Яе наяўныя ўсё яшчэ ляжалі ў біткойн-банкамаце. Суд аддаў іх аператару

Грошы Кэры Карлсан так і не пакінулі аўтамата. Пачак наяўных ляжаў у касеце біткойн-машыны на запраўцы ў Сідар-Рапідсе, штат Аёва, калі дэпутаты шэрыфа акругі Лін канфіскавалі яго. У лютым 2024 года ёй патэлефанаваў чалавек, які прадставіўся супрацоўнікам службы кампутарнай дапамогі Geek Squad, і загадаў ратаваць грошы з «узламаных» рахункаў: перавесці іх у лічбавы кашалёк. Яна ўклала ў машыну 14 100 долараў і адправіла біткойны на адрас, які той прадыктаваў.

Грошы знайшлі, і ўсе ведалі, чые яны. Але ў маі 2025 года Вярхоўны суд Аёвы пастанавіў , што наяўныя трэба аддаць не Карлсан, а ўладальніку аўтамата, кампаніі Bitcoin Depot. Здзелка адбылася, а ведаць, што жанчыну прымушаюць, кампанія не магла. Папярэджанне пра ашуканцаў на экране кіёска суд параўнаў з агаворкай на ўпакоўцы тавару: яно кажа пра агульную рызыку, а не пра тое, што канкрэтная жанчына дзейнічае пад ціскам.

Пракуроры Аёвы сцвярджаюць , што з кожных 100 долараў, якія прайшлі праз аўтаматы Bitcoin Depot у штаце, 98 прынеслі ашуканыя людзі. Праз год пасля рашэння ніводная машына кампаніі не працавала. У 2026 годзе ЗША ўзяліся дэмантаваць біткойн-банкаматы: тры штаты забаранілі іх цалкам, гарады адзін за адным выселяюць іх з крам, а найбуйнейшы аператар збанкрутаваў. Вось дасье на машыну, якая пачыналася як цацка для энтузіястаў у кавярні, а вырасла ў любімую касу тэлефонных махляроў.

Шакаладны батончык з аўтамата

Першы ў свеце біткойн-банкамат пачаў працаваць 29 кастрычніка 2013 года ў кавярні Waves у цэнтры Ванкувера. Яго запусцілі амерыканская кампанія Robocoin і мясцовая Bitcoiniacs, а ідэю зразумее кожны: купіць крыптавалюту за пару хвілін без банка і біржы, як шакаладны батончык у вендынгавым аўтамаце. Праўда, машына была больш строгай за сучасныя: яна сканіравала далонь і дакумент кліента і прымала не больш за 3000 долараў у дзень. У першы дзень яна правяла 81 абмен на 10 000 долараў . Для прыкладна траціны тых людзей гэта былі першыя ў жыцці біткойны.

Потым машыны перабраліся на запраўкі і ў крамы каля дома. Мадэль хутка склалася: крама збірае арэнду, аператар бярэ працэнт з кожнай аперацыі, а кліент плаціць за тое, што не трэба ні з кім размаўляць. Да канца 2025 года ў ЗША працавала 30 617 біткойн-банкаматаў , больш, чым ва ўсім астатнім свеце разам.

Каса без бюро скаргаў

Машына прасцейшая за кававарку. Паказваеш сканеру QR-код з адрасам крыптакашалька, ускладаеш купюры, і праз некалькі хвілін біткойны ідуць на гэты адрас. Кнопкі «адмяніць» няма. Банкаўскі пераклад можна аспрэчыць, плацёж картай вярнуць, а ў банка ёсць аддзел супраць махлярства, які часам паспявае спыніць грошы. У скрыні на запраўцы ёсць экран, шчыліна для купюр і нумар падтрымкі.

За гэтую зручнасць даводзіцца дорага плаціць. Генпракурор Аёвы сцвярджае, што Bitcoin Depot забіраў 23% сумы, а яго канкурэнт CoinFlip 21%. У іску акругі Калумбія супраць аператара Athena Bitcoin гаворыцца пра схаваныя камісіі да 26% . Буйныя крыптабіржы бяруць з пакупніка толькі невялікую долю гэтага.

Для сумленнага кліента гэта проста вельмі дарагі абменнік. Для махляра ідэальны інструмент: ахвяры не трэба разумець крыпту, ставіць праграму ці адкрываць рахунак. Дастаткова зняць наяўныя, даехаць да бліжэйшай крамы і паказаць тэлефон з карцінкай, якую хтосьці прыслаў.

Званок ад «паліцыі»

Сцэнарыі розныя, фінал адзін. У кастрычніку 2026 года тэлеканал WRAL расказаў пра жанчыну з акругі Джонстан у Паўночнай Караліне. Тыя, хто тэлефанаваў і выдаваў сябе за мясцовую паліцыю, сказалі ёй, што ўклад праз крыптакіёск забяспечыць яе «вызваленне». Яна занесла ў машыну на запраўцы тысячы долараў. Калі ў яе запатрабавалі яшчэ 4000, жанчына адказала, што грошай не засталося. Сувязь абарвалася, і яна зразумела, што аддала амаль усе зберажэнні.

63-гадовая жанчына з акругі Ален у Агаё ў 2024 годзе ўбачыла ўсплывальнае акно з папярэджаннем, што яе кампутар узламалі. Яна патэлефанавала па нумары з экрана і трапіла да «Microsoft», які загадаў ператварыць наяўныя ў крыпту праз кіёск. Ёй пашанцавала: следчыя Бюро крымінальных расследаванняў штата прасачылі і замарозілі сродкі, а ў кастрычніку 2026 года вярнулі ёй усе 15 300 долараў . З 2024 года бюро дапамагло ў 309 падобных справах на 5,6 мільёна долараў, у сярэднім амаль па 19 000 на ахвяру.

Больш поўную карціну дае паведамленне ФБР для грамадскасці за 2025 год. Бюро лічыць скаргі, у якіх у схеме быў кіёск, таму частка гэтых грошай магла рухацца і іншымі шляхамі.

Людзям за 50 не трэба было нічога разумець у крыпце: па апісанні ФБР, махляры крок за крокам вядуць ахвяру праз здыманне наяўных, пошук кіёска і ўнясенне грошай.

Колькі грошай сумленных

Галоўная спрэчка пра гэтыя машыны такая: гэта абменнік, якім часам карыстаюцца махляры, або каса махляроў, якой часам карыстаюцца сумленныя людзі? Пракуроры, якія спрабавалі палічыць, схіляюцца да другога.

Да тых 98 долараў са 100 у Bitcoin Depot пракуроры Аёвы прыйшлі ў пазовах, якія генпракурор штата Брэна Берд падала супраць Bitcoin Depot і CoinFlip у лютым 2025 года. Па падліках пракурораў, за менш чым тры гады жыхары Аёвы страцілі праз іх машыны больш за 20 мільёнаў долараў. У CoinFlip, па такіх жа падліках , грошы ахвяр складалі амаль 95 долараў са 100.

У акрузе Калумбія пракуроры апісалі тыповую ахвяру аператара Athena Bitcoin. Палова іх была старэйшая за 71 год, а палова такіх аперацый абыходзілася ім больш чым у 8000 долараў за раз. Махлярства, кажуць пракуроры, прынесла 93% грошай, унесеных у гэтыя машыны за першыя пяць месяцаў. У Альбукерке савецкі дэпутат Стэфані Тэльес ацаніла ўзровень у сваім горадзе прыкладна ў 90% .

Важная агаворка: гэта лічбы абвінавачання, і суд іх пакуль не пацвердзіў. Аператары запярэчваюць. CoinFlip заявіла, што правярае пераводы блокчэйн-аналітыкай, паказвае папярэджанні і праводзіць асветніцкія кампаніі. Circle K, у крамах якой стаялі машыны Bitcoin Depot, сказала журналістам, што махлярства пачынаецца па-за яе крамамі. Яе касіры бачылі іншае. ICIJ і CNN пагаварылі з 17 супрацоўнікамі Circle K , якія падчас змены глядзелі, як разгортваецца афёра, і часам спрабавалі яе спыніць. Дэбі Джой, памочніца кіраўніка ў Порт-Орандж, штат Фларыда, нават атрымала ўзнагароду за тое, што перапыніла афёру проста падчас яе здзяйснення. Правіла сеткі, як яна яго пераказала: «Гэта не наша машына, гэта не наша праблема». А па паведамленнях паліцыі, часам ахвярамі станавіліся самі касіры: іх угаворвалі дастаць наяўныя з сейфа крамы і занесці ў машыну.

Вярнуць, забараніць або не чапаць

Першая рэакцыя штатаў: прымусіць аператараў вяртаць грошы. Закон Арызоны дзейнічае з 26 верасня 2025 года: калі новы кліент паведаміць пра махлярства на працягу 30 дзён, аператар вяртае поўную суму разам з камісіямі. Да жніўня 2026 года 35 чалавек вярнулі 171 332 долары , каля 4900 на кожнага. Падобны закон уступіў у сілу ў Алабаме 1 кастрычніка 2026 года : новым кліентам вяртаюць усё з камісіямі, даўнім палову. Паўночная Караліна таксама прыняла закон з лімітамі, але ён пачне дзейнічаць толькі 1 студзеня 2027 года. Для жанчыны з акругі Джонстан гэта запозна.

Другая рэакцыя: забарона. Індыяна стала першым штатам , які цалкам забараніў крыптакіёскі, хоць законапраект пачынаўся як сціплы набор правіл для аператараў. У Тэнэсі ўстаноўка кіёска цяпер крымінальнае злачынства, а федэральны суддзя адмовіўся блакаваць закон, калі CoinFlip падала пазоў. Мінесота загадала да канца года вывезці з крам выключаныя машыны. Услед пайшлі гарады: Альбукерке даў аператарам 45 дзён на дэмантаж, а гарадскі савет Сэнт-Пола таксама прагаласаваў за забарону.

Там, дзе штат маўчыць, спрэчку вырашаюць суды. І тут, як паказала справа Карлсан, аператары стаяць на цвярдзейшай глебе.

Машыны няма, тэлефон застаўся

У маі 2026 года Bitcoin Depot, найбуйнейшы ў свеце аператар такіх машын, абвясціла сябе банкрутам і адключыла ўсе 9700 сваіх кіёскаў . Гендырэктар Алекс Холмс вінаваціў усё больш жорсткія патрабаванні: ліміты на аперацыі, а ў некаторых штатах і поўныя забароны. Кампанія не спрабавала ратаваць бізнес: яго згортваюць і распрадаюць. За першае паўгоддзе колькасць біткойн-банкаматаў у ЗША ўпала з 30 617 да 20 237. Краіна страціла траціну сеткі і дала 96% скарачэння ва ўсім свеце.

Само махлярства нікуды не знікла. Дрю Эванс, кіраўнік Бюро крымінальных расследаванняў Мінесоты, сказаў проста : забарона не ліквідуе махлярства, бо злачынцы шукаюць новыя спосабы дабрацца да чужых грошай. Праціўнікі забароны ў Сэнт-Полі папярэджвалі пра іншае: горад страціць з-пад кантролю тое, што адбываецца, а аперацыі проста пераедуць у машыны суседніх гарадоў. Званок ад «паліцыі» па-ранейшаму гучыць у тых самых гасцёўнях. Змяняецца толькі адрас, куды чалавека адпраўляюць з пачкам наяўных.

Машына ў Ванкуверы прадавала простую ідэю: купіць біткойны павінна быць гэтак жа проста, як шакаладны батончык. Праз трынаццаць гадоў выявілася, што гэтая прастата патрэбна найбольш тым, хто купляе біткойны чужымі рукамі. Ім не патрэбны ні хакер, ні саўдзельнік у банку. Хопіць скрыні на запраўцы, якая бярэ наяўныя і не ўмее іх вяртаць. Скрынь вывозяць, а схема, якой яны былі патрэбны, ужо шукае новую.