گنج ۵ میلیارد دلاری بیت‌کوین که با یوآن‌های دزدیده‌شده خریده شد، به چه کسی می‌رسد؟

سرمایه‌گذاران سالمند در سراسر چین یوآن‌هایشان را به شرکتی به نام لانتیان گِرویی سپردند. مدیر شرکت، چیان ژیمین، بخشی از این پول را بیت‌کوین خرید: به گفته دادستان‌ها حدود ۶ میلیارد یوآن، یعنی در آن زمان نزدیک به ۸۴۵ میلیون دلار. امروز ارزش آن سکه‌ها حدود ۵ میلیارد دلار است و در اختیار پلیس بریتانیا قرار دارد. به نظر می‌رسد این رشد قرار نیست به سرمایه‌گذاران برسد.

در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ دادگاه عالی لندن تصمیم گرفت ادعاهای سرمایه‌گذاران فریب‌خورده باید طبق قانون چین بررسی شود، نه قانون انگلستان. این شاید یک جزئیات حقوقی به نظر برسد. اما همین حکم دولت بریتانیا را به نگه‌داشتن بخش اعظم گنج، با همهٔ سودش، نزدیک‌تر می‌کند. در نیویورک هم گنجی دو برابر بزرگ‌تر محل نزاع قربانیان کلاهبرداری، خانواده‌های کشته‌شدگان ۱۱ سپتامبر و چین است؛ چینی که آمریکا را به هک متهم می‌کند.

ملکهٔ آرزوی لیبرلند در همپستد

چیان ژیمین، که با نام یادی ژانگ هم شناخته می‌شود، در سپتامبر ۲۰۱۷ با گذرنامهٔ جعلی از چین گریخت. در لندن در عمارتی در همپستد زندگی می‌کرد که ماهانه بیش از ۱۷ هزار پوند اجاره داشت. دستیارش، جیان وِن، که پیش‌تر در یک غذای بیرون‌بر کار می‌کرد، خواست در یکی از حومه‌های گران خانه بخرد و نتوانست توضیح دهد پول کارفرمایش از کجا آمده است. تحقیقات از همین‌جا آغاز شد. در ۲۰۱۸ پلیس دستگاه‌هایی پیدا کرد که کلیدهای ۶۱ هزار بیت‌کوین در آن‌ها بود؛ بزرگ‌ترین توقیف رمزارز در تاریخ بریتانیا.

رنگارنگ‌ترین جزئیات از دفترچه‌های خاطرات چیان بیرون آمد. او رؤیای بانک بین‌المللی خودش و قلعه‌ای در سوئد را در سر داشت و تا ۲۰۲۲ می‌خواست ملکهٔ لیبرلند شود؛ ریزکشوری خودخوانده روی تکه‌ای از ساحل دانوب میان کرواسی و صربستان که هیچ کشوری به رسمیت نمی‌شناسد.

در سپتامبر ۲۰۲۵ چیان به جرم پولشویی اقرار کرد و در نوامبر به ۱۱ سال و ۸ ماه زندان محکوم شد . قاضی به او گفت: «انگیزهٔ تو آزمندی محض بود.» پرونده کیفری همین‌جا بسته شد. پرونده مدنی آغاز شد و جالب‌تر از اولی است.

سرمایه‌گذاران یوآن از دست دادند، نه بیت‌کوین

یکی از سرمایه‌گذاران، آقای یو، به بی‌بی‌سی گفت که چگونه پولش را به لانتیان گِرویی سپرد. شرکت بخشی از سود وعده‌داده‌شده را قطره‌چکانی پرداخت می‌کرد و او هرگز به چیزی مشکوک نشد. در میانهٔ ۲۰۱۷ پلیس چین بررسی شرکت را آغاز کرد و پرداخت‌ها متوقف شد. او می‌گوید زندگی مشترکش از این ماجرا جان سالم به در نبرد.

نه یو و نه هیچ‌کس دیگر بیت‌کوین نخریده بود. آن‌ها یوآن سپردند و این چیان بود که پولشان را به رمزارز تبدیل کرد. در سال‌هایی که سکه‌ها در بریتانیا بودند، ارزششان چندین برابر شد. حالا این رشد مال کیست: کسانی که یوآنشان دزدیده شد، یا دولتی که انبار را پیدا کرد؟

پاسخ به این بستگی دارد که کدام قانون اعمال شود. فرض کنید دزدی با پول شما بلیت بخت‌آزمایی می‌خرد و برنده می‌شود. طبق قانون انگلستان سرمایه‌گذاران می‌توانند استدلال کنند که برد، یعنی خود سکه‌ها، به آن‌ها تعلق دارد. طبق قانون چین بیشتر شبیه طلبکارند و به گفتهٔ حقوقدانان احتمالاً تقریباً همان مقداری را که گذاشته‌اند، به‌علاوهٔ بهره پس می‌گیرند. بهای بلیت، نه جایزهٔ بزرگ.

قاضی مارک ترنر قانون چین را برگزید . استدلالش این بود که طرح در چین اجرا شد، قراردادها آنجا امضا شد، پول آنجا پرداخت شد و چیان هم بیت‌کوین را آنجا خرید، از طریق صرافی هوبی و معاملات خارج از بورس. او تأکید کرد که هر شاکی باید منفعت مالکانه‌اش را در سکه‌ها ثابت کند. خود قانون هیچ سازوکار عمومی برای پرداخت به همهٔ زیان‌دیدگان ندارد: فقط کسانی چیزی می‌گیرند که ثابت کنند سکه‌ها از آن آن‌هاست.

تفاوت به چه کسی می‌رسد

تا ۲۲ مه ۲۰۲۶ حدود ۱۶ هزار نفر ثبت‌نام کرده بودند تا در دادگاه بریتانیا سهمی مطالبه کنند. این کمتر از ۱۳ درصد از ۱۲۸ هزار سرمایه‌گذار است. ثبت‌نام یعنی سروکار داشتن با یک کشور خارجی، یک زبان خارجی و وکلای لندنی. برای سرمایه‌گذاری سالمند در چین، این مانع از هر قانونی بزرگ‌تر است.

بقیه نامه می‌نویسند. سرمایه‌گذاران برای وزارت خارجهٔ چین نزدیک به ۲۵۰۰ امضا جمع کردند: «ما نمی‌خواهیم و هرگز نخواهیم پذیرفت که بیت‌کوین‌ها را بریتانیا مصادره کند و به ما برنگرداند.» یو فروتنانه‌تر حرف زد. او امیدوار است دولت بریتانیا، دادستان‌ها و دادگاه دلسوزی نشان دهند.

دولت برنامهٔ خودش را دارد. دادستان‌ها از دادگاه خواستند به دولت اجازه دهد بیت‌کوین را نگه دارد و در تابستان ۲۰۲۵ تلگراف گزارش داد که ریچل ریوز، وزیر دارایی، روی فروش رمزارزهای توقیف‌شده حساب کرده است تا بخشی از شکاف بودجه را پر کند. دادستان‌ها بعدتر به دادگاه قول دادند طرح جبران جداگانه‌ای طراحی کنند، بی‌آنکه جزئیاتی بدهند.

سرمایه‌گذاران هم دست نکشیده‌اند. در ۱۶ اکتبر دادگاه عالی به حدود ۱۶ هزار شاکی اجازه داد به حکم مبنی بر اعمال قانون چین اعتراض کنند.

چین هم برنامه دارد. در ۱۳ اکتبر، یک روز پس از حکم لندن، دادگاهی در تیانجین از پرونده‌ای خبر داد برای مصادرهٔ نزدیک به ۶۲ هزار بیت‌کوین توقیف‌شده در بریتانیا. حدود ۱۲۸ هزار نفر پول گذاشته بودند و طبق آمار چین بیش از ۱۰۲ هزار نفرشان زیان کرده‌اند.

یک مجموعه سکه، دو دادگاه.

در نیویورک، دو برابر سکه

این ماجرا یک خواهر آمریکایی دارد، با پیچیدگی‌ای حتی بیشتر. در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵ وزارت دادگستری آمریکا شکایت مصادره‌ای علیه ۱۲۷٬۲۷۱ بیت‌کوین ثبت کرد که ارزششان آن زمان حدود ۱۵ میلیارد دلار بود. دادستان‌ها این سکه‌ها را به پرینس گروپ کامبوج و رئیس آن، چن ژی، مرتبط می‌دانند؛ متهم به اداره مجتمع‌هایی که در آن کارگران قاچاق‌شده مجبور می‌شدند مردم را به‌صورت آنلاین کلاهبرداری کنند. در ژانویهٔ ۲۰۲۶ کامبوج چن ژی را بازداشت کرد و به چین تحویل داد .

اواخر سپتامبر ۲۰۲۶ قاضی ریچل کوونر درخواست نُه قربانی مدعی را که می‌خواستند مصادره را به چالش بکشند رد کرد. منطق شبیه لندن است: در هر دو جا قربانی باید ثابت کند سکه‌ها مال اوست. این افراد پولشان را به کلاهبرداران باخته بودند، اما نتوانستند نشان دهند پولشان در همین کیف‌پول‌ها به پایان رسیده است. دادگاه گفت در بهترین حالت آن‌ها طلبکاران عادی بدون وثیقه‌اند و حقی بر خود سکه‌ها ندارند. اگر دولت برنده شود، قربانیان هنوز می‌توانند از وزارت دادگستری غرامت بخواهند، اما در جایگاه متقاضی، نه مالک.

بعد داستان پیچی می‌خورد که هیچ رمان‌نویسی جرئت نمی‌کرد. تحلیلگران باور دارند سکه‌ها از لوبیان آمده‌اند، یک استخر استخراج، یعنی سرویسی که هزاران رایانه در آن با هم بیت‌کوین استخراج می‌کنند و پاداش را تقسیم می‌کنند. همان ژانویهٔ ۲۰۲۶ بستگان کشته‌شدگان ۱۱ سپتامبر بر سکه‌ها ادعا کردند. آن‌ها می‌گویند لوبیان به ایران وابسته بود و خودشان احکام دادگاه علیه ایران در دست دارند. در ۱۲ اکتبر یکی از گروه‌های خانواده‌ها دوباره به دادگاه رفت : طبق احکام آن‌ها ایران بیش از ۶۷۱ میلیون دلار به این گروه بدهکار است.

در همین حال مرکز ملی واکنش اضطراری ویروس‌های رایانه‌ای چین (CVERC)، نهاد دولتی امنیت سایبری، در ۲۰۲۵ آمریکا را متهم کرد که سکه‌هایی را که در دسامبر ۲۰۲۰ از لوبیان ناپدید شد، در عملیاتی از سوی اطلاعات آمریکا برداشته است. وزارت دادگستری هرگونه تخلف را رد می‌کند، اما توضیح نداده چگونه به کیف‌پول‌ها دست یافته است.

اگر مصادره قطعی شود، سکه‌ها از قبل خانه‌ای آماده دارند. فرمان اجرایی ریاست‌جمهوری ۶ مارس ۲۰۲۵ ذخیرهٔ راهبردی بیت‌کوین را ایجاد کرد که با بیت‌کوین‌هایی تأمین می‌شود که دولت سرانجام مصادره کرده است، و فروش آن‌ها را از این ذخیره منع می‌کند.

شفاف‌ترین پولی که کسی نمی‌تواند پس بدهد

رمزارز شهرت دارد به پولی که همه‌چیزش پیداست. هر تراکنش قابل ردیابی است و بازپرسان از همین استفاده می‌کنند: تحلیلگران با دنبال کردن رد روی بلاک‌چین، گنج آمریکایی را به استخر لوبیان وصل کردند. اما بلاک‌چین نشان می‌دهد سکه کجا رفته، در حالی که دادگاه سؤال دیگری می‌پرسد: مال کیست؟ میان یوآنِ یک سرمایه‌گذار و بیت‌کوینی در گاوصندوق پلیس، صرافان، واسطه‌ها و سال‌ها زمان فاصله افتاده است. کشیدن این خط برای هر یک از هزاران نفر تقریباً ناممکن است.

بسیاری چیزها نامعلوم مانده است. حکم لندن مقدماتی است و دادگاه همین حالا اجازهٔ تجدیدنظر داده است. حتی اگر پابرجا بماند، کارشناسان حقوق چین باید توضیح دهند که آیا سرمایه‌گذاران اصلاً حق مالکیتی دارند. هنوز طرح جبرانی در کار نیست و مصادرهٔ آمریکایی نهایی نشده است. ممکن است قربانیان زیانشان را پس بگیرند و دولت فقط تفاوت را نگه دارد. حتی همین تفاوت به میلیاردها می‌رسد.

و این حساب‌وکتاب عجیبی می‌سازد. بهترین سرمایه‌گذاری کل این ماجرا تصمیم یک کلاهبردار بود برای خواباندن پول دیگران در بیت‌کوین. و بیشترین سود را احتمالاً کسی می‌برد که هیچ سرمایه‌ای نگذاشت و فقط هشت سال دستگاه‌های توقیف‌شدهٔ همین پرونده را نگه داشت.