم‌های حرفه‌ای. در سال‌های 2020 و 2021 راتایچاک و کارآموزی در طراحی صنعتی به نام اشتین وانولسم طرح اولیه‌ای ساختند : کیسه هوایی جاسازی‌شده در بندهای شورت‌های معمولی مسابقه که در زمین‌خوردن گردن، سینه، پشت و لگن را می‌پوشاند.

طرح کار کرد. مشتری‌ها پیدایشان نشد. راتایچاک تا سال 2024 هم که دیگر استودیوی طراحی خودش را اداره می‌کرد، این ایده را نقطه عطف بالقوه‌ای برای ایمنی رکاب‌زن‌ها می‌دانست و اعتراف می‌کرد که تیم‌ها علاقه چندانی نشان نداده‌اند.

کلاهی که مرگ به زور تحمیل کرد

سردی پلوتون را به‌راحتی می‌شود توضیح داد. دهه‌ها دوچرخه‌سواری حرفه‌ای با هر محافظی که از راحتی یا سرعت کم می‌کرد جنگید.

در 1991 اتحادیه جهانی دوچرخه‌سواری (UCI) کوشید کلاه ایمنی را اجباری کند. رکاب‌زن‌ها اعتصاب کردند و قانون کنار گذاشته شد. این قانون فقط در 2003 برگشت، پس از آنکه آندری کیویلیف، رکاب‌زن قزاق، در پاریس–نیس بدون کلاه زمین خورد و روز بعد درگذشت. آنگاه UCI کلاه ایمنی را اجباری اعلام کرد ، اما حتی این هم مصالحه بود: نسخه اول قانون اجازه می‌داد رکاب‌زن‌ها در سربالایی‌های پایانی بلندتر از پنج کیلومتر کلاه را بردارند. این رخنه بعدها بسته شد.

لباس محافظ هم همین راه را رفت. Bioracer گفت می‌تواند لباس مسابقه‌ای بسازد که شایع‌ترین آسیب‌های زمین‌خوردن را کم‌اثر کند. رکاب‌زن‌ها، به گزارش road.cc ، همان راحتی و سرعتی را ترجیح دادند که به آن عادت داشتند.

درسش را هر فروشنده‌ای می‌فهمد: در پلوتون ایمنی فقط وقتی فروش می‌رود که روی کرنومتر هزینه‌ای نداشته باشد. سیلیس هم دقیقاً همین‌طور کوشید کیسه هوایش را بفروشد.

نیم‌کیلویی که زمانی وعده سرعت می‌داد

در مارس 2024، وقتی سامانه هنوز نمونه اولیه بود، سیلیس به شبکه بلژیکی Sporza گفت که کیسه هوا 500 تا 600 گرم اضافه می‌کند، تقریباً به اندازه یک بطری پر. حرفه‌ای‌ها تا آن موقع از ترس راحتی و وزن آن را رد کرده بودند، برای همین سیلیس برگ آیرودینامیک‌کارها را رو کرد. گفت رکاب‌زنی که این سامانه را پوشیده «اشک‌مانندتر» می‌شود و در مسیر هموار با سرعت 50 کیلومتر در ساعت تفاوت به 5 تا 15 وات می‌رسد. گفت: «آن‌وقت افزایش وزن بی‌اهمیت است.»

برای پلوتون این وسوسه‌انگیز بود: محافظت به‌اضافه سرعت. امروز شرکت محتاط‌تر حرف می‌زند. در مطالب پیرامون فهرست TIME سازندگان چیز دیگری وعده می‌دهند: کیسه هوا تأثیری بر آیرودینامیک ندارد و زیر پیراهن تقریباً دیده نمی‌شود. دیگر حرفی از صرفه‌جویی وات نیست و هیچ‌کدام از این دو ادعا مستقل اندازه‌گیری نشده است. یک اما هم هست: در گردنه، نیم‌کیلو نیم‌کیلو است، هرقدر هوا نرم دورش بچرخد.

خود دستگاه ساده به نظر می‌رسد. کیسه کوچکی روی پشت، الکترونیک و کپسول CO₂ را نگه می‌دارد و لوله‌های نازک پلی‌یورتان ترموپلاستیک از بندهای شورت می‌گذرند.

سامانه سر و شانه‌ها را نمی‌پوشاند و این عمدی است. راتایچاک توضیح داده که رکاب‌زن بعد از زمین‌خوردن باید بتواند دوباره سوار دوچرخه شود و مسابقه را تمام کند. برای همین حدود ده ثانیه پس از باز شدن کیسه هوا خودش خالی می‌شود و به بندها برمی‌گردد. برای استفاده دوباره باید کپسول و چاشنی آن را عوض کرد، حدود 35 یورو . کیسه هوای خودرو را در عوض یک‌جا تعویض می‌کنند.

سقوط‌های دیگران چه یاد می‌دهند

سخت‌ترین بخش کیسه هوا پارچه و گاز نیست. تصمیم گرفتن است که کی باز شود.

رکاب‌زنی دوچرخه را روی خط پایان به جلو پرت می‌کند، اسپرینتری دوچرخه را از این سو به آن سو تاب می‌دهد، شهرنشینی از روی جدول می‌پرد. هیچ‌کدام زمین‌خوردن نیست، اما برای حسگر همه‌شان خشن‌اند. بازشدن اشتباهی وسط اسپرینت خودش خطرناک است، و کیسه هوایی که باز نشود از نبودنش بدتر است، چون اعتمادبه‌نفس کاذب می‌سازد. Sporza منطق آستانه را این‌طور شرح می‌دهد: رکابزنی که فقط روی آسفالت سر می‌خورد آن را فعال نمی‌کند، اما اگر بعدش از روی نرده حائل پرت شود، باز می‌شود.

الگوریتم Aerobag بر پایه سوانح دیگران ساخته شد. خبرگزاری بلژیکی Belga آرشیو بزرگی از تصاویر سقوط در مسابقات دارد و سازندگان آن تصاویر را از یک مدل هوش مصنوعی گذراندند. مدل حرکت بدن را از مفصل‌های دیده‌شده مثل شانه‌ها، لگن و آرنج بازسازی کرد و از این مسیرها برای تنظیم آستانه فعال‌سازی استفاده شد. ساده بگوییم، سامانه از سقوط‌هایی یاد گرفت که هیچ‌کس هرگز برای آزمایش صحنه‌سازی نمی‌کند.

شرکت سوئدی Hövding بهای اشتباه در این کار را می‌داند. کیسه هوای گردنی‌اش برای دوچرخه‌سوارهای شهری دور سر پر می‌شد و به‌جای کلاه ایمنی فروخته می‌شد. در نوامبر 2023 سازمان حمایت از مصرف‌کننده سوئد فروش Hövding 3 را به‌خاطر نقصی متوقف کرد که می‌توانست مانع باز شدن یقه در زمان زمین‌خوردن شود. در 21 دسامبر 2023 شرکت ورشکستگی خود را اعلام کرد . تا آن موقع دادگاه ممنوعیت را به‌طور موقت معلق کرده بود، اما هیئت‌مدیره تصمیم گرفت که شرکت پس از یک ماه بدون فروش نجات‌یافتنی نیست. کیسه هوا را با آن یک باری که باز نمی‌شود قضاوت می‌کنند.

Aerobag به همان بازار می‌رود. برای شهرنشین‌ها Aerobelt را طراحی کرده، کمربندی که همان ماژول را حمل می‌کند تا روی لباس روزمره بپوشند. Fundracer، صندوقی که در ریزحمل‌ونقل سرمایه‌گذاری می‌کند، سهم اقلیتی از شرکت را خرید . سامانه هنوز به فروش نرسیده است. کوئینتون ون لوخرنبرگ، یکی از بنیان‌گذاران Aerobag، قیمت آن را 700 تا 850 یورو می‌داند؛ بیشتر از یک کلاه ایمنی خوب و کمتر از بسیاری از ست‌های چرخ مسابقه.

فعلاً درس Hövding نظری است. سامانه با پیکره‌های چاپ سه‌بعدی رکاب‌زن آزمون تصادف شده و گام‌های بعدی که نام برده شده، افتادن انسان روی سطح نرم و آدمک‌های آزمون تصادف است. هنوز هیچ داده منتشرشده‌ای نیست که نشان دهد در سوانح واقعی چقدر آسیب را کم می‌کند.

دوباره افتادن را یاد گرفتن

در حرف، علاقه از همان 2024 پیدا شد. سیلیس به Sporza گفت تیم بریتانیایی Ineos Grenadiers می‌خواست از کیسه هوا استفاده کند، به‌ویژه پس از زمین‌خوردن هولناک اگان برنال، وقتی در ژانویه 2022 قهرمان تور دو فرانس هنگام یک تمرین به اتوبوس پارک‌شده کوبید.

در عمل، نخستین کسی که سامانه را گرفت تیم هلندی Picnic PostNL بود. پشت این پروژه پیت رویاکرز، رکاب‌زن سابق حرفه‌ای، ایستاده است. تیم پیش‌تر با لباس‌های مقاوم در برابر سایش مشکل خراشیدگی پوست را حل کرده بود و او دنده‌ها، لگن و ترقوه شکسته را هدف بعدی نامید. ایده از ویدیویی در اینستاگرام درباره کیسه هوای موتورسوارها آمد که رویاکرز را به سیلیس رساند. او انتظارش را واقع‌بینانه نگه می‌دارد . کیسه هوا فقط وقتی ترقوه‌ای را نجات می‌دهد که رکاب‌زن واقعاً به آن اعتماد کند و دست‌هایش را جمع نگه دارد، در حالی که بیشتر رکاب‌زن‌ها هنگام افتادن دست‌هایشان را جلو می‌اندازند. به نظر می‌رسد رکاب‌زن‌ها باید از نو افتادن را یاد بگیرند. در 2026 Picnic PostNL و Visma–Lease a Bike سامانه‌هایی برای تمرین گرفتند و تولیدکننده ایتالیایی لباس‌های ورزشی Nalini با برنامه تولید نخستین شورت‌های دارای گواهی Aerobag در این پروژه سرمایه‌گذاری کرد .

سیلیس در این رقابت تنها نیست. در بهار 2026 Van Rysel، برند دوچرخه‌سواری دکاتلون، یک اسکین‌سوت مسابقه با کیسه هوای داخلی معرفی کرد: وزن اسکین‌سوت با کیسه هوا حدود 700 گرم است و کیسه هوا به گفته سازنده در 60 میلی‌ثانیه باز می‌شود، تقریباً دو برابر سریع‌تر از Aerobag. «در دوچرخه‌سواری باید بین عملکرد و ایمنی یکی را انتخاب می‌کردید»، Van Rysel گفت .

کیسه هوا را هنوز در مسابقه‌ها نخواهید دید. در اوایل 2026 UCI شروع به گردآوردن تولیدکننده‌ها و آزمایشگاه‌ها کرد تا برای چنین سامانه‌هایی استاندارد بنویسند و تا وقتی این استانداردها نباشند، هیچ‌کس نمی‌تواند با آن به خط استارت برود. سیلیس امیدوار است آن را در 2027 در مسابقه ببیند.

کلاه ایمنی با یک اعتصاب و با مرگی که دوازده سال بعد رخ داد وارد دوچرخه‌سواری حرفه‌ای شد. کیسه هوای سیلیس به تراژدی دیگری نیاز ندارد. به رکاب‌زنی نیاز دارد که هنگام افتادن بیشتر از دست‌های خودش به آن اعتماد کند.