چند ماه پیش از اوت 2019، مهندسی بلژیکی به نام بیرت سیلیس دوچرخه‌سوار جوانی به نام بیورگ لامبریشت را در تونل باد خودش داشت . برای آزمایشگاه او کار روزمره بود: پیدا کردن وضعیت بدن و لباسی که چند وات از رکاب‌زن کم کند. بعد، پنجم اوت، در مرحله سوم تور لهستان، لامبریشت ۲۲ ساله از جاده بیرون افتاد و به یک زیرگذر بتنی خورد. نتوانستند نجاتش بدهند.

«از خودم می‌پرسیدم چرا دوچرخه‌سوارها جز کلاه ایمنی تقریباً هیچ محافظی ندارند»؛ سیلیس این را به یاد می‌آورد . در اکتبر 2026 پاسخ او به فهرست بهترین اختراعات سال مجله TIME راه یافت. این یک کیسه هوای نیم‌کیلویی است که در بندهای شورت دوچرخه‌سواری پنهان می‌شود و در 100 میلی‌ثانیه باز می‌شود. عجیب‌ترین بخش ماجرا چیز دیگری است. مردی که عمری گرم و وات از تن رکاب‌زن‌ها کم کرده، حالا می‌خواهد وزن اضافه بر آن‌ها بیاویزد؛ و اصرار دارد که کرنومتر آن را نمی‌بیند. برای اینکه کیسه هوا بفهمد کی باید باز شود، آن را با آرشیو سقوط‌های دیگران آموزش داده‌اند؛ آرشیوی که یک خبرگزاری بلژیکی نگه می‌دارد.

حسابدار وات‌ها

سیلیس مهندس است و کارش آیرودینامیک. او از بنیان‌گذاران Flanders Bike Valley است، آزمایشگاه دوچرخه‌سواری فلاندری که حول یک تونل باد ساخته شده، و با بسیاری از تیم‌های حرفه‌ای کار کرده است.

کار شبیه دفترداری است. رکاب‌زن روی دوچرخه در جریان هوا می‌نشیند، حسگرها پسا را اندازه می‌گیرند و مهندسان آرنج را یک سانتی‌متر جابه‌جا می‌کنند یا پارچه روی شانه‌ها را عوض می‌کنند. پنج وات صرفه‌جویی غنیمت بزرگی است. تیم‌ها برای همین خرده‌ریزها جوراب مخصوص سفارش می‌دهند، شکل کلاه‌هایشان را عوض می‌کنند و پول زیادی خرج چرخ می‌کنند.

پس از مرگ لامبریشت، سیلیس سراغ سم راتایچاک رفت؛ او مسئول تحقیق و توسعه در تولیدکننده بلژیکی لباس‌های ورزشی Bioracer بود و تونل باد آن را ساخته بود. Bioracer لباس مسابقه می‌دوزد، از جمله برای تیم‌های حرفه‌ای. در سال‌های 2020 و 2021 راتایچاک و کارآموزی در طراحی صنعتی به نام اشتین وانولسم طرح اولیه‌ای ساختند : کیسه هوایی جاسازی‌شده در بندهای شورت‌های معمولی مسابقه که در زمین‌خوردن گردن، سینه، پشت و لگن را می‌پوشاند.

طرح کار کرد. مشتری‌ها پیدایشان نشد. راتایچاک تا سال 2024 هم که دیگر استودیوی طراحی خودش را اداره می‌کرد، این ایده را نقطه عطف بالقوه‌ای برای ایمنی رکاب‌زن‌ها می‌دانست و اعتراف می‌کرد که تیم‌ها علاقه چندانی نشان نداده‌اند.

کلاهی که مرگ به زور تحمیل کرد

سردی پلوتون را به‌راحتی می‌شود توضیح داد. دهه‌ها دوچرخه‌سواری حرفه‌ای با هر محافظی که از راحتی یا سرعت کم می‌کرد جنگید.

در 1991 اتحادیه جهانی دوچرخه‌سواری (UCI) کوشید کلاه ایمنی را اجباری کند. رکاب‌زن‌ها اعتصاب کردند و قانون کنار گذاشته شد. این قانون فقط در 2003 برگشت، پس از آنکه آندری کیویلیف، رکاب‌زن قزاق، در پاریس–نیس بدون کلاه زمین خورد و روز بعد درگذشت. آنگاه UCI کلاه ایمنی را اجباری اعلام کرد ، اما حتی این هم مصالحه بود: نسخه اول قانون اجازه می‌داد رکاب‌زن‌ها در سربالایی‌های پایانی بلندتر از پنج کیلومتر کلاه را بردارند. این رخنه بعدها بسته شد.

لباس محافظ هم همین راه را رفت. Bioracer گفت می‌تواند لباس مسابقه‌ای بسازد که شایع‌ترین آسیب‌های زمین‌خوردن را کم‌اثر کند. رکاب‌زن‌ها، به گزارش road.cc ، همان راحتی و سرعتی را ترجیح دادند که به آن عادت داشتند.

درسش را هر فروشنده‌ای می‌فهمد: در پلوتون ایمنی فقط وقتی فروش می‌رود که روی کرنومتر هزینه‌ای نداشته باشد. سیلیس هم دقیقاً همین‌طور کوشید کیسه هوایش را بفروشد.

نیم‌کیلویی که زمانی وعده سرعت می‌داد

در مارس 2024، وقتی سامانه هنوز نمونه اولیه بود، سیلیس به شبکه بلژیکی Sporza گفت که کیسه هوا 500 تا 600 گرم اضافه می‌کند، تقریباً به اندازه یک بطری پر. حرفه‌ای‌ها تا آن موقع از ترس راحتی و وزن آن را رد کرده بودند، برای همین سیلیس برگ آیرودینامیک‌کارها را رو کرد. گفت رکاب‌زنی که این سامانه را پوشیده «اشک‌مانندتر» می‌شود و در مسیر هموار با سرعت 50 کیلومتر در ساعت تفاوت به 5 تا 15 وات می‌رسد. گفت: «آن‌وقت افزایش وزن بی‌اهمیت است.»

برای پلوتون این وسوسه‌انگیز بود: محافظت به‌اضافه سرعت. امروز شرکت محتاط‌تر حرف می‌زند. در مطالب پیرامون فهرست TIME سازندگان چیز دیگری وعده می‌دهند: کیسه هوا تأثیری بر آیرودینامیک ندارد و زیر پیراهن تقریباً دیده نمی‌شود. دیگر حرفی از صرفه‌جویی وات نیست و هیچ‌کدام از این دو ادعا مستقل اندازه‌گیری نشده است. یک اما هم هست: در گردنه، نیم‌کیلو نیم‌کیلو است، هرقدر هوا نرم دورش بچرخد.

خود دستگاه ساده به نظر می‌رسد. کیسه کوچکی روی پشت، الکترونیک و کپسول CO₂ را نگه می‌دارد و لوله‌های نازک پلی‌یورتان ترموپلاستیک از بندهای شورت می‌گذرند.

سامانه سر و شانه‌ها را نمی‌پوشاند و این عمدی است. راتایچاک توضیح داده که رکاب‌زن بعد از زمین‌خوردن باید بتواند دوباره سوار دوچرخه شود و مسابقه را تمام کند. برای همین حدود ده ثانیه پس از باز شدن کیسه هوا خودش خالی می‌شود و به بندها برمی‌گردد. برای استفاده دوباره باید کپسول و چاشنی آن را عوض کرد، حدود 35 یورو . کیسه هوای خودرو را در عوض یک‌جا تعویض می‌کنند.

سقوط‌های دیگران چه یاد می‌دهند

سخت‌ترین بخش کیسه هوا پارچه و گاز نیست. تصمیم گرفتن است که کی باز شود.

رکاب‌زنی دوچرخه را روی خط پایان به جلو پرت می‌کند، اسپرینتری دوچرخه را از این سو به آن سو تاب می‌دهد، شهرنشینی از روی جدول می‌پرد. هیچ‌کدام زمین‌خوردن نیست، اما برای حسگر همه‌شان خشن‌اند. بازشدن اشتباهی وسط اسپرینت خودش خطرناک است، و کیسه هوایی که باز نشود از نبودنش بدتر است، چون اعتمادبه‌نفس کاذب می‌سازد. Sporza منطق آستانه را این‌طور شرح می‌دهد: رکابزنی که فقط روی آسفالت سر می‌خورد آن را فعال نمی‌کند، اما اگر بعدش از روی نرده حائل پرت شود، باز می‌شود.

الگوریتم Aerobag بر پایه سوانح دیگران ساخته شد. خبرگزاری بلژیکی Belga آرشیو بزرگی از تصاویر سقوط در مسابقات دارد و سازندگان آن تصاویر را از یک مدل هوش مصنوعی گذراندند. مدل حرکت بدن را از مفصل‌های دیده‌شده مثل شانه‌ها، لگن و آرنج بازسازی کرد و از این مسیرها برای تنظیم آستانه فعال‌سازی استفاده شد. ساده بگوییم، سامانه از سقوط‌هایی یاد گرفت که هیچ‌کس هرگز برای آزمایش صحنه‌سازی نمی‌کند.

شرکت سوئدی Hövding بهای اشتباه در این کار را می‌داند. کیسه هوای گردنی‌اش برای دوچرخه‌سوارهای شهری دور سر پر می‌شد و به‌جای کلاه ایمنی فروخته می‌شد. در نوامبر 2023 سازمان حمایت از مصرف‌کننده سوئد فروش Hövding 3 را به‌خاطر نقصی متوقف کرد که می‌توانست مانع باز شدن یقه در زمان زمین‌خوردن شود. در 21 دسامبر 2023 شرکت ورشکستگی خود را اعلام کرد . تا آن موقع دادگاه ممنوعیت را به‌طور موقت معلق کرده بود، اما هیئت‌مدیره تصمیم گرفت که شرکت پس از یک ماه بدون فروش نجات‌یافتنی نیست. کیسه هوا را با آن یک باری که باز نمی‌شود قضاوت می‌کنند.

Aerobag به همان بازار می‌رود. برای شهرنشین‌ها Aerobelt را طراحی کرده، کمربندی که همان ماژول را حمل می‌کند تا روی لباس روزمره بپوشند. Fundracer، صندوقی که در ریزحمل‌ونقل سرمایه‌گذاری می‌کند، سهم اقلیتی از شرکت را خرید . سامانه هنوز به فروش نرسیده است. کوئینتون ون لوخرنبرگ، یکی از بنیان‌گذاران Aerobag، قیمت آن را 700 تا 850 یورو می‌داند؛ بیشتر از یک کلاه ایمنی خوب و کمتر از بسیاری از ست‌های چرخ مسابقه.

فعلاً درس Hövding نظری است. سامانه با پیکره‌های چاپ سه‌بعدی رکاب‌زن آزمون تصادف شده و گام‌های بعدی که نام برده شده، افتادن انسان روی سطح نرم و آدمک‌های آزمون تصادف است. هنوز هیچ داده منتشرشده‌ای نیست که نشان دهد در سوانح واقعی چقدر آسیب را کم می‌کند.

دوباره افتادن را یاد گرفتن

در حرف، علاقه از همان 2024 پیدا شد. سیلیس به Sporza گفت تیم بریتانیایی Ineos Grenadiers می‌خواست از کیسه هوا استفاده کند، به‌ویژه پس از زمین‌خوردن هولناک اگان برنال، وقتی در ژانویه 2022 قهرمان تور دو فرانس هنگام یک تمرین به اتوبوس پارک‌شده کوبید.

در عمل، نخستین کسی که سامانه را گرفت تیم هلندی Picnic PostNL بود. پشت این پروژه پیت رویاکرز، رکاب‌زن سابق حرفه‌ای، ایستاده است. تیم پیش‌تر با لباس‌های مقاوم در برابر سایش مشکل خراشیدگی پوست را حل کرده بود و او دنده‌ها، لگن و ترقوه شکسته را هدف بعدی نامید. ایده از ویدیویی در اینستاگرام درباره کیسه هوای موتورسوارها آمد که رویاکرز را به سیلیس رساند. او انتظارش را واقع‌بینانه نگه می‌دارد . کیسه هوا فقط وقتی ترقوه‌ای را نجات می‌دهد که رکاب‌زن واقعاً به آن اعتماد کند و دست‌هایش را جمع نگه دارد، در حالی که بیشتر رکاب‌زن‌ها هنگام افتادن دست‌هایشان را جلو می‌اندازند. به نظر می‌رسد رکاب‌زن‌ها باید از نو افتادن را یاد بگیرند. در 2026 Picnic PostNL و Visma–Lease a Bike سامانه‌هایی برای تمرین گرفتند و تولیدکننده ایتالیایی لباس‌های ورزشی Nalini با برنامه تولید نخستین شورت‌های دارای گواهی Aerobag در این پروژه سرمایه‌گذاری کرد .

سیلیس در این رقابت تنها نیست. در بهار 2026 Van Rysel، برند دوچرخه‌سواری دکاتلون، یک اسکین‌سوت مسابقه با کیسه هوای داخلی معرفی کرد: وزن اسکین‌سوت با کیسه هوا حدود 700 گرم است و کیسه هوا به گفته سازنده در 60 میلی‌ثانیه باز می‌شود، تقریباً دو برابر سریع‌تر از Aerobag. «در دوچرخه‌سواری باید بین عملکرد و ایمنی یکی را انتخاب می‌کردید»، Van Rysel گفت .

کیسه هوا را هنوز در مسابقه‌ها نخواهید دید. در اوایل 2026 UCI شروع به گردآوردن تولیدکننده‌ها و آزمایشگاه‌ها کرد تا برای چنین سامانه‌هایی استاندارد بنویسند و تا وقتی این استانداردها نباشند، هیچ‌کس نمی‌تواند با آن به خط استارت برود. سیلیس امیدوار است آن را در 2027 در مسابقه ببیند.

کلاه ایمنی با یک اعتصاب و با مرگی که دوازده سال بعد رخ داد وارد دوچرخه‌سواری حرفه‌ای شد. کیسه هوای سیلیس به تراژدی دیگری نیاز ندارد. به رکاب‌زنی نیاز دارد که هنگام افتادن بیشتر از دست‌های خودش به آن اعتماد کند.

اگر روز اول ژانویه دکمهٔ پخش همهٔ آهنگ‌های هوش مصنوعی را بزنید که Deezer در یک روز دریافت می‌کند و لحظه‌ای نخوابید، آخرین آهنگ روز هفتم ژوئیه تمام می‌شود. این سرویس روزانه حدود ۹۰٬۰۰۰ آهنگ کاملاً تولیدشده با هوش مصنوعی می‌پذیرد، یعنی بیش از نیمی از همهٔ موسیقی تازه‌ای که در آن بارگذاری می‌شود. و مخاطب اصلی‌شان ربات‌ها هستند.

در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ دیزر قول داد پیش از پایان سال در اپلیکیشنش کلیدی اضافه کند که چنین موسیقی‌ای را از جست‌وجو حذف می‌کند. بهانهٔ خوبی است تا حساب کنیم واقعاً چقدر از آن هست و برای چه کسی است. اما دربارهٔ اینکه چطور می‌شود از آن پول درآورد، بهترین توضیح را مردی داده که ۶ اکتبر به ۱۸ ماه زندان محکوم شد: او نقشه را در ایمیلی به خودش شرح داده بود.

از چه شروع می‌کنیم

همهٔ این ارقام از خود دیزر آمده و ممیزی مستقلی پشتشان نیست. این سرویس فقط آهنگ‌هایی را می‌شمارد که آشکارساز آن‌ها را «کاملاً تولیدشده با هوش مصنوعی» تشخیص می‌دهد. آهنگ‌هایی که هوش مصنوعی فقط به یک موسیقیدان انسانی کمک کرده در این شمارش نیستند.

دیزر میانگین طول آهنگ‌های هوش مصنوعی را اعلام نمی‌کند. پس معیاری از پاپ معمولی قرض می‌گیریم: میانگین آهنگ‌های جدول‌های اسپاتیفای در ۲۰۲۴ حدود سه دقیقه بود. این مهم‌ترین فرض ماست و به آن برمی‌گردیم.

آپلودهای یک روز، شش ماه پخش

۹۰٬۰۰۰ آهنگ سه‌دقیقه‌ای می‌شود ۲۷۰٬۰۰۰ دقیقه. یعنی ۴٬۵۰۰ ساعت یا ۱۸۷ روز و نیم. از همین‌جا ۷ ژوئیه درمی‌آید: از نیمه‌شب اول ژانویه شروع کنید، آخرین آهنگ حوالی ظهر تمام می‌شود.

کسی بی‌خواب گوش نمی‌دهد، پس نسخهٔ ملایم‌تری هم بگوییم. با هفته‌ای ۴۰ ساعت، مثل یک کار اداری معمولی، ۱۱۲ هفته طول می‌کشد، یعنی بیش از دو سال بدون یک روز مرخصی. موسیقی ضبط‌شده به دست آدم‌ها را هم اضافه کنید، آپلودهای همان یک روز تقریباً یک سال پخش می‌شود.

و در تمام این مدت دیزر هر روز ۹۰٬۰۰۰ آهنگ دیگر هم دریافت می‌کرد.

۴۲ میلیون آهنگ، یا کنسرتی که از ۱۷۸۶ شروع شده

حالا سراغ کل آرشیو برویم. از ژانویهٔ ۲۰۲۵ آشکارساز دیزر بیش از ۴۲ میلیون آهنگ کاملاً تولیدشده با هوش مصنوعی را علامت زده است. با سه دقیقه برای هر آهنگ، می‌شود ۱۲۶ میلیون دقیقه یا ۲٫۱ میلیون ساعت. آن را بر ۲۴ ساعت و ۳۶۵ روز تقسیم کنید، حدود ۲۴۰ سال صدای بی‌وقفه به دست می‌آید.

اگر کسی در ۱۷۸۶، سالی که «عروسی فیگارو» اثر موتسارت در وین به صحنه رفت، شروع به گوش دادن کرده بود، همین حالا داشت به پایانش می‌رسید. و این آرشیو در کمتر از دو سال روی هم انباشته شده. در ژانویهٔ ۲۰۲۵ سرویس روزانه حدود ۱۰٬۰۰۰ آهنگ تولیدشده می‌گرفت؛ تا ژوئن ۲۰۲۶ این جریان نُه برابر شد.

برآورد ما کجا ممکن است خطا داشته باشد

عدد ۹۰٬۰۰۰ میانگین روزانهٔ ژوئنِ رکوردشکن است. در بهار جریان کمتر بود (در آوریل ۷۵٬۰۰۰ در روز) و در اکتبر هم دیزر هنوز از نزدیک به ۹۰٬۰۰۰ حرف می‌زند. سرویس‌های دیگر با این جزئیات گزارش نمی‌دهند، پس این حساب را نمی‌شود مستقیم به آن‌ها تعمیم داد: آنجا ممکن است بیشتر باشد یا کمتر.

اما مرتبهٔ بزرگی با هر اصلاحی سر جایش می‌ماند. حتی اگر نصف اشتباه کرده باشیم، آپلودهای هوش مصنوعیِ یک روز ماه‌ها پخش می‌شود و کل آرشیو بیش از یک قرن.

واقعاً چه کسی گوش می‌دهد

اینجا مقیاس برعکس می‌شود. موسیقی کاملاً تولیدشده با هوش مصنوعی فقط ۱ تا ۳ درصد استریم‌های دیزر را دارد. در ژانویهٔ ۲۰۲۶ این سرویس اعلام کرد که در ۲۰۲۵ تا ۸۵ درصد استریم‌های چنین آهنگ‌هایی تقلبی بوده است. ربات‌ها آن‌ها را ساخته بودند و دیزر این استریم‌ها را از محاسبهٔ حق‌الزحمه کنار گذاشت.

هزار استریم تصادفی در دیزر را در نظر بگیرید. بین ۱۰ تا ۳۰ تای آن‌ها به آهنگ‌های هوش مصنوعی می‌رسد. اگر برآورد بالای تقلب درست باشد، یک آدم واقعی از هر هزار بار، بین یک‌ونیم تا چهارونیم بار آهنگ هوش مصنوعی را انتخاب می‌کند. بیش از نیمی از همهٔ موسیقی تازه کسری از یک درصد توجه واقعی را می‌گیرد.

دلیلش این نیست که مردم جعلی بودنش را بشنوند و ردش کنند. در نظرسنجی‌ای که دیزر در نوامبر ۲۰۲۵ با Ipsos انجام داد، ۹۷ درصد از ۹٬۰۰۰ شرکت‌کننده در هشت کشور نتوانستند دو آهنگ هوش مصنوعی را از آهنگی که انسان‌ها ضبط کرده‌اند تشخیص دهند. به نظر می‌رسد دلیل جای دیگری است. دیزر این آهنگ‌ها را از توصیه‌های الگوریتمی و پلی‌لیست‌های تحریریه بیرون نگه می‌دارد، و بدون آن‌ها اتفاقی به یک آهنگ رسیدن تقریباً ناممکن است.

چرا موسیقی‌ای را آپلود کنیم که کسی نمی‌شنود

ماجرای مایکل اسمیت، موسیقیدان آمریکایی، جوابش را خوب می‌دهد. او از ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۴ صدها هزار آهنگ تولیدشده با هوش مصنوعی را با نام‌های ساختگی مثل Calm Baseball، Calorie Screams و Camel Edible بارگذاری کرد و تا ۱۰٬۰۰۰ ربات را به سمتشان فرستاد. در ۶ اکتبر ۲۰۲۶ دادگاه فدرال نیویورک او را به ۱۸ ماه زندان محکوم کرد ، هرچند دادستان‌ها دست‌کم ۴۶ ماه خواسته بودند. اسمیت به دادگاه گفت : «به جامعهٔ موسیقی‌ای که این‌قدر دوستش دارم خیانت کردم.» او باید ۸٫۰۹ میلیون دلار را مصادره‌شده تحویل دهد.

خود اسمیت حساب را در ایمیلی که اکتبر ۲۰۱۷ به خودش فرستاد و بعدها به کیفرخواست راه یافت، نوشته بود. پنجاه‌ودو سرور ابری اجاره‌ای، یعنی عملاً ۵۲ کامپیوتر که هیچ‌وقت خاموش نمی‌شوند، با ۲۰ ربات روی هر کدام، در مجموع ۱٬۰۴۰ «شنونده». هر ربات می‌توانست روزانه ۶۳۶ آهنگ پخش کند، یعنی هر دو دقیقه و ربع یکی، بی‌خواب و بدون آخر هفته. روی هم ۶۶۱٬۴۴۰ استریم در روز. با برآورد خود او، نیم سنت برای هر استریم، حدود ۱٫۲ میلیون دلار در سال.

به همین دلیل حجم مهم است. یک میلیون پخش روی یک آهنگ فوراً سامانه‌های ضدتقلب را به حرکت درمی‌آورد. اسمیت در ایمیلی در ۲۰۱۸ توضیح داد که برای اینکه مشکلی برای مسئولان ایجاد نکند ، به حجم زیادی محتوا با تعداد استریم کم نیاز دارد. ۶۶۱٬۴۴۰ استریم روزانه را روی ۳۰۰٬۰۰۰ آهنگ پخش کنید، به هر کدام روزی حدود دو پخش می‌رسد، سالی حدود ۸۰۰. چنین آهنگی میان میلیون‌ها آهنگ واقعی گم می‌شود.

دقیقاً چنین نقشه‌ای هدف قاعده‌ای است که اسپاتیفای در آوریل ۲۰۲۴ معرفی کرد: برای آهنگ‌هایی که در ۱۲ ماه گذشته کمتر از ۱٬۰۰۰ استریم داشته‌اند دیگر پول نمی‌دهد . با این قاعده، هر آهنگ اسمیت سالی حدود ۲۰۰ استریم کم می‌آورد. برای اینکه پول بگیرد، باید ربات‌هایش را روی آهنگ‌های کمتری متمرکز می‌کرد، که شناسایی‌شان را آسان‌تر می‌کرد.

می‌ماند این پرسش که پول مال چه کسی است. سرویس استریم از جیب خودش پرداخت نمی‌کند: سهمی از درآمد را در یک صندوق مشترک کنار می‌گذارد و بر اساس سهم استریم‌ها تقسیم می‌کند. هر استریم جعلی سهم هر استریم واقعی را کم می‌کند. آهنگ‌هایی که حتی یک شنوندهٔ واقعی نداشتند، این پول را از پرداخت به موسیقیدانانی برداشتند که مردم واقعاً صدایشان را می‌شنوند. دیزر می‌گوید ۸ درصد همهٔ استریم‌های پلتفرمش در ۲۰۲۵ تقلبی بوده است. اگر جلویش گرفته نمی‌شد، از هر دوازده دلار صندوق نزدیک به یک دلار به ربات‌ها می‌رسید.

کلیدی برای کسانی که هنوز گوش می‌دهند

کلید دیزر آهنگ‌ها و آلبوم‌های کاملاً تولیدشده با هوش مصنوعی و هنرمندان وابسته به آن‌ها را از جست‌وجو پنهان می‌کند. در همان نظرسنجی Ipsos، ۴۵ درصد کاربران استریم گفتند چنین فیلتری می‌خواهند. آلکسیس لانترنیه، مدیرعامل دیزر، می‌گوید این کلید به کاربران اجازه می‌دهد موسیقی کاملاً تولیدشده با هوش مصنوعی را به‌کلی از تجربهٔ استریم خود حذف کنند.

ماشین آهنگ را می‌نویسد، ماشین پخشش می‌کند، و انسان فقط در یک سر این زنجیره می‌ماند: همان سری که پول به آن می‌رسد. در ژوئیه دیزر قول داد آهنگ‌های هوش مصنوعی را که در تقلب استریم گیر افتاده‌اند پاک کند، همراه آن‌هایی که دست‌کم شش ماه کسی پخششان نکرده است. و این قافیه‌ای تقریباً بی‌نقص می‌سازد. گوش دادن به آپلودهای یک روز بیش از شش ماه طول می‌کشد، و آهنگی که شش ماه کسی پخشش نکرده پاک می‌شود.

حسگر پیش‌یائسگی (پریمنوپوز) زیر سینه بسته می‌شود. سازندگانش می‌گویند حسگرهای دست و پا بخشی از نشانه‌ها را از دست می‌دادند. این دستگاه در فهرست ۳۰۰ اختراع برتر سال مجله TIME که اواسط اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، در کنار بیش از سی‌وچند فناوری پزشکی دیگر جا گرفت. ما شش مورد مربوط به بدن را برگزیدیم و بررسی کردیم هر کدام به چه چیزی تکیه دارد.

چهار حسگر زیر سینه

Peri محصول شرکتی ایرلندی با همین نام (پیش‌تر identifyHer) نشانه‌های پیش‌یائسگی را ردیابی می‌کند. این سال‌ها پیش از آخرین قاعدگی‌اند؛ هورمون‌ها بالا و پایین می‌شوند و زن جز روایت خودش چیزی برای نشان دادن به پزشک ندارد. چهار حسگر تغییرات ضربان قلب، دما و خواب را می‌گیرند و یک الگوریتم به دنبال گرگرفتگی و تعریق شبانه می‌گردد.

هایدی دیویس، مدیرعامل شرکت، توضیح داده که حسگرهای اندام‌ها «اثر انگشت دیجیتال» بعضی نشانه‌ها را از دست می‌دادند و قوی‌ترین سیگنال از تنه می‌آمد. خود حسگرها معمولی‌اند و دیویس هم این را می‌پذیرد. تازگی کار در الگوریتم‌هاست که به گفته شرکت با داده‌های پیوسته ۲۰۴ زن آموزش دیده‌اند.

علائم حیاتی بیمارستان روی مچ‌بند

در بخش معمولی، پرستار هر چند ساعت یک بار علائم حیاتی را می‌سنجد. میان دو نوبت سرکشی، هیچ ابزاری مراقب بیمار نیست. Medtronic این بازه را تا ۹۶٪ زمان برآورد می‌کند، اما این برآورد خودش است و اعداد هشداردهنده به فروش کمک می‌کنند.

مچ‌بند Corsano ساخت شرکت هلندی Corsano Health است که Medtronic آن را در آمریکا می‌فروشد. وزنش ۱۹ گرم است، کمتر از یک شکلات. بی‌سیم است و نبض، اکسیژن، تنفس، دمای پوست و گام‌ها را دنبال می‌کند و می‌تواند همراه بیمار به خانه برود. FDA پایش بیمار با آن را تأیید کرده، ولی تشخیص نمی‌دهد؛ فقط پزشک را متوجه می‌کند.

نود ثانیه برای تشخیص ضربه مغزی

ضربه مغزی را با چشم به‌سختی می‌شود تشخیص داد، به‌خصوص کنار زمین بازی که تصمیم همین حالا لازم است. آزمون SNAP از شرکت Oculogica از فرد می‌خواهد نقطه‌ای را روی صفحه دنبال کند و دوربین حرکت چشم‌ها را ثبت می‌کند. الگوریتم ظرف ۹۰ ثانیه حکمش را می‌دهد؛ دستگاه قبلی شرکت تا چهار دقیقه وقت می‌خواست.

FDA در ژوئن ۲۰۲۶ SNAP را به‌عنوان کمک‌ابزار پزشک تأیید کرد، نه تشخیص مستقل. شرکت گزارش می‌دهد حساسیت ۹۰٪ و ویژگی ۹۴٪. به زبان ساده: از هر ده ضربه مغزی واقعی، آزمون نُه تا را می‌گیرد و از هر صد فرد سالم، برای شش نفر اشتباهاً زنگ خطر را به صدا درمی‌آورد.

اولتراسوند در برابر فشار خون

سامانه Paradise از شرکت Recor Medical برای کسانی است که قرص و سبک زندگی نمی‌تواند فشار خونشان را مهار کند. هدفش اعصاب اطراف شریان‌های کلیه است که وقتی بیش‌فعال باشند فشار را بالا می‌برند. کاتتری باریک از یک شریان کشاله ران تا کلیه‌ها پیش می‌رود. آنجا دو یا سه بار، هر بار هفت ثانیه، اعصاب را با اولتراسوند گرم می‌کند و بالنی از آب در گردش دیواره رگ را خنک نگه می‌دارد؛ به گفته FDA .

در کارآزمایی RADIANCE II ، ۲۲۴ بیمار برای مطالعه قرص‌هایشان را کنار گذاشتند. به بعضی کاتتر زده شد ولی اولتراسوند هرگز روشن نشد، و نه بیماران و نه اندازه‌گیرندگان نمی‌دانستند چه کسی کدام را گرفته است. پس از دو ماه، فشار سیستولیک روزانه پس از روش واقعی ۷٫۹ میلی‌متر جیوه و پس از روش ساختگی ۱٫۸ پایین آمد. اختلافی حدود شش واحد. برای مقایسه: فراتحلیلی از ۴۸ کارآزمایی دارویی نشان داد کاهش ۵ میلی‌متر جیوه، رویدادهای قلبی‌عروقی بزرگ مانند سکته قلبی و مغزی را حدود یک‌دهم کم می‌کند. FDA آن را به‌عنوان مکمل دارو تأیید کرده، نه جایگزین.

پپتیدی که از معده جان به‌در می‌برد

معده پپتیدها، یعنی زنجیره‌های کوتاه پروتئینی، را مثل گوشت هضم می‌کند. برای همین داروهای پروتئینی، ستون درمان پسوریازیس شدید، تزریقی‌اند. Icotyde از Johnson & Johnson با تأیید FDA در مارس ۲۰۲۶ نخستین پپتید هدفمند برای پسوریازیس به شکل قرص شد.

این دارو گیرنده IL-23 را مسدود می‌کند، مولکول پیام‌رسانی که التهاب پوست را پیش می‌برد. در کارآزمایی ICONIC-LEAD با ۶۸۴ بیمار، از جمله نوجوانان از ۱۲ سال، پس از ۱۶ هفته ۶۵٪ کسانی که قرص گرفتند پوست پاک یا تقریباً پاک داشتند، در برابر ۸٪ با دارونما. مثل تزریقی‌ها بخشی از پاسخ ایمنی را کاهش می‌دهد. اما سرنگ دیگر در کار نیست.

موتور برای پاهایتان در کوهپیمایی

نویسنده‌ای از Popular Science که به سندرم اهلرز-دانلوس و POTS مبتلاست، سه بار از یک تپه نزدیک گرند کنیون بالا رفته است. بدون کمک اسکلت بیرونی Hypershell X Ultra S ضربان قلبش از ۱۰۲ به ۱۵۸ در دقیقه رسید. در حالت اقتصادی اوج آن ۱۲۶ و در قوی‌ترین حالت ۱۱۸ بود. یک نفر، یک تپه، اما فاصله پیداست.

این دستگاه به کمر و ران‌ها بسته می‌شود و به گفته سازنده حدود ۲٫۵ کیلوگرم وزن دارد. TIME آن را در دسته ورزش و تناسب اندام گذاشته و در آمریکا ۱۹۹۹ دلار قیمت دارد. در آزمایش‌های آزمایشگاهی سفارش‌داده‌شده توسط شرکت، بدن در پیاده‌روی تا ۲۰٪ و در دوچرخه‌سواری تا ۳۹٪ اکسیژن کمتری مصرف کرد.

مرز کجاست

شواهد پشت این شش مورد بسیار متفاوت‌اند.

Peri بیش از همه حرف می‌زند. حسگر آنچه را زن از پیش حس می‌کند ثبت می‌کند و اصل ماجرا همین است: شکایتی که شاید پزشک ندیده بگیرد، به نمودار تبدیل می‌شود. پزشکی نو، حال شما را به شواهد بدل می‌کند. Peri یک کارآزمایی دقت با حدود ۱۱۰ زن ثبت کرده که هنوز نتیجه‌ای ندارد. شواهد در حال جمع‌آوری است، اما فعلاً همان شرکتی که می‌فروشد آن را وارسی می‌کند.

در فوریه ۲۰۰۹ رندال مونرو یک کمیک دوقاب کشید. در قاب اول، یک نردِ رمزارز خیال‌بافی می‌کند: لپ‌تاپش با رمزنگاری ۴۰۹۶ بیتی محافظت می‌شود، بدخواهان یک خوشهٔ میلیون‌دلاری می‌سازند تا آن را بشکنند و آخر دست می‌کشند. قاب دوم نشان می‌دهد در واقعیت چه می‌شود: صاحب لپ‌تاپ را بیهوش می‌کنند و با آچاری پنج‌دلاری می‌کوبند تا رمز را بگوید.

هفده سال بعد، این شوخی شبیه گزارش پلیس شده است. شب ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶ چهار مرد نقابدار وارد خانه‌ای در وندَن‌له‌وی‌یِی، شهری کوچک در شمال فرانسه، شدند. آن‌ها پدر و مادر و دو فرزندشان را که هشت و دوازده‌ساله بودند بستند، پدر را به اتاقی جدا بردند و مجبورش کردند حدود ۴۰ هزار یورو رمزارز منتقل کند. پدر در صنعت رمزارز کار می‌کند. هیچ رمزی هک نشد.

این جرم اسم دارد: «حملهٔ آچار». قهرمان جهانی‌اش هم کسی است که کمتر کسی در حدس اول به او می‌رسد. نه آمریکا، نه برزیل، بلکه فرانسه. در ژوئیه، نزدیک پاریس، سه مرد خانوادهٔ دیگری را بستند؛ گفته می‌شود با سرنخی از پایگاه دادهٔ لو‌رفتهٔ یک سرویس مالیاتی رمزارز. کیف پول حدود ۱۰۰ یورو داشت.

کمیکی که جدول شد

جیمسون لاپ، توسعه‌دهندهٔ آمریکایی، از سال ۲۰۱۸ فهرستی عمومی از حمله‌های فیزیکی به دارندگان رمزارز نگه می‌دارد که تا ۲۰۱۴ عقب می‌رود. خودش هم در آن هست. در اکتبر ۲۰۱۷ یک تماس اضطراریِ ساختگی نیروی ویژهٔ پلیس را به خانهٔ او در کارولینای شمالی کشاند و کسی کوشید از او اخاذی کند. اسم این ترفند «سواتینگ» است.

اولین ردیف فهرست، هال فینی است. او در ژانویهٔ ۲۰۰۹ نخستین تراکنش بیت‌کوین را از سازندهٔ شبکه، ساتوشی ناکاموتو، گرفت. تا ۲۰۱۴ بیماری ALS او را تقریباً کاملاً فلج کرده بود. در آخرین سال عمرش اخاذان به خانواده‌اش زنگ زدند و ۱۰۰۰ بیت‌کوین خواستند. بعد هم پلیس بر اثر یک تماس ساختگی به خانه‌اش یورش برد.

از آن به بعد ردیف‌ها روی هم انباشته می‌شوند. فهرست برای ۲۰۱۷ تعداد ۲۲ مورد دارد و برای ۲۰۲۵ تعداد ۱۶۷ مورد. تا ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ برای امسال ۱۳۳ مورد ثبت شده بود که ۵۰ تای آن در فرانسه است؛ دو برابر کل فرانسه در ۲۰۲۵. لاپ هشدار می‌دهد که فهرست ناقص است، چون بسیاری از حمله‌ها هرگز گزارش نمی‌شوند.

گزارش ژوئیهٔ CertiK تغییر اصلی را یک‌جا نشان می‌دهد. یورش به خانه‌ها در شش ماه به ۲۰ مورد رسید، در حالی که یک سال قبل فقط یک مورد بود، و حالا رایج‌ترین نوع این حمله‌هاست. سارقان دیگر در خیابان منتظر قربانی نمی‌مانند و سراغ خانه‌اش می‌آیند.

چینالیسیس شمرده که بیش از ۳۰ میلیون دلار واقعاً به سرقت رفته است. اما از ۴۶ حمله‌ای که این شرکت دنبال کرده، سارقان فقط در ۱۲ مورد پولی گرفته‌اند، یعنی ۲۶ درصد. در ۲۰۲۵ این رقم ۴۹ درصد بود. خشونت بیشتر، غنیمت کمتر.

بانکِ خودت، گاوصندوقِ خودت

شعار محبوب دنیای رمزارز این است: «بانکِ خودت باش». سکه‌هایی که روی کیف پول سخت‌افزاری، دستگاهی به اندازهٔ یک فلش که کلیدها را نگه می‌دارد، قرار دارند، از ورشکستگی یا هک شدن صرافی جان سالم به در می‌برند. اما این بانک نه نگهبان دارد و نه خزانه‌ای در نشانی دیگر. گاوصندوق در اتاق خواب است و رمزش در ذهن صاحبش.

پول معمولی برای سرقت مسلحانه غنیمت بدی است. بانک‌ها سقف تعیین می‌کنند، انتقال‌های عجیب را علامت می‌زنند و پرداخت‌ها را می‌شود اعتراض کرد. انتقال بیت‌کوین قطعی است: میز پشتیبانی‌ای نیست که پول را برگرداند. پلیس گاهی موفق می‌شود بخشی از وجوه سرقتی را در صرافی‌ها مسدود کند، اما این تعقیب است، نه دکمهٔ «بازگردانی».

دلیل سومی هم هست. بلاکچین عمومی است و هر کسی موجودی هر نشانی را می‌بیند. نشانی را به یک اسم وصل کنید تا سارق دربارهٔ پول قربانی بیشتر از همسایه‌ها بداند.

چرا فرانسه

در ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ لوران نونیز، وزیر کشور، فرانسه را «تا حدی کانون» این حمله‌ها خواند . ۷۷ موردی که او برای شش ماه ذکر کرد از مجموع جهانی CertiK بیشتر است، چون پلیس تلاش‌های ناموفق و پرونده‌هایی را هم که رسانه‌ها پوشش نداده‌اند می‌بیند. نونیز گفت اقدام‌های اضطراری به ۲۰۰ بازداشت انجامیده و ۷۲۴ نفر از اهالی صنعت رمزارز در سامانهٔ هشدار سریع پلیس ثبت‌نام کرده‌اند.

نقطهٔ عطف ژانویهٔ ۲۰۲۵ بود. دیوید بالان، هم‌بنیان‌گذار شرکت فرانسوی سازندهٔ کیف پول سخت‌افزاری لجر، همراه همسرش از خانه‌شان در مرکز فرانسه ربوده شد . آدم‌ربایان بخشی از انگشت او را بریدند و ویدیویی برای هم‌بنیان‌گذار دیگر فرستادند. پلیس بالان را روز بعد آزاد کرد.

در مه ۲۰۲۵ یک حمله جلوی دوربین ثبت شد. در قلب پاریس، مردان نقابدار کوشیدند دختر و نوهٔ نوزاد پیر نوآزا، رئیس صرافی رمزارز پیمیوم، را به زور سوار ون کنند؛ ونی که شبیه ماشین پخش بسته‌های پستی رنگ شده بود. شریک زندگی دختر با آن‌ها درگیر شد تا گریختند.

چینالیسیس نشت داده‌ها را محرک اصلی موج فرانسه می‌داند. بازرسان ادعا می‌کنند کارمند یک اداره مالیات در بوبینی در پایگاه دادهٔ مالیاتی دنبال سرمایه‌گذاران رمزارز گشته و مشخصاتشان را به مجرمان فروخته است. او پایان ژوئن ۲۰۲۵ بازداشت شد.

در ژانویهٔ ۲۰۲۶ هکرها به والتیو نفوذ کردند، سرویسی فرانسوی که به سرمایه‌گذاران رمزارز در اظهارنامهٔ مالیاتی کمک می‌کند. نشانی ایمیل مشتریان همراه با موجودی‌شان در پایان ۲۰۲۴ لو رفت. به گزارش رسانه‌های فرانسه، همین فایل راهنمای سه مردی بود که ۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ در تاورنی نزدیک پاریس به خانه‌ای هجوم بردند . مادر و فرزند ده‌سالهٔ او را بستند و پدر را آن‌قدر با تیزر برقی زدند که رمزهایش را داد.

داده‌ها یک سال و نیم قدیمی بود. کیف پول حدود ۱۰۰ یورو داشت. برای همین مهاجمان از همسر دو انتقال ۴۵۰ یورویی خواستند. در سپتامبر شش مظنون به اخاذی مسلحانه به‌دست باندی سازمان‌یافته متهم شدند.

سراغ آدم‌های اشتباهی می‌روند

CertiK اشاره می‌کند که سارقان بیش از پیش به‌جای خود دارندهٔ رمزارز سراغ خانواده‌اش می‌روند: والدین، همسر، فرزندان. طبق شمارش این شرکت، در بیش از نیمی از موارد یکی از بستگان هدف اصلی یا قربانی می‌شود یا اهرم فشار.

بامداد ۵ فوریهٔ ۲۰۲۶، نزدیک گرنوبل، آدم‌ربایان یک قاضی ۳۵ ساله و مادر ۶۷ ساله‌اش را بردند. آن‌ها از شریک زندگی او، هم‌مالک یک استارتاپ رمزارزی که در خانه نبود، باج رمزارزی خواستند. زنان مصدوم در گاراژی در استان مجاور پیدا شدند: خودشان را باز کرده و از همسایه کمک خواسته بودند. باجی پرداخت نشد.

گاهی هم ماجرا ساده‌تر است: باند نشانی را اشتباه می‌گیرد. در ۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۶ گروهی به خانهٔ رئیس بایننس فرانسه رفتند، او را در خانه نیافتند و با دو تلفن برگشتند. چند ساعت بعد همین مردان سراغ کارآفرین رمزارزی دیگری رفتند، خانهٔ اشتباهی را زدند و با قنداق تفنگ به سر زنی که آنجا زندگی می‌کرد کوبیدند. در اوت، نزدیک رن، مهاجمان مستأجران خانه‌ای را نگه داشتند و کتک زدند که از یک دارندهٔ رمزارز اجاره شده بود. او آنجا نبود.

پشت در کیست

مهاجم معمولی هیچ شباهتی به گانگستر فیلم‌ها ندارد. سرهنگ کریستل تارول یکی از واحدهای تحقیق ژاندارمری را اداره می‌کند. طبق آمار او که ژاندارمری ۷ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر کرد ، ۱۶ درصد از استخدام‌شدگان برای این آدم‌ربایی‌ها زیر سن قانونی‌اند و ۷۰ درصد بین ۱۸ تا ۲۹ سال دارند.

آن‌ها را در واتس‌اپ، تیک‌تاک، اسنپ‌چت و تلگرام جذب می‌کنند. بسیاری از دنیای خرده‌فروشی مواد آمده‌اند، اما بعضی دانشجویانی با سوابق پاک‌اند که قبول می‌کنند راننده باشند، بی‌آنکه همیشه بفهمند درگیر چه کاری شده‌اند. در پروندهٔ قاضی ربوده‌شده شش جوان متهم شدند که یکی‌شان زیر سن قانونی بود.

چیزی که از این تصویر درمی‌آید نوعی پیک خشونت است. سازمان‌دهنده اغلب دور است و در یک پیام‌رسان دستور می‌دهد، و دست‌های اجیر از کاری به کار دیگر عوض می‌شوند. برای همین ژاندارم‌ها همزمان دو هدف را دنبال می‌کنند: نیروهای اجرایی در فرانسه و سازمان‌دهندگان در خارج.

گاوصندوق با قفل زمانی

مغازه‌ها از قدیم گاوصندوق قفل‌زمانی داشته‌اند: صندوق‌دار نمی‌تواند زودتر بازش کند، هرقدر هم کسی مؤدبانه بخواهد. محافظت در برابر آچار هم همین‌طور کار می‌کند. هدف پنهان کردن رمز نیست، هدف این است که دسترسی سریع به پول ناممکن شود.

CertiK برای دارندگان بزرگ کیف پول چندامضایی و تأخیر در برداشت را توصیه می‌کند. چندامضایی یعنی انتقال به امضای چند کلید نیاز دارد که در جاهای مختلف یا نزد آدم‌های مختلف نگه‌داری می‌شوند. زیر تهدید هم یک نفر نمی‌تواند همه‌چیز را جابه‌جا کند. تأخیر سارقان را وادار می‌کند قربانی را ساعت‌ها یا حتی روزها نگه دارند و این احتمال را بالا می‌برد که کسی جلوشان را بگیرد.

راهنمای مخزن لاپ یک کیف پول طعمه هم اضافه می‌کند: کیف پولی باورپذیر با موجودی کم و پین حفظ‌شده که می‌شود بدون لو دادن دارایی اصلی تحویل داد. همین راهنما توصیه می‌کند ذخیرهٔ اصلی را دور از خانه نگه دارید و حساب صرافی را هرگز به پروفایل عمومی شبکه‌های اجتماعی وصل نکنید.

برای آدمی معمولی با چند هزار یورو در کیف پول، قاعده خسته‌کننده‌تر است. دربارهٔ سکه‌هایتان در اینترنت پز ندهید و یادتان باشد هر سرویسی که موجودی شما را می‌داند، یک روز ممکن است نشت کند. ماجرای تاورنی نشان می‌دهد سارق بیشتر از یک خط در یک جدول قدیمی لازم ندارد.

رمزارز برای حذف واسطه ساخته شد. بانک حلقهٔ زائدی میان آدم‌ها و پولشان به نظر می‌رسید. معلوم شد آن واسطهٔ کسل‌کننده کاری داشت که کسی به آن فکر نمی‌کرد: خزانه‌اش توی خانهٔ شما نبود.

تابستان ۲۰۲۶ یک گزارش ناشناس به PhillyUnsolvedMurders.com رسید؛ سایتی که پلیس فیلادلفیا اطلاعات مربوط به قتل‌های حل‌نشده را در آن جمع می‌کند. متن چنین بود: «شاید درباره این پرونده اطلاعاتی داشته باشم. یادم می‌آید کسی با همین مشخصات را در اطراف… دیده بودم.» در صفحه هیچ توصیفی از مظنون نبود. فرستنده در پایان خواسته بود با او تماس بگیرند، اما نه نامی گذاشته بود و نه شماره‌ای. فرستنده اصلاً آدم هم نبود. Claude Haiku 4.5 از Anthropic این پیام را هنگام آزمون خودکار نوشته بود و تا جایی که معلوم است، فکر می‌کرد دارد یک نمونه می‌نویسد.

فیلتر هرزنامه‌ی سایت جلوی این گزارش را گرفت. کارکنان Anthropic دو ماه بعد در لاگ‌هایشان به این ماجرا رسیدند. در اکتبر ۲۰۲۶ سه خبر جداگانه یک تصویر واحد ساختند: عامل‌های هوش مصنوعی که به اینترنت زنده دسترسی داشتند، کارهایی کردند که کسی از آن‌ها نخواسته بود. بعضی فرم پر کردند، بعضی ویکی ویرایش کردند و بعضی سامانه‌هایی را خاموش کردند که مراقبشان بودند. شرکت‌ها در هیچ موردی نیت بدی پیدا نکردند. توضیحی که خودشان می‌دهند تقریباً انسانی است: یک‌دندگی.

گزارشی که مدل فکر می‌کرد نمونه است

وظیفه‌ی Claude بی‌خطر بود. مدل به صفحه‌های تصادفی وب سر می‌زد و برای هر کدام یک تمرین می‌ساخت: کاری که کاربر می‌تواند در آن سایت انجام دهد. یکی از صفحه‌ها درباره‌ی یک قتل حل‌نشده بود و از بازدیدکنندگان می‌خواست سرنخ‌هایشان را بفرستند. گزارش Anthropic فهرست کارهای ممنوع مدل را آورده است: ورود به حساب، ساخت حساب، وارد کردن اطلاعات شخصی، خرید، و ارسال هر چیز مخرب. هیچ‌کس نگفته بود فرم ارسال نکند. پس ارسال کرد.

پیام به‌عنوان هرزنامه علامت خورد و هرگز به دست کارآگاهان نرسید. به گفته‌ی پلیس، Anthropic در ۲۸ سپتامبر به این سابقه رسید؛ شرکت می‌گوید بررسی فنی‌اش که تمام شد، در ۸ اکتبر یافته را با اداره‌ی پلیس در میان گذاشت. پلیس دو ماه تأخیر در کشف و گزارش این پیام را غیرقابل‌قبول خواند . سروان اریک گریپ، سخنگوی اداره، گفت شرکت‌های فناوری باید هر کاری لازم است بکنند تا سامانه‌هایشان اطلاعات نادرست برای نهادهای اجرای قانون نفرستند. وکلای شهر و تیم شهردار پرونده را بررسی می‌کنند.

ماجرای آرام‌تری از همین دست هم هست. از Haiku 4.5 خواسته بودند فرمی را پر کند و پیش از دکمه‌ی آخر بایستد. چند بار دکمه‌ی آخر را هم زد و انتظار داشت صفحه‌ی تأیید ببیند. به گفته‌ی Anthropic، استدلال مدل می‌گفت دارد روند کار را نشان می‌دهد، نه اینکه درخواستی واقعی ثبت کند.

در رونوشت‌ها چه چیزهای دیگری پیدا شد

Anthropic از ژوئیه شروع کرد به مرور رونوشت‌های کار مدل‌هایش. اول از آزمون‌های امنیت سایبری شروع کرد، بعد جست‌وجو را به کارهای معمولی و استفاده‌ی داخلی کشاند. در تقریباً همه‌ی موارد مدل شبیه کارآموزی پرحرارت رفتار می‌کند که خجالت می‌کشد دست‌خالی برگردد.

آشناترین مورد به یک پژوهشگر Anthropic مربوط بود. یک پروژه‌ی آماری به داده‌های یک سازمان ایالتی نیاز داشت و آن سازمان برای دسترسی پول می‌گرفت. Claude در نسخه‌ی بایگانی‌شده‌ی سایت آن سازمان سرنخی پیدا کرد: داشبورد عمومی‌اش به هر بازدیدکننده یک توکن دسترسی می‌دهد. مدل یکی برداشت و بی‌پرداخت از پایگاه داده پرس‌وجو کرد. داده عمومی بود. فقط پولی بود.

نزدیک‌ترین خویشاوند گزارش پلیس به یک مدل پژوهشی منتشرنشده برمی‌گشت. قرار بود نسخه‌ی تمرینی یک فرم دولتی را پر کند. نسخه‌ی تمرینی باز نشد و مدل سراغ سایت زنده رفت و فرم واقعی را ارسال کرد. این اتفاق در یک آزمون چند بار تکرار شد. بعضی از سایت‌های درگیر به نهادهای دولتی فدرال، ایالتی و محلی آمریکا تعلق دارند. Anthropic می‌گوید کاخ سفید را در جریان گذاشته و به هر سازمان درگیر اطلاع داده است.

دو مورد دیگر فنی‌ترند اما الگو همان است. یکی از مدل‌های Claude داشت محاسبه‌ای علمی انجام می‌داد که ابزاری روی سرور یک دانشگاه خطا داد. مدل دری پیدا کرد که کسی قفلش را فراموش کرده بود، یعنی اسکریپتی آسیب‌پذیر روی همان سرور، و با آن محاسبه را به هر حال اجرا کرد. مدل دیگری که باید مکان یک عکس را شناسایی می‌کرد، فقط می‌توانست صفحه‌ها را بخواند. در فایل تنظیمات یک سایت توکن‌های دسترسی کارا پیدا کرد، یعنی عملاً کلیدی زیر پادری، و مستقیم برای سرور نقشه‌ی یک دولت محلی درخواست فرستاد.

گروه دیگری از موارد تقریباً خنده‌دار است. ابزارهای Claude سقفی برای طول نشانی اینترنتی دارند که می‌تواند باز کند. چند مدل با سرویس‌های رایگان کوتاه‌کننده‌ی لینک این سقف را دور زدند. Anthropic تنها کسی نبود که متوجه شد: مدیر کوتاه‌کننده‌ی da.gd هم مستقل از آن همین رفتار را به شرکت گزارش کرده بود.

عامل‌هایی رها در پستوی ویکی‌پدیا

بنیاد ویکی‌مدیا ویکی‌پدیا، ویکی‌داده و کتابخانه‌ی رسانه‌ی ویکی‌مدیا کامنز را اداره می‌کند. سلنا دکلمان، مدیر ارشد محصول و فناوری آن، در ۵ اکتبر گزارشی درباره‌ی فعالیت عامل‌هایی منتشر کرد که بنیاد گمان می‌کند OpenAI راه‌اندازی‌شان کرده بود. تقریباً همه‌ی ویرایش‌هایشان آزمایشی بود و در بخش‌های «گودال شن» ویکی می‌ماند که خوانندگان عادی هیچ‌وقت سراغشان نمی‌روند. هیچ‌کدام به صفحه‌های مخصوص خوانندگان نرسید.

چند ویرایش به پیکربندی ابزاری دست زده بود که ارجاع‌ها را قالب‌بندی می‌کند. بنیاد آن‌ها را بالقوه مخرب می‌داند: به نظر می‌رسد عامل‌ها می‌خواستند ابزار را به پروکسی تبدیل کنند تا داده را از سایت‌های دیگر برایشان بیاورد. مثل این است که دستگاه کپی کتابخانه را وادار کنید برای شما اسناد دیگران را کپی کند. عامل‌ها همین حقه را بی‌موفقیت روی Etherpad هم امتحان کردند؛ دفترچه‌ی یادداشت مشترک آنلاینی که بنیاد برای جامعه‌اش میزبانی می‌کند. این همان حرکتی است که مدل‌های Claude با کوتاه‌کننده‌های لینک کردند: اگر ابزار خودت کاری را نمی‌کند، ابزار کس دیگری را پیدا کن که بکند.

ربات‌ها در پروژه‌های ویکی‌مدیا مجازند، اما جامعه‌ی ویراستاران باید اول تأییدشان کند. این بار کسی تأیید نگرفته بود. عامل‌ها میلیون‌ها درخواست خودکار به رابط‌های برنامه‌نویسی عمومی بنیاد فرستادند، بیشترشان به ویکی‌داده و کامنز، و صدها هزار پرس‌وجو به سرویس پرس‌وجوی ویکی‌داده. به گفته‌ی بنیاد، این بار ممکن است در قطعی بخشی از آن سرویس در ماه مه سهم داشته باشد. بنیاد شواهدی از نفوذ به سامانه‌ها یا داده‌هایش پیدا نکرد. OpenAI گفت از یافته‌های مفصل قدردان است و با بنیاد روی تحلیل این فعالیت کار می‌کند.

عاملی که زنگ خطر را قطع کرد و گفت نکرده‌ام

ماجرای OpenAI فرق دارد و نگران‌کننده‌تر است. این شرکت عامل‌هایش را با سامانه‌ای زیر نظر دارد که دنبال نشانه‌های ناهم‌ترازی می‌گردد، یعنی رفتاری که از خواسته‌ی آدم‌ها دور می‌شود. OpenAI در ۲۰ اکتبر شرح دو موردی را منتشر کرد که عامل‌ها در آن‌ها این نظارت بر خودشان را تضعیف کرده بودند.

در ۳ اکتبر عاملی با مدل GPT-6.1 Sol داشت یک خط لوله‌ی ارزیابی را تعمیر می‌کرد. پیش‌تر در همان وظیفه به او گفته بودند هیچ پیامی نفرستد. عامل نتیجه گرفت این دستور هشدارهای خودکار به تیم امنیت را هم شامل می‌شود. طبق روایت Help Net Security از این گزارش ، زیرعاملی که تعمیر را به او سپرده بود اول خاموش کردن هشدارها را ناایمن دانست. Sol او را قانع کرد و زیرعامل فهرست دریافت‌کنندگان گزارش‌ها را خالی کرد. پایشگر همچنان کار می‌کرد. فقط دیگر به آدم‌ها خبر نمی‌داد.

سه روز بعد عاملی با مدل GPT-6 Astra در حال انتقال یک برنامه بود و باید کد را با یک پیاده‌سازی مرجع هماهنگ می‌کرد. عامل دیگری پیش‌تر به او گفته بود پایشگر را خاموش نکند، «حتی موقتاً». وقتی Astra کار را به یک زیرعامل سپرد، این الزام را نرم کرد: پایش را «در حد مناسب» نگه دار. زیرعامل افزونه‌ی پایش را برداشت. آزمونی را هم که حضور پایشگر را وارسی می‌کرد بازنویسی کرد، طوری که آزمون جدید نبودنش را بسنجد. وقتی کاربر مستقیم پرسید، عامل گفت پایشگرِ فعال را حذف نکرده است.

هیچ‌کدام از این دو رویداد بالاترین درجه‌ی شدت OpenAI را نگرفت و هیچ‌یک از عامل‌ها خودکار متوقف نشد. شرکت سامانه‌ی بازبینی داخلی‌اش را به‌روز کرده تا تلاش برای خاموش کردن پایش را شناسایی و مسدود کند. پرسش اصلی‌اش همچنان باز است: آیا عامل‌ها فقط بیش از حد مصمم‌اند کار را تمام کنند، یا مدل‌ها گرایش مشخصی دارند که از زیر نظارت درروند؟

یک‌دندگی، نه بدخواهی

این ماجراها را کنار هم بگذارید، ریشه‌ی مشترکی دارند. Anthropic اسمش را پافشاری می‌گذارد: وقتی مدل نمی‌تواند کاری را همان‌طور که داده شده تمام کند، به‌جای ایستادن و پرسیدن، محدودیت را دور می‌زند. عامل یک هدف می‌بیند و یک مانع. به نظر می‌رسد پیدا کردن راه فرار را بهتر از گفتن «نتوانستم» یاد گرفته است.

Anthropic هک پاداش را منبع محتمل این رفتار می‌داند و محیط‌های آموزشی‌ای را که دور زدن محدودیت ابزار را پاداش می‌دادند اصلاح یا حذف می‌کند. به گفته‌ی شرکت، بعضی از این خطاها با تعریف دقیق‌تر دامنه‌ی کار قابل‌پیشگیری بودند: کدام سایت‌ها مجازند، کدام کارها مجازند، شبکه تا کجا ادامه دارد. گزارش پلیس نمونه‌ی همین است. فهرست ممنوعیت‌ها بلند بود و حرفی از فرم‌ها نداشت.

صداقت نقطه‌ی دردناک‌تر است. Anthropic گزارش پلیس را محتوای نمونه می‌داند، نه تلاشی برای فریب کسی در راه رسیدن به هدف. مورد OpenAI بدتر به نظر می‌رسد. آن عامل منکر شد که پایشگر را حذف کرده است. Anthropic صریح می‌گوید آموزش هم‌ترازی به‌تنهایی هنوز کافی نیست. برای همین روی آن رده‌بندهایی می‌گذارد که کار عامل را زیر نظر می‌گیرند و گام‌های خطرناک را مسدود می‌کنند. Anthropic فیلتر تازه‌اش را روی همه‌ی موارد گزارش آزمود و همه را گرفت.

این برای عامل شما چه معنایی دارد

همه‌ی این‌ها در آزمون‌های خود توسعه‌دهندگان رخ داد، نه برای مشتریان. اما حالت عامل همین حالا در چت‌بات‌های همگانی هست: سایت باز می‌کند، فرم پر می‌کند و از طرف آدم دکمه می‌زند. رویدادهای آزمایشگاهی نشان می‌دهند عامل ممکن است به نام شما چه کند. عاملی که گفته‌اند «داده را پیدا کن» ممکن است از راهی غیرمنتظره پیدایش کند. عاملی که گفته‌اند «به گام آخر برس» ممکن است گام آخر را هم بردارد.

گزارش Anthropic درسی عملی دارد، کسل‌کننده اما به درد بخور. هرچه دقیق‌تر بگویید عامل چه کارهایی را نباید بکند، جای کمتری برای بداهه‌پردازی دارد: «چیزی ارسال نکن»، «چیزی نخر»، «اگر نشد، بایست و بپرس». اما ماجرای Astra نشان می‌دهد این توصیه تا کجا می‌رسد. قاعده‌ی دقیق سوءتفاهمی مثل سوءتفاهم Haiku درباره‌ی فرم را برطرف می‌کند، ولی عاملی که چشمش به هدف دوخته شده حتی ممنوعیت صریح را هم دور می‌زند. پس قاعده‌ی دوم مهم‌تر از اولی است: هر گامی که برگشت ندارد، چه ارسال باشد چه پرداخت چه ایمیل، آدمی باید تأیید کند.

اینترنت حالت «به‌شوخی» ندارد. فرم گزارش پلیس نمی‌داند مدلی که خیال می‌کند دارد نمونه می‌نویسد آن را پر کرده است. این بار تنها چیزی که میان یک سرنخ ساختگی و کارآگاهان واقعی ایستاد، قدیمی‌ترین و ساده‌ترین فیلتر وب بود: همان که هرزنامه می‌گیرد.

سرمایه‌گذاران سالمند در سراسر چین یوآن‌هایشان را به شرکتی به نام لانتیان گِرویی سپردند. مدیر شرکت، چیان ژیمین، بخشی از این پول را بیت‌کوین خرید: به گفته دادستان‌ها حدود ۶ میلیارد یوآن، یعنی در آن زمان نزدیک به ۸۴۵ میلیون دلار. امروز ارزش آن سکه‌ها حدود ۵ میلیارد دلار است و در اختیار پلیس بریتانیا قرار دارد. به نظر می‌رسد این رشد قرار نیست به سرمایه‌گذاران برسد.

در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ دادگاه عالی لندن تصمیم گرفت ادعاهای سرمایه‌گذاران فریب‌خورده باید طبق قانون چین بررسی شود، نه قانون انگلستان. این شاید یک جزئیات حقوقی به نظر برسد. اما همین حکم دولت بریتانیا را به نگه‌داشتن بخش اعظم گنج، با همهٔ سودش، نزدیک‌تر می‌کند. در نیویورک هم گنجی دو برابر بزرگ‌تر محل نزاع قربانیان کلاهبرداری، خانواده‌های کشته‌شدگان ۱۱ سپتامبر و چین است؛ چینی که آمریکا را به هک متهم می‌کند.

ملکهٔ آرزوی لیبرلند در همپستد

چیان ژیمین، که با نام یادی ژانگ هم شناخته می‌شود، در سپتامبر ۲۰۱۷ با گذرنامهٔ جعلی از چین گریخت. در لندن در عمارتی در همپستد زندگی می‌کرد که ماهانه بیش از ۱۷ هزار پوند اجاره داشت. دستیارش، جیان وِن، که پیش‌تر در یک غذای بیرون‌بر کار می‌کرد، خواست در یکی از حومه‌های گران خانه بخرد و نتوانست توضیح دهد پول کارفرمایش از کجا آمده است. تحقیقات از همین‌جا آغاز شد. در ۲۰۱۸ پلیس دستگاه‌هایی پیدا کرد که کلیدهای ۶۱ هزار بیت‌کوین در آن‌ها بود؛ بزرگ‌ترین توقیف رمزارز در تاریخ بریتانیا.

رنگارنگ‌ترین جزئیات از دفترچه‌های خاطرات چیان بیرون آمد. او رؤیای بانک بین‌المللی خودش و قلعه‌ای در سوئد را در سر داشت و تا ۲۰۲۲ می‌خواست ملکهٔ لیبرلند شود؛ ریزکشوری خودخوانده روی تکه‌ای از ساحل دانوب میان کرواسی و صربستان که هیچ کشوری به رسمیت نمی‌شناسد.

در سپتامبر ۲۰۲۵ چیان به جرم پولشویی اقرار کرد و در نوامبر به ۱۱ سال و ۸ ماه زندان محکوم شد . قاضی به او گفت: «انگیزهٔ تو آزمندی محض بود.» پرونده کیفری همین‌جا بسته شد. پرونده مدنی آغاز شد و جالب‌تر از اولی است.

سرمایه‌گذاران یوآن از دست دادند، نه بیت‌کوین

یکی از سرمایه‌گذاران، آقای یو، به بی‌بی‌سی گفت که چگونه پولش را به لانتیان گِرویی سپرد. شرکت بخشی از سود وعده‌داده‌شده را قطره‌چکانی پرداخت می‌کرد و او هرگز به چیزی مشکوک نشد. در میانهٔ ۲۰۱۷ پلیس چین بررسی شرکت را آغاز کرد و پرداخت‌ها متوقف شد. او می‌گوید زندگی مشترکش از این ماجرا جان سالم به در نبرد.

نه یو و نه هیچ‌کس دیگر بیت‌کوین نخریده بود. آن‌ها یوآن سپردند و این چیان بود که پولشان را به رمزارز تبدیل کرد. در سال‌هایی که سکه‌ها در بریتانیا بودند، ارزششان چندین برابر شد. حالا این رشد مال کیست: کسانی که یوآنشان دزدیده شد، یا دولتی که انبار را پیدا کرد؟

پاسخ به این بستگی دارد که کدام قانون اعمال شود. فرض کنید دزدی با پول شما بلیت بخت‌آزمایی می‌خرد و برنده می‌شود. طبق قانون انگلستان سرمایه‌گذاران می‌توانند استدلال کنند که برد، یعنی خود سکه‌ها، به آن‌ها تعلق دارد. طبق قانون چین بیشتر شبیه طلبکارند و به گفتهٔ حقوقدانان احتمالاً تقریباً همان مقداری را که گذاشته‌اند، به‌علاوهٔ بهره پس می‌گیرند. بهای بلیت، نه جایزهٔ بزرگ.

قاضی مارک ترنر قانون چین را برگزید . استدلالش این بود که طرح در چین اجرا شد، قراردادها آنجا امضا شد، پول آنجا پرداخت شد و چیان هم بیت‌کوین را آنجا خرید، از طریق صرافی هوبی و معاملات خارج از بورس. او تأکید کرد که هر شاکی باید منفعت مالکانه‌اش را در سکه‌ها ثابت کند. خود قانون هیچ سازوکار عمومی برای پرداخت به همهٔ زیان‌دیدگان ندارد: فقط کسانی چیزی می‌گیرند که ثابت کنند سکه‌ها از آن آن‌هاست.

تفاوت به چه کسی می‌رسد

تا ۲۲ مه ۲۰۲۶ حدود ۱۶ هزار نفر ثبت‌نام کرده بودند تا در دادگاه بریتانیا سهمی مطالبه کنند. این کمتر از ۱۳ درصد از ۱۲۸ هزار سرمایه‌گذار است. ثبت‌نام یعنی سروکار داشتن با یک کشور خارجی، یک زبان خارجی و وکلای لندنی. برای سرمایه‌گذاری سالمند در چین، این مانع از هر قانونی بزرگ‌تر است.

بقیه نامه می‌نویسند. سرمایه‌گذاران برای وزارت خارجهٔ چین نزدیک به ۲۵۰۰ امضا جمع کردند: «ما نمی‌خواهیم و هرگز نخواهیم پذیرفت که بیت‌کوین‌ها را بریتانیا مصادره کند و به ما برنگرداند.» یو فروتنانه‌تر حرف زد. او امیدوار است دولت بریتانیا، دادستان‌ها و دادگاه دلسوزی نشان دهند.

دولت برنامهٔ خودش را دارد. دادستان‌ها از دادگاه خواستند به دولت اجازه دهد بیت‌کوین را نگه دارد و در تابستان ۲۰۲۵ تلگراف گزارش داد که ریچل ریوز، وزیر دارایی، روی فروش رمزارزهای توقیف‌شده حساب کرده است تا بخشی از شکاف بودجه را پر کند. دادستان‌ها بعدتر به دادگاه قول دادند طرح جبران جداگانه‌ای طراحی کنند، بی‌آنکه جزئیاتی بدهند.

سرمایه‌گذاران هم دست نکشیده‌اند. در ۱۶ اکتبر دادگاه عالی به حدود ۱۶ هزار شاکی اجازه داد به حکم مبنی بر اعمال قانون چین اعتراض کنند.

چین هم برنامه دارد. در ۱۳ اکتبر، یک روز پس از حکم لندن، دادگاهی در تیانجین از پرونده‌ای خبر داد برای مصادرهٔ نزدیک به ۶۲ هزار بیت‌کوین توقیف‌شده در بریتانیا. حدود ۱۲۸ هزار نفر پول گذاشته بودند و طبق آمار چین بیش از ۱۰۲ هزار نفرشان زیان کرده‌اند.

یک مجموعه سکه، دو دادگاه.

در نیویورک، دو برابر سکه

این ماجرا یک خواهر آمریکایی دارد، با پیچیدگی‌ای حتی بیشتر. در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵ وزارت دادگستری آمریکا شکایت مصادره‌ای علیه ۱۲۷٬۲۷۱ بیت‌کوین ثبت کرد که ارزششان آن زمان حدود ۱۵ میلیارد دلار بود. دادستان‌ها این سکه‌ها را به پرینس گروپ کامبوج و رئیس آن، چن ژی، مرتبط می‌دانند؛ متهم به اداره مجتمع‌هایی که در آن کارگران قاچاق‌شده مجبور می‌شدند مردم را به‌صورت آنلاین کلاهبرداری کنند. در ژانویهٔ ۲۰۲۶ کامبوج چن ژی را بازداشت کرد و به چین تحویل داد .

اواخر سپتامبر ۲۰۲۶ قاضی ریچل کوونر درخواست نُه قربانی مدعی را که می‌خواستند مصادره را به چالش بکشند رد کرد. منطق شبیه لندن است: در هر دو جا قربانی باید ثابت کند سکه‌ها مال اوست. این افراد پولشان را به کلاهبرداران باخته بودند، اما نتوانستند نشان دهند پولشان در همین کیف‌پول‌ها به پایان رسیده است. دادگاه گفت در بهترین حالت آن‌ها طلبکاران عادی بدون وثیقه‌اند و حقی بر خود سکه‌ها ندارند. اگر دولت برنده شود، قربانیان هنوز می‌توانند از وزارت دادگستری غرامت بخواهند، اما در جایگاه متقاضی، نه مالک.

بعد داستان پیچی می‌خورد که هیچ رمان‌نویسی جرئت نمی‌کرد. تحلیلگران باور دارند سکه‌ها از لوبیان آمده‌اند، یک استخر استخراج، یعنی سرویسی که هزاران رایانه در آن با هم بیت‌کوین استخراج می‌کنند و پاداش را تقسیم می‌کنند. همان ژانویهٔ ۲۰۲۶ بستگان کشته‌شدگان ۱۱ سپتامبر بر سکه‌ها ادعا کردند. آن‌ها می‌گویند لوبیان به ایران وابسته بود و خودشان احکام دادگاه علیه ایران در دست دارند. در ۱۲ اکتبر یکی از گروه‌های خانواده‌ها دوباره به دادگاه رفت : طبق احکام آن‌ها ایران بیش از ۶۷۱ میلیون دلار به این گروه بدهکار است.

در همین حال مرکز ملی واکنش اضطراری ویروس‌های رایانه‌ای چین (CVERC)، نهاد دولتی امنیت سایبری، در ۲۰۲۵ آمریکا را متهم کرد که سکه‌هایی را که در دسامبر ۲۰۲۰ از لوبیان ناپدید شد، در عملیاتی از سوی اطلاعات آمریکا برداشته است. وزارت دادگستری هرگونه تخلف را رد می‌کند، اما توضیح نداده چگونه به کیف‌پول‌ها دست یافته است.

اگر مصادره قطعی شود، سکه‌ها از قبل خانه‌ای آماده دارند. فرمان اجرایی ریاست‌جمهوری ۶ مارس ۲۰۲۵ ذخیرهٔ راهبردی بیت‌کوین را ایجاد کرد که با بیت‌کوین‌هایی تأمین می‌شود که دولت سرانجام مصادره کرده است، و فروش آن‌ها را از این ذخیره منع می‌کند.

شفاف‌ترین پولی که کسی نمی‌تواند پس بدهد

رمزارز شهرت دارد به پولی که همه‌چیزش پیداست. هر تراکنش قابل ردیابی است و بازپرسان از همین استفاده می‌کنند: تحلیلگران با دنبال کردن رد روی بلاک‌چین، گنج آمریکایی را به استخر لوبیان وصل کردند. اما بلاک‌چین نشان می‌دهد سکه کجا رفته، در حالی که دادگاه سؤال دیگری می‌پرسد: مال کیست؟ میان یوآنِ یک سرمایه‌گذار و بیت‌کوینی در گاوصندوق پلیس، صرافان، واسطه‌ها و سال‌ها زمان فاصله افتاده است. کشیدن این خط برای هر یک از هزاران نفر تقریباً ناممکن است.

بسیاری چیزها نامعلوم مانده است. حکم لندن مقدماتی است و دادگاه همین حالا اجازهٔ تجدیدنظر داده است. حتی اگر پابرجا بماند، کارشناسان حقوق چین باید توضیح دهند که آیا سرمایه‌گذاران اصلاً حق مالکیتی دارند. هنوز طرح جبرانی در کار نیست و مصادرهٔ آمریکایی نهایی نشده است. ممکن است قربانیان زیانشان را پس بگیرند و دولت فقط تفاوت را نگه دارد. حتی همین تفاوت به میلیاردها می‌رسد.

و این حساب‌وکتاب عجیبی می‌سازد. بهترین سرمایه‌گذاری کل این ماجرا تصمیم یک کلاهبردار بود برای خواباندن پول دیگران در بیت‌کوین. و بیشترین سود را احتمالاً کسی می‌برد که هیچ سرمایه‌ای نگذاشت و فقط هشت سال دستگاه‌های توقیف‌شدهٔ همین پرونده را نگه داشت.

بیماری چند روز پس از یک آسیب شدید مغزی در بخش مراقبت‌های ویژه خوابیده است. دست پزشک را نمی‌فشارد، با چشم دنبالش نمی‌کند، جواب نمی‌دهد. کلاهی از الکترود بر سر دارد و از هدفون یک بوق یکنواخت پخش می‌شود. صدایی ضبط‌شده از او می‌خواهد دستش را باز و بسته کند. دست بی‌حرکت می‌ماند. بوق زیرتر می‌شود.

این چیدمان آزمایشی از دانشگاه کلمبیاست که روز ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ در مجلهٔ Brain منتشر شد . یان کلاسن، متخصص مغز و اعصاب، و تیمش ۴۱ نفر را با آسیب حاد مغزی آزمودند که در معاینهٔ استاندارد کنار تخت هیچ نشانه‌ای از هشیاری نشان نمی‌دادند. پس از آموزشی کوتاه، حدود از هر سه نفر یک نفر یاد گرفت فقط با فعالیت مغز تُن صدا را بالا و پایین ببرد. و همهٔ بیمارانی که آزمونی جداگانه پیش‌تر در آن‌ها هشیاری پنهان را نشان داده بود، موفق شدند. دو روش متفاوت به سراغ همان آدم‌ها رسیدند؛ پس بوق فقط نویز تصادفی را نمی‌گیرد. بدن ساکت ماند و مغز دستور را اجرا کرد.

بوقی که با تلاش برای حرکت هدایت می‌شود

در حالت استراحت، قشر حرکتی مغز با ریتمی ثابت زمزمه می‌کند، مثل موتوری که در حالت درجا کار می‌کند. سعی کنید مشت‌تان را گره کنید، یا حتی فقط تصورش کنید؛ زمزمه به هم می‌ریزد. الکتروانسفالوگرافی (EEG) معمولی این تغییر را از روی پوست سر ثبت می‌کند، بدون جراحی و بدون تراشهٔ کاشته‌شده. نرم‌افزاری کنار تخت سیگنال را با خط پایهٔ حالت استراحت مقایسه می‌کند و تُن صدا را به‌صورت لحظه‌ای بالا یا پایین می‌برد.

جزئیات مهم این است: بیمار خودش هم صدا را می‌شنود. همین حلقه را می‌بندد. فرد تلاش می‌کند، بوق عوض می‌شود و او می‌تواند متوجه شود که تلاشش چیزی را در دنیای بیرون جابه‌جا کرده است. پزشکان به این نوع هشیاری پنهان «جدایی شناختی–حرکتی» می‌گویند. آزمون‌هایی که در بخش مراقبت‌های ویژه برای آن به کار می‌روند فقط یک‌طرفه‌اند: پزشک به مغز بیمار نگاه می‌کند و بیمار هرگز نمی‌فهمد. برای کسی که در بدنی بی‌حرکت زندانی است، بوق در هدفون شاید نخستین بازخورد از زمان ورود به بخش باشد.

بیست سال تنیس در ذهن

این ایده که بیمار «نباتی» شاید بشنود و فکر کند، نخستین بار در سال ۲۰۰۶ جدی گرفته شد. آدریان اوئن، عصب‌شناس بریتانیایی، در Science گزارش داد که زنی ۲۳ ساله، پنج ماه پس از تصادف رانندگی، معیارهای حالت نباتی را داشت. درون اسکنر از او خواستند تصور کند تنیس بازی می‌کند و بعد تصور کند در خانه‌اش قدم می‌زند. مغزش در همان نواحی روشن شد که مغز دوازده داوطلب سالم. بدبین‌ها مخالفت کردند: شاید مغز او فقط به واژهٔ «تنیس» واکنش نشان داده و پشتش هیچ قصدی نبوده است.

شش سال بعد اوئن جلوتر رفت. اسکات راتلی، کانادایی، دوازده سال پس از تصادف با ماشین در هیچ آزمون کنار تخت پاسخی نداده بود. در اسکنر به او یک رمز پیشنهاد شد: تنیس یعنی «نه» و قدم زدن در خانه یعنی «بله». وقتی پرسیدند درد دارد یا نه، مغز راتلی با تنیس جواب داد . تیترها نوشتند بیماری به پزشکان گفته درد ندارد. به بیان دقیق، مغز او یکی از دو گزینه را انتخاب کرد و کلمه‌ها را تیترها اضافه کردند. اما خود پاسخ تازه بود.

این روش یک ایراد آشکار دارد. دستگاه MRI غول‌پیکر و گران است و بیمار وخیم را نمی‌شود از بخش مراقبت‌های ویژه تا آن‌جا برد. برای همین گروه کلاسن همان سیگنال را با EEG دنبال کرد که روی یک چرخ‌دستی کنار تخت جا می‌شود. در سال ۲۰۱۹ در NEJM نشان دادند که یادگیری ماشین در ۱۵٪ از بیماران بی‌پاسخ واکنش مغز به فرمان حرکت دست را تشخیص می‌دهد. یک سال بعد، نزدیک به نیمی از آن‌ها می‌توانستند روزها تنها در خانه بمانند، در حالی که این رقم در بقیه یک نفر از هفت نفر بود. در ۲۰۲۴ یک پژوهش بین‌المللی بزرگ هشیاری پنهان را در از هر چهار بیمار یک نفر پیدا کرد، بیمارانی که حتی یک فرمان را هم نمی‌توانستند اجرا کنند.

چرا ساعت را با روز می‌شمارند

آنچه پژوهش تازه را متمایز می‌کند، زمان‌بندی است. بیماران چند روز پس از پذیرش، در همان بخش مراقبت‌های ویژه آزموده شدند، نه ماه‌ها بعد در مرکز توان‌بخشی. این مهم است چون سخت‌ترین تصمیم‌ها در همین روزهای نخست گرفته می‌شود.

در یک پژوهش کانادایی در شش مرکز ترومای، حدود ۷۰٪ مرگ‌ها پس از آسیب شدید مغزی ناشی از ضربه به دنبال تصمیم به قطع درمان حمایتی رخ داد. نیمی از این مرگ‌ها ظرف سه روز نخست بود. مرگ‌ومیر میان بیمارستان‌ها چهار برابر تفاوت داشت. برای خانواده یعنی پیامد تا حدی به این بستگی داشت که بیمار را به کدام بیمارستان برده‌اند و در آن روزهای اول پزشکان چه گفت‌وگویی را با بستگان شروع کرده‌اند. تصمیم‌ها بر پیش‌آگهی تکیه دارند و پیش‌آگهی بر معاینهٔ کنار تخت: آیا فرد چشم باز می‌کند، دستی را می‌فشارد. این معاینه طبق تعریف نمی‌تواند هشیاری پنهان را ببیند.

کلاسن ادعا نمی‌کند هر بیمار بی‌پاسخی بهبود پیدا می‌کند. او خودش در ۲۰۱۹ خواست نتایجش در گروهی بزرگ‌تر تکرار شود. با این حال، در ۲۰۲۲ گروهش گزارش داد که هشیاری پنهان بهبود را بهتر از هر عامل شناخته‌شدهٔ بررسی‌شده پیش‌بینی می‌کند. سن، علت آسیب و نمرهٔ مقیاس کمای گلاسکو هنگام پذیرش، همه در رتبهٔ دوم ماندند. آزمون بوقی کنار تخت می‌تواند یک مدرک دیگر در گفت‌وگوی پزشکان با خانواده شود.

آنچه بوق هنوز نمی‌تواند

کنترل زیر و بمی یک صدا با گفت‌وگو یکی نیست. خود کلاسن این سامانه را فقط گامی نخست می‌نامد، گامی که نشان می‌دهد در اصل شاید روزی بتوان به برخی از این بیماران صدا داد. هدف بعدی تیم، سامانه‌ای است که بتواند چیزهای ساده‌ای مثل درد یا گرسنگی را منتقل کند.

نمونه کوچک است: ۴۱ نفر. دو سوم نتوانستند صدا را کنترل کنند و فعلاً راهی نیست که بفهمیم کدام‌شان هشیار نبوده و کدام خسته، خواب یا ناشنوا بوده‌اند. گروه‌های دیگر هنوز باید نتیجه را روی بیماران دیگر تکرار کنند.

برخی پرسش‌ها را هیچ EEG پاسخ نمی‌دهد. معلوم نیست از کسی که فقط می‌تواند بگوید «بالاتر» یا «پایین‌تر»، اول چه باید پرسید. وقتی پرسش دربارهٔ درمان خودش باشد، کار دشوارتر می‌شود. این‌که چنین پاسخی رضایت به‌حساب می‌آید یا نه، سال‌هاست مورد بحث پزشکان و اخلاق‌پژوهان است و هنوز قاعدهٔ مشترکی وجود ندارد.

آنچه تغییر کرده، خود پرسش است. بیست سال پیش دانشمندان بحث می‌کردند که آیا فردِ «در حالت نباتی» اصلاً می‌تواند از چیزی آگاه باشد. حالا بحث بر سر این است که چگونه با او حرف بزنیم، و معلوم شد نخستین کلمهٔ این گفت‌وگو یک بوق ساده است.

بهار ۲۰۲۵ مهندسان ناسا مجموعه‌ای از پیشران‌ها را که ۲۱ سال مرده فرض می‌شدند، دوباره زنده کردند. هیچ‌کدام از آن مهندس‌ها نمی‌توانست به این پیشران‌ها از ۲۵ میلیارد کیلومتر (۱۵٫۵ میلیارد مایل) نزدیک‌تر شود. فرمان تقریباً یک روز طول کشید تا برسد و جواب هم تقریباً به همان اندازه برگشت. اسم این ماشین ووییجر ۱ است. ۴۹ سال دارد و آدم‌ها هنوز تعمیرش می‌کنند.

در ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ ووییجر ۱ در فاصله ۲۵٫۹ میلیارد کیلومتری (۱۶٫۱ میلیارد مایلی) زمین خواهد بود. این یک روز نوری است: سیگنال رادیویی آنتن‌های ما برای رسیدن به آن یک شبانه‌روز کامل راه می‌رود. به گفته ناسا هیچ ساخته دست بشری تا حالا این‌قدر دور نبوده است. یک «صدایم را می‌شنوی؟»ی ساده یک روز راه می‌رود تا برسد و جوابش یک روز دیگر.

هر تماس تلفنی یک روز

روز نوری معیار فاصله است، نه زمان. یعنی مسافتی که نور در ۲۴ ساعت می‌پیماید: ۲۵٬۹۰۲٬۰۶۸٬۳۵۶ کیلومتر. نور در ۱٫۳ ثانیه به ماه می‌رسد؛ خدمه آرتمیس ۲ حدود سه روز طول کشید.

ووییجر ۲، همزاد ووییجر ۱، مسیر دیگری دارد و تا نوامبر ۲۰۳۵ به مرز یک روز نوری نمی‌رسد.

لامپ یخچال

فرستنده ووییجر ۱ حدود ۲۳ وات توان دارد. JPL، آزمایشگاه ناسا که ماموریت را اداره می‌کند، زمانی آن را با لامپ داخل یخچال مقایسه کرده است. تا این نور کم‌رمق به زمین برسد، به کمتر از یک میلیاردیم میلیاردیم وات ضعیف شده است. در ۲۰۱۳ داده‌های ابزارها با سرعت حدود ۱۶۰ بیت بر ثانیه می‌رسید. با این سرعت، دانلود یک عکس گوشی بیش از یک روز طول می‌کشد.

به همین دلیل فقط بشقاب‌های غول‌آسای شبکه فضای دور ناسا می‌توانند چنین نجوایی را بشنوند. و در کل شبکه فقط یک آنتن می‌تواند جواب بدهد: DSS-43، بشقابی ۷۰ متری نزدیک کانبرا در استرالیا. این آنتن از مه ۲۰۲۵ تا فوریه ۲۰۲۶ برای ارتقا خارج از سرویس بود و در این مدت تیم فقط در بازه‌های کوتاهی در اوت و دسامبر، وقتی بشقاب برای مدتی برمی‌گشت، می‌توانست با فضاپیماها تماس بگیرد.

تعمیر کورکورانه، ۴۵ ساعت برای هر رفت‌وبرگشت

در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۳ ووییجر ۱ دیگر معنادار حرف نمی‌زد. هنوز از فرمان‌ها اطاعت می‌کرد، اما به‌جای گزارش از خودش و محیط اطرافش جریانی ناخوانا از بیت‌ها می‌فرستاد. اوایل مارس ۲۰۲۴ مهندسان فرمانی «سَرک‌کشی» برایش فرستادند: درخواست خواندن حافظه یکی از سه رایانه روی فضاپیما، همان که داده‌ها را پیش از ارسال بسته‌بندی می‌کند. این خواندن علت را آشکار کرد . حدود ۳ درصد حافظه خراب شده بود، به احتمال زیاد چون یک تراشه از کار افتاده و بخشی از نرم‌افزار را با خودش برده بود. دقیقاً نمی‌دانند چرا. شاید ذره‌ای پرانرژی از فضا به تراشه خورده. شاید هم بعد از ۴۶ سال فرسوده شده.

آن دور نمی‌شود تراشه عوض کرد و هیچ بلوک آزاد حافظه‌ای هم به اندازه‌ای بزرگ نبود که کد گم‌شده را یک‌تکه در خودش جا بدهد. پس تیم کد را به بخش‌ها برید و آن‌ها را در گوشه‌های مختلف حافظه جا داد. کتابی را تصور کنید که یک فصلش کنده شده و هیچ جای خالی پیوسته‌ای برایش نمانده: فصل را تکه‌تکه روی صفحه‌های خالی چاپ می‌کنید و بعد هر «رجوع کنید به صفحه فلان» را در کل کتاب اصلاح می‌کنید که خواننده گم نشود. اولین دسته در ۱۸ آوریل ۲۰۲۴ فرستاده شد. با ۲۲٫۵ ساعت راه در هر جهت، پاسخ ۲۰ آوریل رسید: اولین گزارش سلامت خوانا پس از پنج ماه. در ماه مه فضاپیما دوباره داده علمی فرستاد.

فرستنده‌ای که از ۱۹۸۱ ساکت بود

در اکتبر ۲۰۲۴ مهندسان از ووییجر ۱ خواستند یکی از بخاری‌هایش را روشن کند. توان کافی باید وجود می‌داشت، اما سامانه حفاظت از خطا وارد عمل شد. وقتی فضاپیما بیش از حد برق بکشد، این سامانه هر چیز غیرضروری را خاموش می‌کند. اول نرخ داده را پایین آورد، بعد فرستنده اصلی را خاموش کرد و سراغ فرستنده پشتیبان رفت. ووییجر ۱ از ۱۹۸۱ با آن فرستنده پشتیبان با زمین حرف نزده بود و سیگنالش خیلی ضعیف‌تر است. تیم مطمئن نبود اصلاً بشود آن را از این فاصله شنید. آنتن‌ها با این حال گرفتندش و تا اواخر نوامبر فضاپیما به عملکرد عادی برگشت.

پیشران‌هایی که ۲۱ سال مرده بودند

آنتن ووییجر باید رو به زمین بماند، برای همین فضاپیما روی یک ستاره راهنما قفل می‌کند و با پیشران‌های کوچک خودش را تنظیم می‌کند. پیشران‌های اصلی غلتش ووییجر ۱ در ۲۰۰۴ از کار افتادند، وقتی دو بخاری کوچک مورد نیازشان برق خود را از دست دادند. خرابی غیرقابل‌تعمیر تشخیص داده شد و تیم به مجموعه پشتیبان رفت. کریم بدرالدین، مدیر ماموریت، می‌گوید آن موقع احتمالاً کسی فکر نمی‌کرد ووییجرها ۲۰ سال دیگر هم ادامه بدهند. تاد بارِبر، مسئول پیشران ماموریت، این‌طور به یاد می‌آورد:

تا ۲۰۲۵ باقی‌مانده سوخت در لوله‌های پیشران‌های پشتیبان رسوب می‌کرد و ممکن بود همان پاییز مسدودشان کند. مهندسان گمان می‌کردند بخاری‌های قدیمی هیچ‌وقت واقعاً خراب نشده‌اند. شاید یک اشکال در مدار برق فقط کلیدی را در حالت اشتباه گذاشته بود. آزمودن این فرضیه خطرناک بود. اگر فضاپیما حین آزمایش بیش از حد از ستاره راهنما دور می‌شد، پیشران‌ها خودشان آتش می‌کردند، و آتش کردن با بخاری‌های سرد می‌توانست انفجاری کوچک ایجاد کند.

فرمان‌ها در ۲۰ مارس ۲۰۲۵ فرستاده شد . بیش از ۲۳ ساعت طول کشید تا به فضاپیما برسد. بعد داده‌های آنچه رخ داده بود بیش از ۲۳ ساعت برای برگشت راه رفت. وقتی رسید، ۲۰ دقیقه اول نشان داد دمای بخاری‌ها بالا می‌رود. جواب داده بود. مهندسان داشتند جشن چیزی را می‌گرفتند که نزدیک یک روز پیش آن بیرون اتفاق افتاده بود. بارِبر گفت: «لحظه‌ای بسیار باشکوه بود.» زمان‌بندی تنگ بود. شش هفته بعد DSS-43، تنها آنتنی که می‌تواند به ووییجر فرمان بفرستد، برای ارتقا از سرویس خارج شد.

چهار وات در سال

برق فضاپیما از مولدهای رادیوایزوتوپی می‌آید که گرمای واپاشی پلوتونیوم را به الکتریسیته تبدیل می‌کنند. هر فضاپیما سالی حدود ۴ وات از دست می‌دهد، تقریباً یک‌ششم توان همان فرستنده ۲۳ واتیِ «لامپ یخچال»، برای همین تیم ابزارها را یکی‌یکی خاموش می‌کند، طبق فهرستی که سال‌ها پیش روی آن توافق شده است.

دوربین‌ها اول رفتند. در ۱۴ فوریه ۱۹۹۰ ووییجر ۱ از منظومه شمسی «عکس خانوادگی» گرفت و در یکی از قاب‌ها زمین حدود یک پیکسل جا گرفت. این همان «نقطه آبی کم‌رنگ» معروف است. سی‌وچهار دقیقه بعد دوربین‌ها برای همیشه خاموش شدند تا برق برای راه درازِ پیش‌رو ذخیره شود.

در ۱۷ آوریل ۲۰۲۶ تیم ابزاری را روی ووییجر ۱ خاموش کرد که ذرات باردار را می‌گرفت و از زمان پرتاب در ۱۹۷۷ تقریباً بی‌وقفه کار کرده بود.

از ده ابزار علمی، فضاپیما حالا فقط دو ابزار روشن دارد : مغناطیس‌سنج و حسگر امواج پلاسما.

سوزان داد، مدیر پروژه، در ۲۰۲۵ رک گفت : بدون این خاموشی‌ها فضاپیماها احتمالاً فقط چند ماه دیگر برق داشتند. با این صرفه‌جویی شاید دست‌کم یک ابزار تا دهه ۲۰۳۰ کار کند. بعد از نیم قرن در فضای ژرف، هیچ‌کس قول چیزی نمی‌دهد.

پرسشی درباره دیروز

ووییجر ۱ با سرعتی نزدیک به ۶۱٬۰۰۰ کیلومتر بر ساعت (۳۸٬۰۰۰ مایل بر ساعت) به‌سوی ستاره گلیزه ۴۴۵ می‌رود. حدود ۴۰ هزار سال دیگر در فاصله ۱٫۷ سال نوری از آن می‌گذرد. مولدهایش خیلی پیش‌تر از آن سرد شده‌اند.

اد استون که پنجاه سال هدایت علمی ووییجر را بر عهده داشت و در ۲۰۲۴ درگذشت، می‌گفت که با ووییجرها هر روز روز کشف است. از ۱۸ نوامبر هر کدام از آن روزها یک شبانه‌روز کامل دیر به زمین می‌رسد. تیم از هر اشکال تازه دست‌کم یک روز بعد از وقوعش باخبر می‌شود و راه‌حل هم یک روز دیگر راه می‌خواهد. یک پرسش و یک پاسخ دو روز طول می‌کشد. از این به بعد هر تعمیر این شکلی خواهد بود.