Коды ад біткойнаў паехалі на звалішча. Пяць кашалькоў усё роўна адкрыліся

Дванаццаць радкоў на адным аркушы А4 да 2020 года каштавалі амаль 54 мільёны еўра. Ірландзец Кліфтан Колінз раздрукаваў на гэтым аркушы коды ад дванаццаці біткойн-кашалькоў, па 500 манет у кожным, і схаваў яго ўнутры алюмініевага каўпачка ад чахла для вудаў. Чахол застаўся ў арандаваным доме ў графстве Голуэй. Колінз трапіў за краты, дом ачысцілі, а ягоныя рэчы вывезлі на мясцовае звалішча. Смецце адтуль, як пісала The Irish Times у 2020 годзе, адпраўляюць у Германію і Кітай на спальванне.

Больш за шэсць гадоў грошы заставаліся недаступнымі: суд іх замарозіў, але ўзяць іх не мог ніхто. А потым, з сакавіка 2026 года, кашалькі пачалі адчыняцца адзін за адным, прыкладна раз на два месяцы. 20 кастрычніка зварухнуўся пяты: 500 біткойнаў, каля 41,5 мільёна долараў. Першая такая ж партыя ў 500 манет у сакавіку каштавала каля 34 мільёнаў; розніца — гэта курс. Афіцыйна прызнаныя толькі тры з гэтых пяці перамяшчэнняў, і ніхто не растлумачыў, як усё гэта наогул магчыма.

Як пчаляр атрымаў 6000 біткойнаў

Колінз вырас у Крамліне, раёне Дубліна. Працаваў ахоўнікам, нейкі час трымаў пчол і браў прызы за мёд, а потым больш за дзесяць гадоў гадаваў каноплі ў арандаваных дамах. У канцы 2011 і пачатку 2012 года выручку ён укладваў у біткойны. Манета тады каштавала некалькі долараў, таму, па грубых ацэнках, увесь запас абышоўся яму ў дзясяткі тысяч долараў.

Частку грошай ён патраціў на хобі. Колінз купіў двухмясцовы аўтажыр і браў урокі палётаў, а ў 2020 годзе аддаў дзяржаве актываў на 1,2 мільёна еўра: мільён у біткойнах, аўтажыр, аўтадом на колах і рыбацкую лодку .

Асноўныя грошы ляжалі ў іншым месцы. Напачатку 2017 года ў яго на адным рахунку было крыху больш за 6000 біткойнаў, і ён баяўся, што іх можа ўкрасці хакер. Таму ён раскідаў манеты па дванаццаці новых кашальках, роўна па 500 у кожны. Коды ад усіх дванаццаці апынуліся на тым самым аркушы.

Каб зразумець, чаму аркуш быў такі важны, патрэбная адна дэталь. У біткойна няма банка і кнопкі «забыў пароль». Права траціць манеты дае прыватны ключ — доўгі лік, які ведае толькі ўладальнік. Кашалёк і яго баланс бачны ўсім у блокчэйне, але без ключа манеты не зрушыць. Ніякая паліцыя, ніякі суд і ніякі распрацоўшчык не выдадуць новы ключ.

Чахол для вудаў патрапіў на звалішча

У 2017 годзе патруль спыніў джып Колінза каля перавалу Сэлі-Гэп у графстве Віклаў і знайшоў у машыне каноплі. Следчыя вылічылі дом у Голуэі, дзе раслі расліны прыкладна на 450 тысяч еўра . Колінз атрымаў пяць гадоў.

Пакуль ён сядзеў, у дом у вёсцы Фарнахт хтосьці залез, а пазней усё, што там засталося, вывезлі па даручэнні гаспадара. Працаўнікі звалішча памяталі, што бачылі выкінутыя рыбацкія прылады. Чахол для вудаў так і не знайшлі.

Паліцыя паверыла гэтай гісторыі, і не без падстаў. Яе пацвердзілі гаспадар дома, тыя, хто яго ачышчаў, і людзі, што дапамагалі Колінзу раскідваць біткойны. Да сустрэчы з паліцыяй іх кашалькамі ніхто больш за год не карыстаўся. Сам Колінз сказаў афіцэрам, што змірыўся з стратай і лічыць яе пакараннем за ўласную дурасць.

У лютым 2020 года Высокі суд Ірландыі прызнаў біткойны даходам ад злачынства і замарозіў іх назаўжды. Гэта стала самым каштоўным актывам за ўсю гісторыю Бюро па злачынных актывах (CAB) — ірландскага ведамства, якое адбірае ў злачынцаў маёмасць. Вось толькі завалодаць ім бюро не магло. Да кастрычніка 2024 года дванаццаць кашалькоў каштавалі каля 350 мільёнаў еўра, і бюро, як пісала The Irish Times, трымалася ў надзеі, што калісьці тэхналогія іх адкрые.

Адкрыць тое, што не адкрываецца

24 сакавіка 2026 года ірландская паліцыя выпусціла кароткую заяву . Бюро разам з Еўрапейскім цэнтрам па барацьбе з кіберзлачыннасцю Еўрапола атрымала доступ да кашалька з 500 біткойнамі і канфіскавала яго — усяго каля 30 мільёнаў еўра (прыкладна 34 мільёны долараў). Еўрапол прыняў следчых у Гаазе і даў «вельмі складаную тэхнічную экспертызу і рэсурсы для расшыфроўкі». Імя ўладальніка ў заяве не называлася.

У той жа дзень аналітыкі Arkham заўважылі , што 500 біткойнаў з адраса, які яны даўно пазначалі як «Clifton Collins: Lost Keys», перайшлі на захоўвальны рахунак біржы Coinbase.

Як паліцыя дабралася да ключа, невядома. Падказку дае адно слова: расшыфроўка. Расшыфраваць можна толькі тое, што зашыфравана, а значыць, у следчых нешта было ў руках. Напрыклад, файл кашалька або копія кодаў на канфіскаванай прыладзе, абароненая паролем. Пароль можна падабраць, калі хапае вылічальнай магутнасці. Узлому самога біткойна не было: гэта пагражала б кожнаму кашальку ў свеце, а прыкмет такога ўзлому ніхто не знайшоў.

Адну дэталь варта абдумаць. Кашалькі адчыняюцца па адным, з інтэрвалам у шэсць–восем тыдняў. Калі б у следчых быў адзіны майстар-ключ да ўсіх дванаццаці, прасцей было б забраць усё адразу. Рытм больш нагадвае працу, дзе на кожны кашалёк патрэбныя асобныя намаганні. Але гэта наша здагадка, а не факт.

Тры разы ў справаздачы, два разы моўчкі

Бюро пацвердзіла тры канфіскацыі. Пасля сакавіка быў травень, калі манеты, паводле Arkham , пайшлі на адрас Wintermute. Гэта фірма, якая гуртам купляе і прадае крыпту, таму манеты, верагодна, рыхтавалі да продажу. 2 ліпеня бюро абвясціла трэцюю партыю, і разам набралася 1500 біткойнаў . У маі і ліпені бюро падзякавала Еўраполу амаль аднолькавымі словамі, а ў маі дадало, што далейшых каментароў не будзе.

Потым былі яшчэ два пераводы. У канцы жніўня і 20 кастрычніка па 500 біткойнаў з кашалькоў Колінза пайшлі на адрас, звязаны з Coinbase Prime — сэрвісам біржы для буйных кліентаў. Трэцяя, афіцыйная партыя ў ліпені паехала туды ж. Гэтыя манеты таксама выглядаюць падрыхтаванымі да продажу: атрымальнік раздзрабніў кастрычніцкую партыю на 42 часткі , сорак з якіх роўна па 10 біткойнаў. Так прасцей прадаваць невялікімі порцыямі. Arkham мяркуе, што за абодвума пераводамі найхутчэй стаяць праваахоўнікі, але ірландскія ўлады маўчаць.

Куды ідуць грошы

Па ірландскім законе бюро можа ўтрымліваць канфіскаваную маёмасць сем гадоў, а потым перадае яе Міністэрству фінансаў, гэта значыць у дзяржбюджэт. Працэдуру тлумачыла Irish Examiner яшчэ ў 2020 годзе. Пра маштаб гаворыць адно параўнанне. За ўвесь 2023 год бюро вярнула ў казну 8,6 мільёна еўра — лепшы вынік за 15 гадоў. Адзін кашалёк, адчынены ў сакавіку, каштаваў больш чым у тры разы болей. У адрозненне ад брытанскай справы пра 5 мільярдаў долараў у біткойнах , дзе за манеты змагаюцца падмануты ўкладчыкі, тут змагацца няма з кім: грошы прызналі злачыннымі, а Колінз даўно з імі развітаўся.

Што насамрэч значыць «страчана назаўжды»

Яшчэ ў 2017 годзе Chainalysis ацэньвала , што страчана ад 2,8 да 3,8 мільёна біткойнаў — ад 17 да 23% усіх манет, якія тады існавалі. Такія ацэнкі трымаюцца на простым сігнале: манеты гадамі не рухаюцца. Кашалькі Колінза былі хрэстаматыйным выпадкам. Амаль дзесяць гадоў цішыні, гісторыя пра сметніцу, судовае рашэнне і пазнака «Lost Keys» у аглядальніку блокчэйна.

Сапраўдныя страты таксама здараюцца, калі ключ і праўда ляжыць на звалішчы. У 2013 годзе валіец Джэймс Хаўэлс выкінуў жорсткі дыск з 7500 біткойнамі. Дванаццаць гадоў ён прасіў савет горада Ньюпарт дазволіць яму капаць, а ў студзені 2025 года суд адхіліў ягоны пазоў , заявіўшы, што той не мае «рэальных шанцаў на поспех». Савет планаваў зачыніць звалішча і накрыць яго. Ключы Хаўэлса ляжаць на фізічным дыску пад тонамі смецця. Што было ў следчых у выпадку Колінза замест таго аркуша, невядома.

Усё гэта не значыць, што можна адкрыць любы забыты кашалёк. У Еўрапола, відаць, было з чым працаваць, а ў звычайнага чалавека, які згубіў пароль, такіх рэсурсаў няма.

Сем кашалькоў Колінза дагэтуль маўчаць. Па падліках Arkham, у іх 3500 біткойнаў, каля 291 мільёна долараў. Але ў свеце біткойна «страчана» насамрэч значыць толькі «ключ пакуль ніхто не знайшоў».