Каму дастанецца біткоін-скарб на 5 млрд долараў, набыты на чужыя юані

Пажылыя інвестары па ўсім Кітаі аддалі свае юані кампаніі Lantian Gerui. На частку гэтых грошай яе кіраўніца Цянь Чжымін купіла біткоіны: па даных пракуратуры, каля 6 млрд юаняў, прыблізна 845 млн долараў па тагачасным курсе. Сёння гэтыя манеты вартыя каля 5 млрд долараў і ляжаць у брытанскай паліцыі. Прырост, здаецца, інвестарам не дастанецца.

12 кастрычніка 2026 года Высокі суд Лондана вырашыў, што прэтэнзіі ашуканых інвестараў трэба разглядаць паводле кітайскага, а не англійскага права. Гучыць як юрыдычная дробязь. Але гэтае рашэнне наблізіла брытанскую дзяржаву да таго, каб пакінуць сабе большую частку скарбу разам з усім прыростам. А ў Нью-Ёрку за скарб удвая большы спрачаюцца ашуканыя інвестары, сем’і тых, хто загінуў 11 верасня, і Кітай, які абвінавачвае ЗША ва ўзломее.

Няўдалая каралева Ліберлэнда з Хэмпстэда

Цянь Чжымін, вядомая таксама як Ядзі Чжан, уцякла з Кітая па падробленым пашпарце ў верасні 2017 года. У Лондане яна жыла ў асабняку ў Хэмпстэдзе, арэнда якога абыходзілася больш чым у 17 000 фунтаў стэрлінгаў штомесяц. Яе памочніца Цзянь Вэнь, былая работніца службы дастаўкі ежы, паспрабавала купіць дом у дарагім прыгарадзе і не здолела растлумачыць, адкуль у яе наймальніцы грошы. З гэтага і пачалося расследаванне. У 2018 годзе паліцыя знайшла прылады з ключамі ад 61 000 біткоінаў, што стала найбуйнейшым канфіскатам крыптавалюты ў гісторыі Брытаніі.

Самыя каларытныя падрабязнасці знайшліся ў дзённіках Цянь. Яна марыла пра ўласны міжнародны банк і замак у Швецыі, а да 2022 года захацела стаць каралевай Ліберлэнда, самаабвешчанай мікрадзяржавы на кавалку дунайскага берага паміж Харватыяй і Сербіяй, якую не прызнае ніводная краіна.

У верасні 2025 года Цянь прызнала віну ў адмыванні грошай, а ў лістападзе яе асудзілі на 11 гадоў і 8 месяцаў . «Вашым матывам была чыстая прагнасць», — сказаў ёй суддзя. На гэтым крымінальная справа скончылася. Пачалася грамадзянская, і яна цікавейшая.

Інвестары страцілі юані, а не біткоіны

Адзін з інвестараў, спадар Ю, расказаў Бі-Бі-Сі , як аддаў свае грошы Lantian Gerui. Кампанія выплачвала яму часткі абяцанага даходу невялікімі порцыямі, таму ён нічога не западозрыў. У сярэдзіне 2017 года кітайская паліцыя пачала правяраць фірму, і выплаты спыніліся. Шлюб, па яго словах, гэтага не вытрымаў.

Ні Ю, ні хто іншы біткоінаў не купляў. Яны аддалі юані, а ў крыпту іх ператварыла Цянь. Пакуль манеты ляжалі ў Брытаніі, яны падаражэлі ў разы. Дык каму належыць гэты прырост: людзям, у якіх скралі юані, ці дзяржаве, што знайшла схрон?

Адказ залежыць ад таго, якое права дзейнічае. Уявіце, што злодзей купіў на вашы грошы латарэйны білет і выйграў. Паводле англійскага права інвестары маглі б даказваць, што выйгрыш, гэта значыць самі манеты, належыць ім. Паводле кітайскага яны больш падобныя да крэдытораў, і, як кажуць юрысты , верагодна, атрымалі б назад прыкладна тое, што ўклалі, плюс працэнты. Кошт білета, а не джэкпот.

Суддзя Марк Тэрнер абраў кітайскае права . Ён растлумачыў гэта тым, што схема дзейнічала ў Кітаі, дагаворы падпісвалі там, грошы плацілі там, і біткоіны Цянь таксама купляла там: праз біржу Huobi і пазабіржавыя здзелкі. Кожны пазоўнік, падкрэсліў ён, павінен даказаць правы ўласнасці на манеты. Агульнай схемы выплат усім пацярпелым закон не прадугледжвае: нешта атрымаюць толькі тыя, хто даказаў, што манеты іхнія.

Каму дастанецца розніца

Да 22 мая 2026 года ў брытанскім судзе зарэгістраваліся каля 16 000 чалавек , якія хочуць долю. Гэта менш за 13% з 128 000 інвестараў. Рэгістрацыя азначала справу з чужой краінай, чужой мовай і лонданскімі юрыстамі. Для пажылога інвестара ў Кітаі гэта бар’ер вышэйшы за любы закон.

Астатнія пішуць лісты. Інвестары сабралі амаль 2 500 подпісаў пад зваротам да МЗС Кітая: «Мы не хочам і ніколі не змірымся з тым, што біткоіны будуць канфіскаваныя Вялікабрытаніяй і не вернутыя нам». Ю выказаўся сціплей. Ён спадзяецца, што ўрад Брытаніі, пракуратура і суд праявяць спачуванне.

У дзяржавы свае планы. Пракуратура папрасіла суд дазволіць урадзе пакінуць біткоіны сабе, а летам 2025 года The Telegraph пісала, што канцлер Рэйчэл Рыўз разлічвае прадаць канфіскаваную крыпту , каб залатаць дзірку ў бюджэце. Пазней пракуратура паабяцала суду прыдумаць асобную схему кампенсацый , не назваўшы дэталяў.

Інвестары таксама не здаюцца. 16 кастрычніка Высокі суд даў каля 16 000 пазоўнікаў дазвол абскардзіць рашэнне пра кітайскае права.

Свае планы ёсць і ў Кітая. 13 кастрычніка, на наступны дзень пасля лонданскага рашэння, суд у Цяньцзіні абвясціў справу пра канфіскацыю амаль 62 000 біткоінаў, арыштаваных у Брытаніі. Грошы ўнеслі каля 128 000 чалавек, і паводле кітайскіх даных больш за 102 000 з іх засталіся ў страце.

Адны манеты і два суды.

У Нью-Ёрку манет удвая болей

У гэтай гісторыі ёсць амерыканская сястра, і яна яшчэ больш заблытаная. 14 кастрычніка 2025 года Мінюст ЗША падаў іск аб канфіскацыі 127 271 біткоіна , якія тады каштавалі каля 15 млрд долараў. Пракуратура звязвае манеты з камбоджыйскай Prince Group і яе старшынёй Чэнь Чжы, якога абвінавачваюць у кіраванні комплексамі, дзе падманам завезеных людзей прымушалі ашукваць іншых у сеціве. У студзені 2026 года Камбоджа арыштавала Чэнь Чжы і выдала яго Кітаю .

Напрыканцы верасня 2026 года суддзя Рэйчэл Каўнер адхіліла дзевяць нібыта пацярпелых , якія хацелі аспрэчыць канфіскацыю. Логіка падобная да лонданскай: і там, і тут ахвяра павінна даказаць, што манеты яе. Гэтыя людзі страцілі грошы з-за махляроў, але не здолелі паказаць, што іх грошы апынуліся менавіта ў гэтых гаманцах. У лепшым выпадку, заявіў суд, яны звычайныя незабяспечаныя крэдытары без правоў на самі манеты. Калі ўрад выйграе, пацярпелыя ўсё роўна змогуць прасіць у Мінюсце кампенсацыю, але ўжо як зваротнікі, а не ўладальнікі.

Потым сюжэт робіць паварот, на які не адважыўся б ніводзін пісьменнік. Аналітыкі лічаць, што манеты паходзяць з LuBian, майнінг-пула, гэта значыць сервісу, дзе тысячы камп’ютараў разам здабываюць біткоін і дзеляць узнагароду. Ужо ў студзені 2026 года на манеты заявілі правы сваякі тых, хто загінуў 11 верасня. Яны сцвярджаюць, што LuBian быў звязаны з Іранам, а ў іх на руках судовыя рашэнні супраць Ірана. 12 кастрычніка адна з груп сем’яў вярнулася ў суд : паводле яе рашэнняў, Іран вінен ёй больш за 671 млн долараў.

Тым часам дзяржаўнае кітайскае агенцтва кібербяспекі CVERC у 2025 годзе абвінаваціла ЗША у тым, што манеты, якія зніклі з LuBian у снежні 2020 года, забрала амерыканская выведка. Мінюст ЗША адмаўляе правіны, але не тлумачыць, як атрымаў кантроль над гаманцамі.

Калі канфіскацыя пройдзе, у манет ужо ёсць відавочны дом. Указ прэзідэнта ад 6 сакавіка 2025 года стварыў Стратэгічны біткоін-рэзерв , які напаўняецца біткоінамі, канчаткова канфіскаванымі ўрадам, і забараняе рэзерву іх прадаваць.

Самыя празрыстыя грошы, якія нікому не вярнуць

У крыпты рэпутацыя грошай, дзе ўсё бачна. Кожную транзакцыю можна прасачыць, і следчыя гэтым карыстаюцца: аналітыкі звязалі амерыканскі скарб з пулам LuBian, ідучы па яго слядах у блокчэйне. Але блокчэйн паказвае, куды рушыла манета, а суд задае іншае пытанне: чыя яна? Паміж юанямі інвестара і біткоінам у паліцэйскім сейфе стаяць абменнікі, пасярэднікі і гады часу. Правесці гэтую мяжу для кожнага з тысяч чалавек амаль немагчыма.

Многае застаецца нявызначаным. Рашэнне Лондана папярэдняе, і суд ужо дазволіў апеляцыю. Нават калі яно ўстаіць, знаўцам кітайскага права яшчэ трэба патлумачыць, ці ёсць у інвестараў хоць якія правы ўласнасці. Схемы кампенсацый пакуль няма, а амерыканская канфіскацыя не канчатковая. Магчыма, ахвяры ў выніку вернуць страчанае, а дзяржава пакіне сабе толькі розніцу. Але і гэтая розніца налічвае мільярды.

Атрымліваецца дзіўная арыфметыка. Найлепшай інвестыцыяй у гэтай гісторыі стала рашэнне махляркі схаваць чужыя грошы ў біткоіне. А больш за ўсіх, верагодна, заробіць той, хто нічога не ўкладаў і проста восем гадоў трымаў канфіскаваныя па гэтай справе прылады.