داروی تأییدنشده‌ی لاغری را تزریق می‌کنند و از گرسنگی گله دارند

۱۳٬۵۸۹ کاربر ردیت می‌گویند همین حالا به خودشان رتاتروتاید تزریق می‌کنند. این داروی آزمایشی چاقی از شرکت الی‌لیلی است و هیچ نهاد ناظری آن را تأیید نکرده است: لیلی قصد دارد اوایل ۲۰۲۷ پرونده‌اش را به FDA بدهد. پژوهشگران دانشگاه پنسیلوانیا پست‌های این کاربران را با یک مدل زبانی بررسی و فهرست شکایت‌ها را درآوردند. صدرنشین فهرست: افزایش اشتها. آن هم برای دارویی که ساخته شده تا گرسنگی را خاموش کند.

این مقاله در JAMA Network Open در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد. کارآزمایی بالینی نیست: نویسندگان آنچه مردم آنلاین می‌گویند را بررسی کرده‌اند و نتایجشان را فرضیه می‌نامند. با این حال نشان می‌دهد بازار داروی «رسمی‌نشده» چگونه کار می‌کند.

ضربه‌ی سه‌گانه‌ای که زود به گوش مردم رسید

رتاتروتاید هم‌زمان از سه هورمون تقلید می‌کند. دو تای آن‌ها، GLP-1 و GIP، پس از غذا از روده ترشح می‌شوند: به بدن در مدیریت قند کمک می‌کنند و GLP-1 به مغز هم خبر می‌دهد که وقت دست کشیدن از غذاست. سومی، گلوکاگون، بدن را وادار می‌کند ذخیره‌هایش را بسوزاند. سماگلوتاید، ماده‌ی مؤثر اوزمپیک، یک هدف را می‌زند و تیرزپاتاید دو هدف را. سه هدف یعنی گرسنگی کمتر و کاهش وزن سریع‌تر. در کارآزمایی فاز ۲ که در ۲۰۲۳ در NEJM منتشر شد ، کسانی که بالاترین دوز را گرفتند در ۴۸ هفته به‌طور میانگین ۲۴٫۲ درصد از وزن بدنشان را از دست دادند.

در ژوئیه‌ی ۲۰۲۶ لیلی نتایج دو کارآزمایی فاز ۳ را اعلام کرد. TRIUMPH-3 افراد مبتلا به چاقی شدید و بیماری قلبی را در بر می‌گرفت و آن‌ها طی ۸۰ هفته تا ۲۲٫۶ درصد از وزنشان را کم کردند. TRIUMPH-2 دارو را روی افراد دارای اضافه‌وزن و دیابت نوع ۲ آزمود. چنین اعدادی خیلی پیش از تأیید دارو سر زبان‌ها افتاد. همه صبر نکردند.

نیل سهگال، دانشجوی دکترای علوم کامپیوتر پنسیلوانیا، و شاراث چاندرا گونتوکو، نویسنده‌ی ارشد مقاله، ۱۴۸٬۶۴۰ پست و نظر ردیت درباره‌ی رتاتروتاید، پپتیدها و کاهش وزن را جمع کردند. خود رتاتروتاید یک پپتید است، یعنی زنجیره‌ای کوتاه از آمینواسیدها. دسته‌ی کاملی از این مواد آنلاین با عنوان «پپتیدهای پژوهشی» فروخته می‌شود.

یک مدل زبانی کسانی را که از تزریق‌های خودشان نوشته بودند جدا کرد و علائمشان را به MedDRA ترجمه کرد، واژه‌نامه‌ای که نهادهای ناظر برای دسته‌بندی عوارض جانبی به کار می‌برند. کاهش وزن و کاهش اشتها اثرهای مورد انتظار دارو به حساب آمدند، نه شکایت. در نهایت ۷٬۸۲۳ نفر با دست‌کم یک شکایت باقی ماندند.

اول گرسنگی، چهارم تهوع

افزایش اشتها را ۱٬۳۳۶ نفر ذکر کردند، یعنی ۱۷٫۱ درصد از کسانی که دست‌کم یک شکایت داشتند. ۷٫۳ درصد دیگر از ولع غذا گله کردند.

بعد جفتی می‌آید که در یک فهرست عجیب به نظر می‌رسد. خستگی با ۱۵٫۲ درصد دوم است و هجوم انرژی با ۱۲٫۴ درصد سوم.

تهوع، مشکل کلاسیک این دسته از داروها، فقط چهارم شد، با ۱۱٫۶ درصد. روزنامه‌ی «آتلانتا جورنال-کانستیتیوشن» یک مورد را شرح داده است. کامیلا زیکارلی، ۲۷ ساله، شش ماه از یک کلینیک در جورجیا رتاتروتاید تزریق کرد و هزینه‌اش را حدود ۱٬۲۰۰ دلار برآورد می‌کند. تا وقتی دوز را کم نکرد حالت تهوع داشت. بی‌خوابی و تپش قلب فهرست را می‌بندند.

همین روش، وقتی روی سماگلوتاید و تیرزپاتاید اجرا شد، تهوع، استفراغ و مشکلات گوارشی را در صدر گذاشت. پست‌های رتاتروتاید بیشتر به اشتها، خواب، عضلات و ضربان قلب می‌چرخند. این مقایسه خام است و آمار پشتش نیست.

ضربان قلب خبر تازه‌ای نیست: کارآزمایی‌ها هم آن را دیدند. اشتها برعکس است. در TRIUMPH-2 آن‌قدر شدید افت کرد که کاهش اشتها در ۶ تا ۱۷ درصد شرکت‌کنندگان به‌عنوان عارضه‌ی جانبی ثبت شد. در ردیت کاهش اشتها اصلاً شمرده نشد، چون اثر مورد انتظار بود. پس معما این است که چرا اصلاً گرسنگی بالای فهرست شکایت‌ها نشسته است. جنا شاو ترونیری از پنسیلوانیا، که درباره‌ی وزن و اختلالات خوردن پژوهش می‌کند، با احتیاط می‌گوید : رتاتروتاید با داروهای فعلی GLP-1 متفاوت کار می‌کند و اینکه این تفاوت‌ها اگر معنایی داشته باشند چه معنایی دارند، به پژوهش بیشتری نیاز دارد.

زیر این نام چه می‌فروشند

کنت کوهن، پزشک اورژانس سابق و هم‌مالک زنجیره‌ی کلینیک‌های Balanced Bodies در جورجیا، به «آتلانتا جورنال-کانستیتیوشن» گفت: «من روی رتاتروتاید جانم را می‌گذارم.» دوره‌ی درمان آنجا از ماهی ۳۵۰ دلار شروع می‌شود. روزنامه در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ ۱۷ مرکز درمانی در جورجیا را شمرد که این دارو را عرضه می‌کنند و نزدیک به نیمی از آن‌ها را پزشکان اداره یا هدایت می‌کنند. او تأکید می‌کند که این کار قانونی است. لیلی می‌گوید هر کس مدعی فروش این دارو به مصرف‌کننده باشد، قانون را نقض می‌کند.

توضیح پیش‌پاافتاده‌تری برای این گرسنگی هم هست و نویسندگان صریح به آن اشاره می‌کنند: هیچ‌کس نمی‌داند این افراد چه چیزی تزریق می‌کنند. آنلاین آن را با برچسب «فقط برای مصارف پژوهشی، نه برای مصرف انسانی» می‌فروشند. گروه مدافع Public Citizen در ژوئن ۲۰۲۶ گزارش داد که FDA از ۲۰۲۴ تاکنون ۱۴ اخطاریه به چنین فروشندگانی فرستاده، اما تا ماه مه هشت نفرشان همچنان رتاتروتاید می‌فروختند. صدها اینفلوئنسر وابسته به برنامه‌های همکاری در فروش، خریداران را به سمت آن‌ها می‌فرستند.

رتاتروتایدِ بازار خاکستری چقدر کار می‌کند؟ شرکت تحلیلی nference در پرونده‌های سلامت جست‌وجو کرد و ۳۷۸ نفر را یافت که رتاتروتاید را خارج از کارآزمایی‌ها گرفته بودند، بیشتر از فروشندگان آنلاین و داروخانه‌های ترکیبی. طبق پیش‌چاپ این شرکت ، آن‌ها طی شش تا دوازده ماه ۷٫۲ درصد از وزنشان را کم کردند، در برابر ۱۵٫۵ درصد برای شرکت‌کنندگان کارآزمایی. این پیش‌چاپ هنوز داوری همتا نشده است. اگر ویالی کمتر از مقدار روی برچسبش دارو داشته باشد، یا اصلاً چیز دیگری، آن گرسنگی کمتر مرموز به نظر می‌رسد. این هنوز ثابت نشده و یکی از توضیح‌هایی است که نویسندگان فهرست می‌کنند.

چرا دانشمندان شکایت‌های دیگران را می‌خوانند

داده‌های FDA که «آتلانتا جورنال-کانستیتیوشن» به آن‌ها استناد می‌کند، از ۲۰۲۴ بیش از ۷۰ گزارش رویداد ناخواسته درباره‌ی رتاتروتاید نشان می‌دهد، از جمله چهار مرگ در ۲۰۲۶. این گزارش‌ها تأییدنشده‌اند و رابطه‌ی علّی را ثابت نمی‌کنند. خریداران بازار خاکستری داده‌ی بالینی ندارند، فقط روایت خودشان را.

ردیت پیش‌تر یک موفقیت به‌عنوان منبع داشته است. در آوریل ۲۰۲۶ همین گروه در Nature Health بیش از ۴۰۰ هزار پست از نزدیک به ۷۰ هزار مصرف‌کننده‌ی سماگلوتاید و تیرزپاتاید را تحلیل کرد. نزدیک به ۴ درصدشان از بی‌نظمی‌های قاعدگی نوشته بودند. بعدتر تیم دیگری پایگاه داده‌ی FDA را بررسی کرد و تعداد نامتناسبی از همین شکایت‌ها را آنجا هم یافت.

به همین دلیل نویسندگان پزشکان را مخاطب قرار می‌دهند: بدون قضاوت از بیماران درباره‌ی پپتیدهای تأییدنشده بپرسید، هشدار دهید که محتوایشان نامعلوم است و واکنش‌ها را به MedWatch، سامانه‌ی گزارش عوارض جانبی FDA، اطلاع دهید. لایل آنگر، از همکاران مقاله، مرز را روشن می‌کشد: پژوهشگران نمی‌توانند بگویند رتاتروتاید عامل این علائم است.

اگر گرسنگی در این پست‌ها هم‌اندازه‌ی شکایت‌های قاعدگی سیگنال واقعی از آب درآید، شاید درباره‌ی آنچه در ویال‌هاست بیشتر بگوید تا درباره‌ی خود دارو. فعلاً فقط همان ۱۳٬۵۸۹ کاربر می‌دانند تزریق چیزی با برچسب «نه برای مصرف انسانی» چه حسی دارد، و حتی آن‌ها هم نمی‌توانند بگویند داخل ویال چه بوده است.